'Dit is nu marktwerking in de zorg!'

De opwinding over de feitelijke effecten van marktwerking in de zorg nu een ziekenhuis en verzekeraar zijn diensten weigert, is óf ondoordacht, óf hypocriet. Dat betoogt columnist Thomas von der Dunk.

Jonge huisartsen demonstreren voor het gebouw van de Tweede Kamer, waar minister Edith Schippers (Volksgezondheid) debatteert over de bezuinigingen die zij huisartsen wil opleggen. Beeld anp

Ook zo geschrokken van dat bericht vlak voor kerstmis over dat ziekenhuis in Tilburg dat verklaarde voor de rest van 2011 patiënten van Achmea te zullen weigeren, omdat dat intussen door het met die verzekeringsmaatschappij afgesproken kwantum behandelingen heen is - en dus het door het budget ? Of bent u daarom misschien zelfs boos?

Mag ik dan weten wat u de laatste keer heeft gestemd? CDA, zei u? Of misschien zelfs VVD? En dan toch schrikken? Maar dan nu toch hopelijk vooral van wat u zelf heeft gestemd! Wilt u dan de volgende keer beter stemmen? En indien u toch aanhanger blijft van een van beide regeringspartijen, dan in elk geval niet zo zeuren? Want dit is nu gewoon marktwerking in de zorg.

Marktwerking is namelijk heel simpel: U krijgt pas iets als u ervoor heeft betaald. En Achmea, aan wie sommigen van u hun zorgen hebben toevertrouwd, heeft kennelijk te weinig betaald. Of tenminste slecht onderhandeld om voor een bepaalde prijs voldoende waar te krijgen, dus slecht geboden op de markt. Misschien wel, omdat u zélf Achmea te weinig premie betaalt, en op zo'n leuke aanbieding van ze bent ingegaan. Maar dan is goedkoop wel eens duurkoop, net als op de markt. Andere verzekeraars, die meer bieden, gaan dan voor, en dan geldt: op is op.

Voor de Achmea-winkel is daarom nu vanuit Tilburg even geen zorg uit voorraad meer leverbaar - komt u na Nieuwjaar maar terug, dan is de voorraad zorg weer aangevuld, en maakt u, als u voldoende biedt, misschien weer een kans.

Boos
Dat is met zorg op de markt net als met auto's. Bepaalde modelletjes of kleurtjes zijn ook wel eens tijdelijk op, als de inkoper er onvoldoende van heeft besteld - of de concurrent tot een hogere prijs bereid is gebleken. Dan zeurt u toch ook niet? Dan loopt u toch ook niet boos naar de pers of het parlement, als de showroom plots leeg blijkt te zijn?

Dat is nu eenmaal een risico dat inherent is aan de markt. In Den Haag gaan ze echt niet een vergadering beleggen als u even niet de auto kunt krijgen die u hebben wilt. De Tweede Kamer gaat daar niet over, en elk VVD-Kamerlid zal u haarfijn kunnen uitleggen dat u gewoon een paar maandjes moet wachten, tot uw dealer er weer eentje heeft.

Zo heeft nu ook de chef inkoop van de verzekeringsmaatschappij helaas een commerciële inschattingsfout inzake de marktvraag gemaakt, en zijn klanten moeten dus op de blaren zitten, dan wel gewoon naar een andere zorgmakelaar uitwijken.

Dat doet u immers ook als de chef inkoop van uw autodealer een inschattingsfout inzake de marktvraag heeft gemaakt: dan wijkt u ook naar de concurrentie uit. Het bedrijf dat z'n zaakjes niet op orde heeft, wordt daarvoor dan automatisch door verlies aan klandizie bestraft. Dat heet marktwerking.

Maar een ziekenhuis is geen autohandel, zegt u? Laat ik dat nu helemaal met u eens zijn. Maar zou het dan niet ook politiek wenselijk wezen om niet te doen alsof voor beide sectoren dezelfde wetten van vraag en aanbod (moeten) gelden, door ze ook in de praktijk niet over een kam te scheren, door van de zorg een soort autohandel te maken?

Duurkoop
Want dat is precies wat er nu gebeurt, en wat minister Schippers nog veel meer en veel vaker wil doen. Tandartsen die op prijs moeten gaan concurreren - en reken maar dat de verzekeraar, die dat ook al moet, dan plotseling tegen u zal zeggen: die tandarts van u is veel te duur, die vergoeden we niet meer, zoekt u maar een goedkopere honderd kilometer verderop. Extra reiskosten en reistijd? Uw probleem. Goedkoop is duurkoop, ik zei het u al, had u maar beter de kleine lettertjes van de ene onbegrijpelijke polis met die van de andere moeten vergelijken.

Kortom: de opwinding in de politiek over de feitelijke effecten van marktwerking in de zorg nu een ziekenhuis en verzekeraar zijn diensten weigert, is óf ondoordacht, óf hypocriet.
En wat zijn de antwoorden, die het kabinet nu op de gesloten ziekenhuisdeuren in Tilburg denkt te verzinnen? Toch wat minder marktwerking misschien? Nee: juist nog meer. Bij menig VVD-minister heeft de markt namelijk de eigen hersenen vervangen. Want geloof en feiten: dat zijn twee dingen, en door feiten laat geen gelovige zich van zijn geloof afbrengen.

Aderlaten
Het is daarmee met marktwerking precies als met aderlaten in de Middeleeuwen: wie erin gelooft (omdat dat in de mode is doordat iedereen erin gelooft), ziet het als een remedie voor alles. Helpt aderlaten niet, dan wordt er geconcludeerd dat er nog meer adergelaten moet worden. Overlijdt de patiënt vervolgens, dan luidt de conclusie dat er dus te weinig adergelaten is. Maar gewoon eens van aderlaten afzien? Ondenkbaar!

Het is met het geloof in marktwerking bij het kabinet zodoende als met het geloof in het celibaat bij de Rooms-Katholieke Kerk: het mag niet ter discussie staan, want dan valt de bodem onder de verkondigde heilsleer weg. En dus draait men om de hete brij heen en wordt, omdat men de kern van het probleem niet dorst aan te pakken, 'meer controle' beloofd.

Inderdaad, zo ook hier. Er is extra controle nodig om te zorgen dat de marktwerking bij ziekenhuizen zo werkt als het kabinet heeft bedacht. Zoals er ook veel meer controle nodig is om te zorgen dat de kuisheidsgelofte voor priesters in internaten zo uitwerkt als de Kerk heeft bedacht.

Meer controle: we zijn weliswaar voor minder regels, maar hier nu even niet. En we zijn weliswaar ook voor minder bureaucratie, en zullen dat Kwaad ook dag en nacht overal elders te vuur en te zwaard bestrijden - maar hier nu even niet. Want meer controle betekent meer bureaucratie. Of dacht u dat de Kerstman voor al die controle zorgt?

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl.

 Bij menig VVD-minister heeft de markt de eigen hersenen vervangen  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden