'Dit is demonstreren op z'n Russisch. Hier loop je gevaar'

Aleksandra is trots op oppositieleider Navalny en doet mee aan de protesten tegen Poetin en de corruptie. Haar ouders weten er niet van. Als de politie charges uitvoert raakt ze in de verdrukking. 'Ik krijg geen adem.'

Tom Vennink
Russische agenten bij de demonstratie in Moskou. Beeld epa
Russische agenten bij de demonstratie in Moskou.Beeld epa

In de metro naar de demonstratie twijfelt Aleksandra over een groene button op haar shirt. 'Navalny 2018' staat erop. Laat ze hem zitten, dan is de kans op arrestatie waarschijnlijk groter en komt haar universiteit erachter dat ze opgepakt is bij een demonstratie van de oppositie. Dan trappen ze haar van de studie, denkt ze. Want de universiteit is in handen van de staat.

Als Aleksandra het metrostation voor het Kremlin uitloopt, stopt ze de button in haar handtas. In de verte galmen de leuzen. 'Weg met de tsaar!' Aleksandra versnelt haar pas richting de mensenmassa, dit is waar ze lang op gewacht heeft. 'Rusland zonder Poetin!'

De studente journalistiek, 20, is net terug van een jaar op uitwisseling in de Verenigde Staten. In The New York Times las ze over de vorige anti-Kremlin demonstraties van Navalny, op 26 maart. 'Ze hadden zelfs een foto op de voorpagina. Ik was zo trots.'

Politieke beweging

Aleksandra maakt deel uit van een politieke beweging die een eind probeert te maken aan het 17-jarige leiderschap van Vladimir Poetin. Aan het roer staat Aleksej Navalny, de politicus die Poetin in maart 2018 wil verslaan bij presidentsverkiezingen. De demonstratie in maart was de grootste tegen het Kremlin in 5 jaar; meer dan duizend demonstranten werden opgepakt in Moskou. 'Het is veelbelovend', zegt Aleksandra. 'Mensen zijn niet meer bang.'

Haar ouders weten niet dat ze hier is, tussen de aanhangers van Navalny. Ze wil een goede band houden met haar vader en moeder. 'Mijn ouders zijn sovjetmensen. Tegen de regering ingaan zien ze als verraad.'

Op de Tverskaja Straat, de brede toegangsweg naar het Kremlin, krioelt het van jonge mensen. Scholieren van een jaar of vijftien, zestien, en studenten. Oudere volwassenen lijken in de minderheid. Aan weerszijden van de straat is de vertegenwoordiging van president Poetin opgesteld: mannen in camouflagepakken en kogelvrije vesten, gepantserde voertuigen, linten aan arrestatiebusjes.

Aleksandra was 3 jaar toen Poetin aan de macht kwam. Thuis stond altijd de televisie aan, maar Aleksandra geloofde niet wat ze daarop zag. Want er ontbrak zoveel.

Corruptie

Waar was de corruptie die haar de keel uitkomt? Ze studeerde nachtenlang om een plek op een topuniversiteit te krijgen. Het kostte haar twee jaar, met diepe teleurstellingen na gefaalde examens. Een klasgenoot die altijd nooit wat uitvoerde en altijd slechte cijfers haalde, had meteen een plek te pakken op de Staatsuniversiteit van Moskou. 'Zijn vader had geld.'

Zelf heeft ze nog nooit iemand omgekocht, zegt ze. Maar hoe moet ze haar rijbewijs halen? 'Iedereen weet dat je de instructeur moet omkopen als je ooit wil slagen.' En wat als ze in het ziekenhuis belandt? 'Dan zou ik kunnen denken: misschien toch de dokter maar een paar duizend roebel toestoppen. Anders doet hij zijn best niet.'

Aleksandra beweegt zich voorzichtig door de gonzende menigte, zo ver mogelijk verwijderd van de oproerpolitie. Die voert de eerste charges uit, mensen vallen op het asfalt. Aleksandra raakt in de verdrukking. Ik krijg geen adem, gebaart ze. Even later: 'Dit is demonstreren op z'n Russisch. In de VS zouden er agenten zijn die in de gaten houden of iedereen oké is.'

Het jaar in Amerika heeft haar veranderd. Bij demonstraties tegen Trump had ze een vrijer gevoel. 'Mensen komen daar bijeen om hun zorgen te uiten. En iedereen respecteert dat. In Rusland loop je gevaar.'

Via een app houdt ze in de gaten hoeveel mensen meegenomen zijn door de politie. Zevenhonderd alleen in Moskou. Honderden anderen worden aangehouden bij de 168 andere demonstraties die Navalny in Rusland houdt. Ze kunnen rekenen op geldstraffen of gevangenisstraffen.

Aleksandra legt de hardhandige aanhoudingen vast met haar iPhone. Een meisje met een vlaggetje 'ik ben het zat' wordt gillend weggedragen. Daar gaat een student met een button 'Navalny 2018'. En een jongen met een paar gele Nike-sneakers om zijn schouders, een verwijzing naar een video van Navalny die Nike-liefhebber en premier Medvedev van corruptie beschuldigt.

Voor haar opleiding journalistiek kan Aleksandra niks met de beelden. 'Mijn leraren geven me direct een onvoldoende als ik een reportage over Navalny inlever.'

Navalny

Zijn demonstratie was nog niet begonnen of oppositieleider Aleksej Navalny zat al in de cel. Navalny werd maandagochtend in Moskou gearresteerd toen hij zijn flat uitliep. De afgelopen weken riep hij Russen op om maandag te demonstreren tegen corruptie van de Russische regering. In Moskou kreeg hij een vergunning voor een protest buiten het centrum. Maar een dag voor het protest spoorde Navalny mensen aan om vlakbij het Kremlin te demonstreren. Daarmee stevende hij af op een confrontatie met de oproerpolitie. Meer dan duizend mensen werden gearresteerd bij demonstraties door heel Rusland. Navalny wil in maart 2018 meedoen aan de presidentsverkiezingen.

'Het kritieke moment'

Ze maakt zich uit de voeten als de oproerpolitie de demonstranten begint in te sluiten. Met een schram op haar been vlucht Aleksandra een zijstraat in. Met de organisatie van Navalny's team zit het wel goed, concludeert ze, en zijn aanhang heeft lef. Maar wat gaan zulke demonstraties veranderen? 'Ik geloof niet dat het leidt tot concrete veranderingen', zegt Aleksandra. 'Zolang het vreedzaam blijft tenminste.'

In haar vriendenkring wordt weleens gesproken over 'het kritieke moment'. Als de vertegenwoordigers van Poetin niet met knuppels maar met geweren komen. Sommigen praten over verhuizen naar het buitenland. Aleksandra weet nog niet wat ze doet als het kritieke moment aanbreekt. Voorlopig blijft ze naar demonstraties gaan. 'Ik wil een schoon geweten hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden