'Dit is het dagboek van ons leven'

Het begon met een Struycken voor in de woonkamer. Nu exposeren de beide verzamelaars hun collectie in het Stedelijk.

Hoe beslis als je als doorgewinterd kunstverzamelaar over een nieuwe aankoop? Soms gaat dat kinderlijk impulsief: 'We bezochten vorig jaar de Biënnale in Venetië. Na een dag rondsjouwen dachten we alles te hebben gezien. Aan het einde van het terrein was een oude opslagplaats met een paar solopresentaties. We liepen op ons tandvlees, maar zijn toch even gaan kijken. Vonden we dit!'


Verrukt bestuderen Martijn Sanders en zijn vrouw Jeannette een videoinstallatie van de Duits-Japanse Hito Steyerl. Het is de recentste aankoop voor hun privécollectie van voornamelijk figuratieve kunst. Vanaf morgen wordt een deel ervan voor het eerst geëxposeerd in het Amsterdamse Stedelijk Museum. Bad Thoughts is een retrospectief van ruim tweehonderd werken uit hun verzameling die vele malen groter is. 'We zijn de tel enigszins kwijt.'


De collectie, opgebouwd in veertig jaar 'met het hart' verzamelen, heeft museale allure. Opmerkelijk voor een echtpaar (1945, beiden) dat nooit de bedoeling had met zijn eerste aankoop in 1971 (een constructivistisch werk van Peter Struycken 'voor in de woonkamer') een privécollectie te beginnen.


Integendeel. Martijn had 'de rompslomp en het gesjouw met schilderijen' als kind meegemaakt in zijn ouderlijk huis waar vader en moeder Piet en Ida Sanders een omvangrijke collectie moderne kunst bij elkaar kochten. 'Van mij hoefde dat gedoe niet; je zet je altijd af tegen je ouders.' Coryfeeën uit de kunstwereld waren kind aan huis. 'Ik ging dan rond met de zoutjes en de wijn.'


Toch kwam er na verloop van tijd een werk bij, van Armando, en nog eentje, en zo voort. 'Voor we het wisten bleek het een glijdende schaal', zegt Jeannette. Armando nam hen op sleeptouw door de Duitse kunstgeschiedenis, waardoor hun voorkeur ontstond voor kunstenaars als Anselm Kiefer, Georg Baselitz, Markus Lüpertz en A.R. Penck. Mede dankzij galeriehouders als Adriaan van Ravesteijn en Geert van Beijeren (Art & Project) en Helen van der Meij groeide hun liefde en hun oog voor jong talent met mondiale potentie.


Keith Haring behoorde nog altijd meer bij de straat dan bij het hogere kunstcircuit toen het echtpaar in 1982 een werk van hem kocht. 'Het was indertijd heel spannend', zegt Martijn, 'om de taal van de straat terug te zien in een kunstwerk.' En nauwelijks iemand in Nederland had in 1977 gehoord van Anselm Kiefer. Ze vielen dat jaar in Parijs als een blok voor het schilderij Wege der Weltweisheit en schaften een werk aan, zo vers dat de hal van huize Sanders nog lang naar olieverf heeft geroken.


Sindsdien kochten ze een cluster schilderijen van Kiefer bij elkaar en raakten ze bevriend met de maker. Sleutelrollen in de collectie kregen onder anderen Armando, Ger van Elk, Frank van den Broeck en meer recent de Duitse kunstenaar Anton Henning met een eigen zaal op de expositie met schilderijen uit de Sanders-collectie. Ruim vertegenwoordigd is ook het Britse kunstenaarsduo Gilbert & George. Naar hun werk Bad Thoughts uit 1974 is de expositie vernoemd.


De rode lijn is de 'dramatiek van het mens-zijn', zoals curator Martijn van Nieuwenhuyzen het omschrijft. Vanwaar die hang naar de dark side?


'Ik heb vroeger veel in de filmwereld gedaan', zegt Martijn Sanders die in 2006 na bijna een kwart eeuw afscheid nam als directeur van het Concertgebouw. 'Film gaat over verhalen. Ik denk dat mijn interesse voor video-installaties daaruit voortkomt. Maar verhalen zijn ook al gauw sprookjes en sprookjes veranderen snel in griezelverhalen, vandaar: Bad Thoughts.' Jeannette verklaart haar voorkeur vanuit haar werk in de sociale psychiatrie. De getormenteerde mensbeelden van de Britse kunstenaar Marc Quinn lijken er rechtstreeks naar te verwijzen.


'Elk werk is verbonden aan een periode of gebeurtenis die voor ons belangrijk is', zegt ze. Ze noemen hun kunstverzameling daarom 'het dagboek van ons leven'. En je scheurt geen bladzijden uit je dagboek, je verkoopt geen werk, zelfs niet om er ander werk voor te verwerven.


Een aantal van hun favorieten - Cindy Sherman, Anselm Kiefer, Christopher Wool, Anton Henning - zijn inmiddels buiten-budgettair. 'We zitten in een bubbel en het zou me niks verbazen als dat een keer misgaat', zegt Martijn. 'Art Basel, de internationale topbeurs waar we vaak kwamen, is onze wereld niet meer.' Jeannette: 'Er hangt een nerveuze sfeer. Het gaat daar duidelijk niet meer om de kunst, maar om het geld.'


Tijdens een rondgang door het Stedelijk zijn ze soms aangenaam verbaasd, nog altijd verliefd op een werk dat ze jaren geleden aankochten. De eerste contacten met het museum dateren van de jaren tachtig, maar ze vonden hun collectie toen niet rijp voor een retrospectief. Sanders, die al jaren bestuursfuncties bekleedt in de beeldende kunstwereld, was voorzitter van de adviescommissie die ruim tien jaar geleden een hard oordeel velde over het Stedelijk: afgedaald van wereldniveau tot eerste rang, futloos. Maar hij voelt zich weer thuis. 'Die kritiek heeft gewerkt. Er is meer geld gekomen, een goed nieubouwplan en het museum leeft weer. Trouwens, het Stedelijk is altijd ons museum geweest, for better or for worse.'


Bad Thoughts: 20/7 t/m 9/11. Stedelijk Museum Amsterdam. stedelijk.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden