'Dit is een echo uit de Sovjet-tijd'

Arnout Brouwers..

Van onze correspondent Arnout Brouwers

MOSKOU ‘Ik krijg er een deja vu-gevoel van’, verzucht Alla Michajlovna, ‘uit de Sovjet-tijd.’ Ze zit in de keuken van haar schamel uitziende flat aan de Metaalarbeidersstraat in het oosten van Moskou. Haar man, Alexander Podrabinek (56), vreest voor zijn leven en is sinds een week ondergedoken. Buiten staat een twintigtal jongeren van Nasji (‘De Onzen’), de jeugdbeweging van hoge functionarissen in het Kremlin. Ze eisen excuses van Podrabinek wegens het beledigen van oorlogsveteranen.

Zoals vaker het geval is met een publieke rel, mag de inhoud van het gebeurde nauwelijks naam hebben. Toch zegt het veel over het moderne Rusland, dat moeite lijkt te hebben zich over de drempel van de 21ste eeuw te sleuren.

Twee weken geleden werd bekend dat een eetgelegenheid aan de Leningradlaan zijn naam moest veranderen – van Anti-Sovjetskaja in Sovjetskaja. De naam ontstond decennia geleden al in de volksmond, als grapje vanwege zijn locatie pal tegenover het Hotel Sovjetskaja, dat verwijst naar de Sovjet-Unie, de communistische republiek waarvan Rusland tussen 1922 en 1991 deel uitmaakte.

Maar de Moskouse Raad van Veteranen had zich geërgerd aan de naam en een brief geschreven aan de prefect van Noord-Moskou, Oleg Mitvol, waarin deze werd gevraagd ‘de eigenaar van het sjasliekrestaurant het advies te geven de naam te veranderen’.

Mitvol, een rellerig type dat een paar jaar geleden als milieu-inspecteur Shell op de knieën dwong, aarzelde geen seconde. De eigenaar werd naar eigen zeggen bedreigd met een zwerm inspecteurs en andere folterinstrumenten waarover de Russische staat beschikt, en schrapte snel het ‘Anti’ van de gevel. ‘Zulke namen zijn een onaanvaardbare belediging voor de geschiedenis van ons land’, stelde Mitvol verontwaardigd.

De nu gewraakte Podrabinek, die in de Sovjet-tijd jaren in een kamp doorbracht, en werd verbannen naar Jakoetië (‘het koudste plekje op aarde’, weet zijn vrouw Alla, die met hem meeging), zag er het zoveelste teken in van de rehabilitatie van de Sovjet-Unie en klom in de pen. Op zijn blog verscheen een vlammend betoog van de freelance journalist – niet alleen tegen de ‘bloedige, valse en schaamtevolle’ Sovjet-tijd, maar ook tegen de veteranen die haar nog altijd verdedigen. En dat schoot sommigen in het verkeerde keelgat.

Begin deze week werd bekend dat Podrabinek was ondergedoken, omdat hij over informatie beschikte dat op het hoogste niveau besloten was ‘de rekening met mij te vereffenen, tegen elke prijs’. Via Novaja Gazeta, de krant waarvoor hij een column schrijft, is hij wel bereikbaar – maar alleen via Skype, de chat- en telefoondienst die samen met andere internetdiensten op de nominatie staat verboden te worden in Rusland omdat zij zo moeilijk valt af te luisteren.

‘Het is een walgelijke affaire’, beklaagt Podrabinek zich. ‘Ik maak me geen zorgen over die Nasjisten, maar over de mensen door wie ze achter de schermen worden aangestuurd.’ Zoals vele andere critici van de huidige leiders in het Kremlin ziet Podrabinek ook in deze campagne tegen hem een bewijs dat ‘het totalitarisme’ in Rusland herleeft. ‘Mijn zaak is zeker niet de enige, ik ben geen uitzondering.’

Maar volgens Chleb Krajnik, een van de ‘commissarissen’ van de Nasji die buiten Podrabineks appartement staat geposteerd, is de zaak simpel. ‘Podrabinek heeft op cynische wijze de heroïsche daden van de Sovjet-veteranen en – werkers bezoedeld en daarvoor moet hij zijn excuses aanbieden.’ Chleb ontkent stellig dat dit soort acties vanuit het Kremlin worden aangestuurd. ‘Sommigen van ons ergerden zich aan zijn beledigende artikel en besloten in actie te komen.’

Wat vindt de twintiger Chleb ervan dat in het Koersk-metrostation in Moskou het eerbetoon aan Stalin weer in ere is hersteld? ‘Ik sta er onverschillig tegenover, al ben ik geen supporter van de Sovjet-Unie. We hebben in onze geschiedenis naast hoogtepunten allerlei zwarte vlekken, inclusief massamoord. Daar mag best over gediscussieerd worden – maar de rol van de Sovjet-soldaat in het verslaan van het fascisme is boven elke discussie verheven.’

Eigenlijk vindt Podrabinek dat ook wel, en hij richtte zich dan ook tegen de ‘veteranen van het communisme, niet die van de oorlog tegen het nazisme’. Maar zijn vijanden zien dat niet. ‘Ze willen de vrijheid van meningsuiting in Rusland beperken, daar gaat het om.’

Zijn vrouw Alla zegt niet bang te zijn voor de Nasji-activisten, die haar niet lastigvallen en die hun rode Nasji-jasje moeten uittrekken als ze een sigaret willen roken. ‘Zij zijn maar een rookgordijn, een instrument dat de volkswoede moet vertolken. Ze staan ver af van de donkere krachten die echt achter deze campagne zitten.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden