'Dit is theater van het hier en nu'

De op de acteurs toegespitste werkwijze van het trio uit de lage landen is een openbaring voor het oudste theatergezelschap van Europa....

Klopt het dat het Nederlands voor ‘voorstelling’ en ‘repetitie’ hetzelfde woord heeft, willen Laurent Natrella en Coraly Zahonero weten. Beiden zijn acteur bij de Comédie-Française, hoeder van de nalatenschap van Molière.

Sinds een paar weken speelt dat gezelschap een stuk van Matthias de Koning van het Nederlandse Discordia en de Vlamingen Peter Van den Eede (De Koe) en Damiaan De Schrijver (STAN). Het heet Paroles, pas de rôles/vaudeville. Achter die nogal ingewikkelde titel gaat een wonderlijk licht, energiek en intelligent stuk schuil.

Uiteindelijk dekt de titel, lang voordat het stuk klaar was bedacht, de lading. De Paroles komen van Tsjechov, van filmer Godard, maar ook van een keur aan Franse toneelschrijvers. Er zijn Pas de rôles, of liever gezegd vele tientallen, met gulle hand over de vijf acteurs uitgestrooid. Vaudeville is de uitwerking, met omvallende emmers op openslaande deuren, wankele lijsten en veel verwarring. De voorstelling levert stof tot nadenken over dat wonderlijke geheel aan afspraken waaruit theater bestaat.

Franse acteurs zijn onbekend met de in Nederland door Discordia gemunte acteerstijl, in Vlaanderen verder ontwikkeld bij de gezelschappen De Koe en STAN. En toch, als je naar Paroles gaat, is het bij vlagen alsof je Discordia van twintig jaar geleden ziet. Dezelfde soepele omgang met de relatie tussen acteur en rol, acteur en publiek. Dezelfde vertrouwdheid met de klassieke teksten ook. Soms denk je naar Jan-Joris Lamers en Frieda Pittoors te kijken, maar dan in een halsbrekend tempo, en met een soms naar de slapstick neigende montage.

In hun kleedkamer vertellen Zahonero en Natrella wat een wonderlijke ervaring het was. ‘We hebben veel met elkaar in het café gezeten’, zegt Zahonero. ‘Daar praatten we eindeloos, over Godard, over teksten die we zouden gebruiken, over handelingen die daarbij hoorden. Daarna hebben we wel vijftien dagen vertaald, zo vanaf het beeldscherm. Ook repeteren deden we in het café. Het was als een puzzel die we samen oplosten. Bij de première speelden we voor het eerst in decor. Zonder publiek geen voorstelling, dat is de ijzeren logica.’

‘Een groot avontuur’, noemt Zahonero de samenwerking. Bij de Comédie-Française is het de regisseur die de dienst uitmaakt; de op de acteurs toegespitste werkwijze van het trio uit de lage landen was een openbaring. ‘Heerlijk om zo’n verantwoordelijkheid te krijgen. Deze stijl, in feite zonder vierde wand, zie je zelden in Frankrijk. We zijn gewend dat een regisseur ons plooit. Nu was het complete democratie. Er moest worden gepraat totdat iedereen het eens was.’ De voorstelling is geen twee avonden hetzelfde, vertelt ze. ‘Zoals ook onze stemming per avond wisselt. Het is theater van het hier en nu.’

Niet alleen voor de acteurs is de voorstelling een schok. Theater Vieux-Colombier huist in het deftige zesde arrondissement, het publiek is niet gewend aan nieuwigheden als tribunes aan beide kanten van het toneel. ‘Ze accepteren deze verrassing wonderwel. Er wordt gelachen en geklapt. Sommigen zeggen zelfs: dit is hoe Tsjechov moet worden gespeeld.’

‘Die botsing van een extreme vorm van theater met ons instituut is mooi’, vindt Natrella. ‘De vrijheid die we kregen voelt als een cadeau. Je merkt dat dit drietal een groot savoir-faire heeft en plezier in het spel. De overdracht gaat van acteur naar acteur. Een regisseur die zelf niet speelt en dus die praktijkervaring ontbeert, lukt dat niet.’

Beiden zeggen deze ervaring mee te nemen naar volgende voorstellingen. Ze hopen ook dat het niet bij een eenmalige samenwerking blijft

Ook Matthias de Koning is enthousiast over de ervaring. ‘We wilden graag de confrontatie aangaan met hun methode van werken. Onze angst was dat de voorstelling geleidelijk zou ontsporen, maar het is verbluffend te zien hoe fris ze het houden. Ze blijven dwarrelen. Dat ze het elke avond net anders doen, bewonder ik. Hun contact met het publiek is zeer direct. En ze hebben een neus voor goeie oplossingen.’

‘Acteren zien ze als werk’, zegt De Koning. ‘Ze spelen wel tweehonderd avonden per seizoen, komen niet lang voor de voorstelling het theater binnen, maken een praatje en gaan na afloop al snel weg. Ik hou daar wel van. Het heeft iets lichts.’

Hij heeft ervan geleerd hoe het is om bij zo’n groot gezelschap iets gedaan te krijgen. En ook dat het voor de spelers geen kwaad kan als de makers elkaar niet te veel tegenspreken.

Voor herhaling vatbaar? Waarom niet, vindt De Koning. ‘Het is een soort ontwikkelingswerk, zeg ik zonder dedain. Duur zijn we niet, decor en kostuums kwamen uit de opslag. Maar zij willen dan met ons op het toneel. Of dat kan, weet ik niet. De Comédie-Française is niet zo gewend aan gastacteurs.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden