Dit is Tim. Hij stierf bij een online-challenge

Het zijn filmpjes, veelal op sociale media, waarin jongeren elkaar uitdagen. Challenges, heten ze. En sommige zijn levensgevaarlijk. Tim (16), een zachtaardige en voorzichtige knul, liet zich verleiden tot zo'n spel. Het werd hem noodlottig.

Tim Reynders. Beeld Privé-archief

Een gewone zaterdagavond aan het eind van de meivakantie, in het lichte huis in Arkel dat uitkijkt over het kanaal. Het gezin Reynders - vader Geert, moeder Anita, dochter Anna (15) en zoon Tim (16) - heeft pizza's laten bezorgen. Het is gezellig, iedereen is vrolijk. Tim smult van zijn pizza salami.

Rond half acht vertrekken de ouders met hun dochter Anna naar Gorinchem. Ze gaan een musical bekijken in theater De Nieuwe Doelen, Esther was Joods. Een voorstelling gelieerd aan Bevrijdingsdag, over 'de Gorcumse Anne Frank'.

Tim gaat niet mee, hij gaat niet graag uit. Liever zit hij lekker op zijn kamer te gamen. World of Tanks, een spel dat wereldwijd door miljoenen mensen in groepen wordt gespeeld. In teams van vijftien spelers gaan zij met tanks gevechten aan. Zijn beste vriend zit in dezelfde 'clan' als Tim.

Anita vraagt of hij de wasdroger straks kan uitzetten als die klaar is.

'Ja tuurlijk, mam, geen probleem', zegt Tim luchtig. 'Hoe laat zijn jullie vanavond weer thuis?'

Rond tien uur. Prima, tot straks. 'Veel plezier!', roept hij zijn ouders nog na.

Contact

Tims ouders zouden graag in contact komen met anderen die ervaring hebben met of kennis over de gevaren van internet-challenges. Zij overwegen een denktank op te richten ter preventie van dit soort ongelukken. Contact hierover opnemen kan via het mailadres onderzoek@volkskrant.nl.

Vreemde lichtbundel

Als ze thuiskomen, zien Geert en Anita een vreemde bundel licht op de overloop. Ze besteden er eerst geen aandacht aan. Geert draait de zonwering dicht.

'Tim, we zijn er weer!', roept Anita naar boven. Geen reactie. Hij zal zijn koptelefoon wel op hebben, zoals meestal als hij zit te gamen. Ze begint haar schoenen uit te trekken om naar boven te gaan.

Haar man is haar voor en stapt de trap op om bij Tim te gaan kijken. Als hij boven komt ziet hij eerst een voet van zijn zoon, die vreemd tussen de treden van de trap naar de tweede etage doorsteekt. Wat staat Tim daar raar, denkt Geert eerst nog een seconde. Maar twee stappen verder omhoog ziet hij dat zijn zoon niet staat, maar tegen de trap aan hangt, de stoffen ceintuur van zijn badjas rond zijn hals. Alle leven is uit Tims gezicht verdwenen.

Waarschuwing

De 'choking challenge' is een van de vele 'spellen' waarmee jongeren elkaar op sociale media uitdagen tot extreem gedrag. Deskundigen denken dat betere voorlichting nodig is, de ouders van Tim waarschuwen anderen voor het gevaar. Lees hier het nieuwsbericht.

Zelfmoord?

Zwaailichten flikkeren over de dijk. Binnen tien minuten zijn vier politiewagens en twee ambulances ter plekke. Een spoedhulpteam neemt de reanimatiepoging van Geert over. Kort daarna arriveert een traumahelikopter met een arts.

Het heeft geen zin meer. Tim is al overleden.

In shock zitten Geert, Anita en Anna even later in de woonkamer. Heeft hun zoon en broer, die lieve, vrolijke Tim, zelfmoord gepleegd? Het is niet te bevatten. Hij zat zo vol plannen. Wilde na zijn vwo-examen volgend jaar rechten gaan studeren in Rotterdam, droomde ervan om advocaat te worden. Hij had vanavond bij het eten nog grapjes gemaakt, niets wees erop dat hij ergens mee zat. Wat hebben ze gemist?

Boven op de verdieping zijn de politierechercheurs bezig. Anna en Anita bellen intussen naaste familieleden en vrienden om hen over de vreselijke suïcide in te lichten.

Rond één uur 's nachts roept de politie het gezin naar boven. De rechercheurs zijn klaar met hun onderzoek en willen hen de uitkomst vertellen. Ze komen met een onverwachte conclusie: Tim heeft geen zelfmoord gepleegd. Het was een noodlottig ongeluk.

Het vreemde licht dat zijn ouders bij thuiskomst op de overloop zagen, was afkomstig van Tims telefoon. De camera op zijn smartphone blijkt al die tijd te hebben gedraaid. Tim positioneerde het toestel bewust zodanig dat alles is vastgelegd.

De politie heeft het filmpje teruggekeken en vastgesteld dat hier sprake is van een uit de hand gelopen 'choking game', een wurgspel. Op social media zijn filmpjes te vinden van tieners die elkaars keel dichtknijpen. Het zuurstoftekort dat zo ontstaat, geeft een korte roes. Een nog gevaarlijker variant van dit 'spel' is het ombinden van een strop om zo dezelfde hallucinatie te bereiken.

Dat Tim zijn daden filmde, wijst er volgens de politie op dat hij dit zag als een spel. Misschien wilde hij de beelden later delen of zelf terugkijken. In het filmpje is volgens de politie duidelijk te zien dat Tim met de badstof ceintuur om zijn nek een misstap maakt op de trap, per ongeluk wegglijdt en bewusteloos raakt waardoor hij zichzelf niet meer kan bevrijden. Zijn ouders en zus wordt afgeraden de beelden te bekijken.

De challenges

Ruim een maand na het overlijden van Tim treden Anita en Geert Reynders met dit verhaal naar buiten, omdat ze willen waarschuwen voor de gevaren van 'challenges' waarmee kinderen via internet in aanraking komen. Zelf hadden ze nog nooit gehoord van de 'choking game'. Inmiddels weten ze dat er in andere landen al meer tieners aan zijn overleden. Het fenomeen is al bekend van voor het internettijdperk, maar lijkt zich door social media nu sneller te verspreiden.

Het opwekken van een roes door zuurstoftekort wordt ook wel 'the good boys high' genoemd - er komen geen drugs of alcohol aan te pas. Tim was inderdaad een bijzonder brave jongen, zeggen Anita en Geert Reynders, die nooit buiten de lijntjes kleurde. Stappen of drinken deed hij niet, hij was liever op zijn kamer. 'Hij appte op zijn 16de nog om te vragen of hij een bakje chips mocht pakken als hij eens een avond alleen thuis was', zegt Anita Reynders. 'Dan zeiden wij dat hij daar heus geen toestemming voor hoefde te vragen.'

Op de basisschool werden bij hem zowel hoogbegaafdheid vastgesteld als PDD-NOS, een aan autisme gerelateerde ontwikkelingsstoornis. Dat laatste maakte dat Tim niet zo goed met veranderingen en prikkels kon omgaan. Een schoolreis naar Berlijn vorig jaar was voor hem een vreselijke ervaring. Waar klasgenootjes losgingen in de discotheek, vond Tim al die herrie maar een martelgang.

Van gevaar en kicks moest hij niks hebben. Als zijn zusje Anna op weg naar school te veel op het midden van het fietspad reed, waarschuwde hij haar dat ze moest uitkijken. En toen zij vorig jaar een keer grapte dat ze moesten meedoen aan de 'cinnamon challenge' - het doorslikken van een lepel kaneel tot je het uitproest - waarschuwde Tim haar indringend voor het gevaar van verstikking en zei hij dat je dat dus echt nóóit moest doen.

Dat juist de zachtaardige, voorzichtige Tim op deze manier om het leven is gekomen, is voor zijn ouders niet te begrijpen. 'Dat betekent dat het echt ieder kind kan gebeuren', zegt zijn moeder.

De verleiding

Tims school, het Lyceum Oudehoven in Gorinchem, stuurde vlak na de gebeurtenis een brief aan alle ouders, waarin zijn overlijden werd omschreven als een 'noodlottig ongeluk'. 'We wilden in eerste instantie voorzichtig zijn en in zo'n precaire situatie niet meteen te veel informatie naar buiten brengen', zegt rector Eric van 't Zelfde. 'Dat is overlegd met jeugdzorg, de politie en met Tims ouders.'

Tijdens de uitvaart heeft Tims vader de aanwezigen wel verteld over de 'choking challenge', ook om de klasgenoten van Tim aan het denken te zetten. 'Ik weet wel dat ik sta voor een bende eigenwijze pubers die hun eigen zin willen doen', zei hij tegen de rouwende zaal. 'Maar misschien willen jullie wel naar Tim luisteren.'

Voor scholen en hulpverleners zijn internet-challenges een lastig thema. Enerzijds willen scholen leerlingen waarschuwen voor de risico's, maar anderzijds wil ook niemand tieners die van niets weten op ideeën brengen. De laatste weken speelt die discussie ook over de zogenoemde Blue Whale Challenge, een online-'spel' waarbij een mysterieuze opdrachtgever tieners zou aanzetten steeds gevaarlijker stunts uit te voeren, uitmondend in de opdracht om zelfmoord te plegen. In onder andere België waarschuwde justitie al voor dit fenomeen dat in 2015 voor het eerst opdook in Rusland - al is niet duidelijk of de Blue Whale Challenge echt bestaat of dat het gaat om nepberichtgeving.

De stichting School en Veiligheid adviseert scholen in elk geval terughoudendheid. 'Dit onderwerp vraagt niet om een bespreking in de klas. Het gevaar van kopieergedrag ligt namelijk op de loer', staat op de website van de stichting.

Rector Van 't Zelfde vindt dit advies naïef. 'Vraag je kinderen of ze deze challenges kennen waar volwassenen nog nooit van hebben gehoord, dan gaan negen van de tien handen omhoog. Kinderen komen hier toch wel mee in aanraking, dan kun je het beter in goede banen leiden en hen leren hun grenzen te bewaken. Het verzwijgen is niet de oplossing.'

Op het Lyceum Oudehoven worden nu gastlessen gegeven door Bureau Jeugd & Media om met leerlingen in discussie te gaan over internet-challenges. Ook zijn er aparte voorlichtingsbijeenkomsten voor ouders.

De ouders van Tim denken dat er meer expertise nodig is. 'Het lijkt alsof er nauwelijks deskundigheid is over hoe je tieners voor dit soort challenges kunt behoeden', zegt Geert Reynders. 'De politie heeft ons gezegd dat ze vaker slachtoffers van zo'n choking game zijn tegengekomen. Maar in de hulpverlening lijkt niemand er echt iets van te weten. Daarom vinden wij het belangrijk dat hier juist wel over wordt gepraat en dat er kennis wordt opgebouwd over hoe dit te voorkomen. Het is bijvoorbeeld best vreemd dat Facebook en YouTube wel naaktvideo's weren, maar dat je filmpjes van allerlei gevaarlijke challenges gewoon kunt vinden.'

Tims laatste berichtje

In Tims iPad zien zijn ouders de laatste filmpjes die hij die zaterdagavond heeft bekeken op YouTube. Het zijn instructies voor het leggen van een knoop waarmee je jezelf de adem kunt benemen. Aanwijzingen dat Tim zich al langer bezighield met de choking challenge, al dan niet in gedachten, zijn er niet. Vrienden hebben hem er nooit over gehoord. De Whatsapp-chats die zijn ouders teruglezen in zijn telefoon, gaan over school en over World of Tanks.

Het laatste bericht dat Tim die zaterdagavond schrijft, staat in de chat op dat spel. Om 20.06 uur zegt hij tegen zijn beste vriend, die op dat moment ook online is, dat hij even naar de wc gaat. 'Wel op tijd terug zijn voor de battle om half negen he', antwoordt die. Maar Tim komt niet terug.

Hij schakelt de wasdroger nog uit voor zijn moeder. Daarna zet hij zijn telefoon klaar om te filmen. Om 20.40 uur drukt hij de opnameknop in voor wat zijn laatste video zal zijn.

Toon begrip

Justine Pardoen van Bureau Jeugd & Media adviseert ouders en docenten van tieners open het gesprek aan te gaan over internet-challenges. 'Je kunt wel zeggen: 'dit moet je nooit doen', maar dat kan juist averechts werken. Een kind kan zich dan juist onbegrepen en eenzaam voelen. Het is belangrijk dat je interesse en begrip toont voor de aantrekkingskracht van experimenten, zodat een kind ruimte krijgt om hier zelf iets over te vertellen.' Op Mentorlessen.nl is voor docenten lesmateriaal te vinden voor voorlichting over internet-'spellen'. Signalen die erop kunnen wijzen dat een kind bezig is met de 'choking challenge' zijn volgens Pardoen: bloeduitstortinkjes in de ogen, blauwe plekken op het lichaam of rode vlekken in de hals, een riem of sjaal die aan de bedrand of kledingkast is geknoopt. Het herhaaldelijk uitvoeren van verstikkende handelingen kan een teken zijn van suïcidaliteit.

Voor hulp en advies is contact mogelijk met de suïcidepreventielijn 113Online, via 0900-0113 en www.113.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden