Dit is Stephanie. Ze werkt ... en werkt... en werkt

President Barack Obama houdt vannacht zijn zesde State of the Union, over de toenemende ongelijkheid in het land. Correspondent Arie Elshout ontleedt het thema door een beeld te schetsen van het leven van Stephanie, de schoonmaakster in zijn appartementcomplex.

Wat! Echt? De ogen van Stephanie Willie rollen bijna uit haar oogkassen als ze het krantenartikel ziet. Daarin bekent een voormalig beurshandelaar dat hij een bonus kreeg van 3,6 miljoen dollar en woedend was omdat hij als blaag van amper 30 meer had gewild. 'Vond ie dat niet genoeg?!' Willie snapt er niks van. Het is voor haar een andere wereld, ook al is Wall Street hemelsbreed slechts een paar honderd meter verwijderd van de plek waar ze werkt. De handelaar was daar een mini Master of the Universe, zij is de schoonmaakster die jarenlang maar 300 dollar per week verdiende.

Het zegt iets over de toegenomen ongelijkheid in de Verenigde Staten - naar verwacht vanavond een van de hoofdonderwerpen in de State of the Union van president Obama. Hij wijst erop dat de bazen van bedrijven vroeger gemiddeld 30 maal zo veel verdienden als de gemiddelde Amerikaan, nu 270 maal zoveel. Dat heeft te maken met de zelfs door conservatieven pervers genoemde bonussencultuur in de financiële sector. En met de technologierevolutie in Silicon Valley, waar tegelijk met elke nieuwe app de miljardairs als voorjaarskrokussen uit de grond schieten. Wie daar niet binnen een paar jaar een onderneming van 50 miljoen dollar heeft opgericht, voelt zich een loser.

De meeste Amerikanen vinden dat de regering iets aan de ongelijkheid moet doen, blijkt uit een Pew-peiling. Zelfs 45 procent van de Republikeinen is daar voor. Obama noemt het de 'defining issue of our time', het vraagstuk dat het beeld van onze tijd zal bepalen. In slechte zin als er niets tegen wordt gedaan, in goede zin als de trend wordt gekeerd. Als de president er vanavond over spreekt, dan heeft hij het over mensen zoals Stephanie Willie.

Zij is 50 en doet haar werk meestal lachend, ook al is werken zo'n beetje het enige wat zij in haar leven doet en heeft gedaan. Ze heeft een vaste baan als schoonmaakster in een hoog appartementengebouw in Dumbo, een wijk bij de Brooklyn Bridge aan de overkant van Lower Manhattan en Wall Street.

Ze werkt in die high rise van zondag tot en met donderdag van zeven tot half vier. Daarna gaat ze huizen schoonmaken in de buurt. Dat doet ze ook op vrijdag en zaterdag, officieel haar 'vrije weekend'. Ze woont in de Rockaways, een New Yorkse buurt vlak bij Kennedy Airport. Elke ochtend staat ze om half vijf op om voor haar geliefde katten te zorgen. Om kwart voor zes neemt ze de metro op weg naar Dumbo. 's Avonds is ze tegen tien uur weer thuis.

Samengevat is dat het leven van Willie: werken, werken, werken, zeven dagen per week, doordeweeks van de vroege ochtend tot de late avond. 'Ik ga nooit uit, heb geen sociaal leven en kom niet in slecht gezelschap.' Het leven is 'knokken', zegt ze, om te 'overleven'. Ze blijft vrolijk.

Ze heeft er nooit spijt van gehad dat ze in 1989 als 25-jarige van het Caribische eiland Santa Lucia naar Amerika vertrok. Ze had een man die vreemdging en haar sloeg. Op een dag stond ze voor de spiegel en zei tegen zichzelf: hij vermoordt me nog eens. Dat was het moment dat ze besloot te vertrekken. Ze wilde haar 3-jarig dochtertje Kimberly meenemen, maar dat mocht niet van haar man.

Ze kreeg werk en inwoning op Long Island, waar ze een ouder stel verzorgde van wie de vrouw Parkinson had. Ze verdiende 200 dollar per week. Ze miste Kimberly. Haar ex kapte telefoongesprekken af, maar in 1991 liet hij het meisje gaan. Moeder en dochter verhuisden naar East New York, een buurt die vanwege het geweld Vietnam werd genoemd. Willie ging werken als nanny, eerst aan de dure Upper East Side in Manhattan voor 300 dollar per week en daarna in Dumbo voor 400 dollar. Op een gegeven moment besloot ze alleen nog maar huizen schoon te maken. Ze schroefde daarmee haar inkomen op tot 900 dollar per week, maar daarvoor moest er bijna permanent gewerkt worden.

Ze liet haar dochter 's morgens achter bij een oude vrouw en kwam 's avonds laat haar weer ophalen. 'Dan huilde ze omdat ik haar wakker had gemaakt. Ze was te zwaar om te dragen en zo liepen we vervolgens samen in het donker door de sneeuw naar huis. Vanaf haar elfde liet ik haar alleen thuis. Ik werd een telefoonouder. Ik heb toen veel gehuild. Als ik thuis kwam, sliep ze al.'

Maar er was geen andere keus. De huur was 600 dollar per maand, de katholieke school van Kimberly 220 dollar en tot die 11 werd betaalde ze de oude vrouw 240 dollar per maand. Bovendien was er nog iets anders: Willie had een droom te verwezenlijken en daarvoor moest gespaard worden.

In 2007 kreeg ze de vaste baan bij het appartementengebouw in Dumbo. Voor 800 dollar per week. Haar werkhuizen leveren nog eens 400 dollar extra op, zodat ze nu wekelijks 1.200 dollar verdient. En heel belangrijk is: voor het eerst kreeg ze een ziektekostenverzekering. Ze kon haar droom waarmaken: een eigen huis en een opleiding voor haar dochter.

'Ik wil per se kunnen zeggen: het is míjn huis. En ik wilde mijn dochter laten studeren. Zij moesten de kansen krijgen die ik nooit heb gehad.' Kimberly is 28 en doet nu haar masters aan de Fordham universiteit voor sociaal werker.

Moeder en dochter hebben iets bereikt, maar het lijntje blijft dun. Net zo dun als de grens tussen arm rijk. Dumbo, waar Willie werkt, is een welvarende buurt, ook wel Silicon Alley genoemd vanwege de internetbedrijfjes. Maar een paar straten verderop zijn de projects, de sociale woningbouw voor de armen. Vlakbij ligt de wijk Forte Green. Aan de noordkant van het gelijknamige park is het gemiddeld jaarinkomen 9.000 dollar, aan de zuidkant 80.662 dollar. Een op de drie huishoudens verdient daar zelfs meer dan 150.000 dollar. Het zit allemaal op elkaars neus: arm en rijk. Hoe lang kan dat goed gaan? En valt er wat aan te doen?

Dat laatste is nu een belangrijk politiek onderwerp aan het worden in Washington DC. Terwijl de topinkomens sterk groeien, stagneert het modale loon al jaren. De sociale mobiliteit is afgenomen, de middenklasse worstelt. Het zijn de pijlers onder het Amerikaanse model en ze brokkelen af. Het debat over de mogelijke oplossingen is ingewikkeld. Maar Obama zal sociale vraagstuk vanavond waarschijnlijk nadrukkelijk op de agenda zetten in dit belangrijke jaar van de tussentijdse congresverkiezingen.

Willie, die eerst een green card had en nu Amerikaanse burger is, loopt weg met Obama. 'Hij is goed voor mensen als ik.' Ze is niet jaloers op de rijken. Haar vroegere baas in Long Island heeft haar enorm geholpen. 'Amerika is goed voor mij geweest.'

Ze heeft zich naar boven geklauwd op de sociale ladder. 'Ik ben een doorzetter. Ik wilde iets bereiken.' Maar altijd is er de kans op een terugval. Haar hypotheek is 2.400 dollar per maand, de helft van haar inkomen. Wat als ze haar vaste baan weer kwijt zou raken en daarmee haar zorgverzekering? Die redde haar het leven, toen ze drie jaar geleden vijf bypasses kreeg. 'Had ik dat probleem voor 2007 gehad, was ik nu waarschijnlijk dood geweest. Mijn arts zei: je was een tikkende tijdbom.'

Bij het herstel na de operatie week een van haar poezen niet van haar zijde. Het beest drukte zich tegen haar aan. Stephanie: 'Mijn grote angst is dat de katten ziek worden en dat ik dan de behandeling niet kan betalen.' Er biggelt een traan over de wangen van de vechter.

De afgelopen 30 jaar is het aantal Amerikanen dat onder de armoedegrens leeft, vrijwel gelijk gebleven. Onder president Reagan nam het aantal eerst toe en vervolgens af. Zijn opvolger Bush sr. had de pech dat de economie gedurende zijn ambtstermijn slecht draaide. Het gevolg: een stijging van het aantal armen. Onder president Clinton daalde het aantal armen flink tot het barsten van de internet zeepbel in 1999. Vervolgens ging het weer omhoog onder Bush jr. en vanaf de bankencrisis van 2008 nog sneller onder president Obama. In 2013 zijn we weer op 15 procent.

Stephanie Willie Schoonmaakster

State of the Union

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden