Dit is geen manier om een modern land te besturen

Er is in de Verenigde Staten meer aan de hand dan een ongemeen spannende presidentsverkiezing. De hertelling van de stemmen in Florida werpt volgens Peter Preston ook licht op een democratisch systeem dat langzamerhand in al zijn voegen kraakt....

WELKOM bij de federale superpuinhoop, waarvan het leiderschap van de vrije wereld begraven ligt onder een berg gebruikte stembiljetten uit Florida. De natie is van boven tot onder gespleten, met een bijna boosaardige precisie. Een president die in stemmenaantal verliest, maar dankzij de krakende machinerie van het kiescollege toch wint? Dat kan.

Een Senaat zonder spoor van proportionaliteit, zodat de leegte van Noord-Dakota evenveel gewicht in de schaal legt als heel Californië. Een Huis van Afgevaardigden dat wanhopig is verdeeld langs partijlijnen die slechts een grove afspiegeling vormen van de voorkeur van de kiezers.

Is dit wat het volk wil? Ieder ander modern land, waar ook in de wereld, zou onder deze omstandigheden discussiëren over constitutionele hervormingen. Maar pas op, dit is Amerika.

Wanneer het voertuig van de democratie zo gammel is, kan het niet verbazen als er een wiel af valt. Neem Ralph Nader en zijn Groene Partij. Er waren nog vier staten onbeslist toen de meeste Amerikanen dinsdagavond naar bed gingen: Iowa, Wisconsin, Oregon en, natuurlijk, Florida. In al deze staten was het aantal stemmen dat op Nader was uitgebracht meer dan voldoende om het gat tussen Gore en Bush te dichten. Wanneer Gore tenslotte toch eindigt op de bodem van de never-everglades, zullen er genoeg Democraten zijn die de schuld aan Ralph geven - zoals Nader stelt dat 'Al Gore niemand anders de schuld kan geven dan Al Gore.' Maar in werkelijkheid is het systeem niet in staat om te gaan met een dergelijke verdeeldheid.

Nader, die rond de 3 procent van de stemmen haalde, kan niets laten zien: geen zetels en geen vooruitzicht op federale steun bij de volgende verkiezingen. De zaken waar hij voor staat - afschaffing van de doodstraf, beperkingen op het wapenbezit, opheffing van particuliere gevangenissen, hervorming van de campagnefinanciering, gezondheidszorg voor iedereen - zijn verder verwijderd van realisering dan ze voor de verkiezingen waren.

Dit is geen manier om een groot modern land met zo'n grote verscheidenheid te regeren. Het huidige systeem leidt tot uitsluiting: van de miljoenen armen, analfabeten en wanhopigen; het bevordert de apathie die, ondanks de opwinding van dit moment, kenmerkend was voor deze verkiezingsrace. Wanneer voor dissidente stromingen geen plaats is binnen het raamwerk van de twee historische partijen, dan zal daarvoor een plaats buiten deze partijen moeten worden gezocht. Zoniet dan zullen er nieuwe scheuren ontstaan in het complexe vlechtwerk van de samenleving.

Maar dan komen de deskundigen en historici, die de mogelijkheid van een hervorming slechts opwerpen om haar te verwerpen. Wat zou Thomas Jefferson wel niet hebben gedacht van zulke reformistische praat? Degenen die in het centrum van de politiek zitten, hebben er geen belang bij de koers te veranderen. Voor hen zijn George Wallace en Ross Perot geschiedenis en is een veel kleinere revolte als die van Nader te verwaarlozen.

Het onaangename feit van deze verkiezingen is niet dat het volk niet heeft gesproken, het probleem is dat het volk in ongeveer gelijke aantallen twee tegenovergestelde dingen heeft gezegd. De uitslag is een groot, vet 'weet niet'. Leidt dat misschien tot een aardiger, vriendelijker Washington? Geloof het maar niet. De mannen die vol goede bedoelingen over het tv-scherm paraderen zijn de erfgenamen van Newt Gingrich, uit op het blokkeren van de tegenstander. Ze zijn niet naar Capitol Hill gestuurd om daar staatsman te spelen, het zijn straatvechters.

Er zal geen sprake zijn van 'verzoening' als bij de Congresverkiezingen over twee jaar de patstelling wellicht wordt doorbroken. Er zal niet echt iets worden gedaan aan de miljarden dollars - het dubbele bedrag van 1996 - die over deze verkiezingen zijn uitgestort. Er is geen pasklaar compromis tussen schoolvouchers en het oude onderwijssysteem, of tussen de farmaceutische industrie en de zieke armen. En toch klontert iedereen weer samen rond het centrum wanneer er stemmen moeten worden gewonnen en het campagnegeld binnenstroomt.

De verleiding is groot om na de verkiezingen van afgelopen dinsdag alles op de personen en de campagne te gooien. Waarom in vredesnaam speelde Gore niet de kaart van de bloeiende economie uit? Waarom vindt niemand Bush competent? In werkelijk zijn dit dingen van voorbijgaande aard, de producten van spin doctors en de 'deskundigen' die zich op de tv zo te kijk hebben gezet.

Waar het om draait is hoe Amerika verder moet na zes jaar van economische voorspoed, zonder dat vooruitgang wordt geboekt in het Congres. Die situatie is er na deze verkiezingen niet beter op geworden. Zij is in werkelijkheid alleen verslechterd en de naar binnen gekeerdheid die dit met zich meebrengt, zou ons allemaal een beetje moeten doen rillen.

Ralph Nader overdrijft de kwade invloed van het bedrijfsleven en het geld dat bedrijven in de campagnes stoppen. Je zou bijna het idee krijgen dat AT & T of Microsoft op een lijn staat met de schurkenstaten van Bush - ook hier moeten de zaken in hun juiste proporties worden gezien. Maar dat geldt op een veel grotere schaal.

Waar Amerika behoefte aan heeft, is een systeem dat dwingt tot samenwerking. De grote partijen, geconfronteerd met verlies aan leden en aantrekkingskracht, zijn niet langer in staat te verhinderen dat groepen buiten de boot vallen. De gekunstelde manier waarop wordt geprobeerd iedereen aan zich te binden, zoals op Bush' conventie werd geprobeerd de zwarten te paaien, werkt niet.

Amerika is een door en door democratisch land, waar de vrijheid de mensen in de botten zit. Het is ook een praktisch land. In de praktijk blijkt het systeem van checks and balances niet langer goed te werken en kost de strijd tussen de tweede krimpende reuzen te veel energie. Bovendien zijn te veel burgers niet in staat invloed uit te oefenen op een systeem dat zich van hen heeft afgekeerd.

De opwinding over het verschil tussen het aantal stemmen en het aantal kiesmannen is meer dan een debat over de vorm. Amerika is eindelijk begonnen na te denken over de kwaliteit van zijn democratie. Het zou goed zijn als men dat nadenken ook tot een goed einde zou brengen. Je kunt niet beginnen met praten over begrippen als 'legitimiteit', zonder niet eerst te hebben gedefinieerd op welke principes die zijn gebaseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden