Dit is de man die de Braziliaanse elite ten val bracht

Het hooggerechtshof in Brazilië gaat onderzoek doen naar ruim honderd vooraanstaande politici. Met dank aan onderzoeksrechter Moro. Maar wie is hij?

Demonstranten met een kartonnen afbeelding van Sergio Moro. Beeld null
Demonstranten met een kartonnen afbeelding van Sergio Moro.

Sérgio Moro heeft nog een lange carrière voor de boeg, maar hij heeft nu al geschiedenis geschreven als de man die de Braziliaanse elite ten val bracht. Politici en zakenlui slapen niet meer rustig sinds de onderzoeksrechter drie jaar geleden zijn kruistocht tegen witteboordencriminaliteit begon. Moro duwt met brute kracht het pus uit de etterende wond van corruptie in Brazilië. Een pijnlijk proces, maar noodzakelijk om de democratie gezond te maken.

Het begon allemaal in maart 2014, toen de federale politie een grootschalig corruptieschandaal op het spoor kwam, met als spil semi-staatsoliebedrijf Petrobras. Dat onderzoek, Operatie Wasstraat gedoopt, leidde weer tot bevindingen over ernstige misstanden rondom bouwgigant Odebrecht. De 44-jarige Moro nam de zaak op zich, veroordeelde ruim honderddertig betrokkenen tot lange gevangenisstraffen, en groeide uit tot een volksheld.

Grote klapper

Maar de grote klapper kwam deze week. Het hooggerechtshof besloot op basis van Moro's bevindingen een onderzoek te openen naar de corrupte praktijken van ruim honderd vooraanstaande politici in functie. Het gaat onder anderen om eenderde van de Congresleden, drie gouverneurs, en acht ministers uit het kabinet van president Michel Temer.

Hun namen zijn genoemd in wat in Brazilië bekend staat als 'de verklikking van het einde van de wereld'. Moro verhoorde tientallen oud-directieleden van bouwbedrijf Odebrecht over steekpenningen, smeergeld en illegale campagnefinanciering. De zakenmannen betaalden stelselmatig politici in ruil voor gunstige wetgeving en voorrang bij openbare aanbestedingen. Ze vertelden Moro welke politici zich lieten betalen, en kregen in ruil daarvoor strafvermindering.

In de belastende verklaringen worden alle presidenten van de laatste twintig jaar genoemd, inclusief de huidig president Michel Temer. Deze laatste ontspringt voorlopig de dans, want het hof kan een zittend president alleen onderzoeken voor misdaden die tijdens de huidige ambtstermijn zijn gepleegd. Maar zodra Temers presidentschap erop zit, zal hij zich alsnog moeten verantwoorden.

'Het zijn schandelijke feiten', zei Moro onlangs tijdens een toespraak op een Argentijnse universiteit. 'Maar geen enkel land moet zich schamen voor het toepassen van de wet. Brazilië maakt belangrijke stappen in het aanpakken van systematische corruptie. Operatie Wasstraat is op de eerste plaats bedoeld om de democratie in Brazilië te versterken.'

Sérgio Moro groeide op in Maringá, een kleine stad in het zuid-westen van Brazilië en ging na de middelbare school rechten studeren. Hij nam deel aan een uitwisselingsprogramma van Harvard, waar hij onder meer cursussen volgde over het bestrijden van witwassen. In 1996 ging Moro aan de slag als federaal rechter aan het hof van de zuidelijke deelstaat Paraná en specialiseerde zich in witteboordencriminaliteit.

'Schone handen'-proces

Hij liet zich inspireren door het Italiaanse 'schone handen'-proces. Italiaanse rechters brachten in de jaren negentig grootschalige samenwerking tussen de maffia en machthebbers aan het licht. Ze hielden verdachten lange tijd in voorarrest, lieten hen 'zingen' over andere betrokkenen en bespeelden de media om de steun van de bevolking te garanderen.

Moro past de tactieken van zijn Italiaanse collega's toe in Brazilië. Vorig jaar lekte hij afgetapte telefoongesprekken tussen toenmalig president Dilma Rousseff en haar voorganger Luiz Inácio Lula da Silva naar de pers. Rousseff wilde Lula een ministerspost geven en uit de gesprekken viel op te maken dat ze Lula daarmee wilde beschermen tegen vervolging door Moro. De media pakten breed uit en Rousseff zag af van Lula's benoeming.

Sérgio Moro spreekt de pers toe. Beeld null
Sérgio Moro spreekt de pers toe.

Critici zagen in het lekken politieke motieven, en Moro's neutraliteit als rechter kwam ter discussie te staan. Zelf verdedigt hij zijn handelen zo: 'Ik streef naar zo veel mogelijk transparantie en publiciteit. Het is belangrijk dat de publieke opinie kan controleren wat er gebeurt. Want als er machtige personen betrokken zijn, is er een groot risico dat de rechtsgang wordt belemmerd.'

Met grote steun van de bevolking dendert Moro als een trein door de gevestigde orde. Twee weken geleden nog stuurde hij de vorig jaar afgetreden kamervoorzitter Eduardo Cunha voor vijftien jaar de cel in. Sommige commentatoren stellen dat Moro het land schade toebrengt door de politieke crisis aan te wakkeren en daarmee economisch herstel te belemmeren. Maar Moro is niet te stoppen. 'Er is maar een ding erger dan een atheïstische priester', zei hij. 'Een rechter die niet gelooft in gerechtigheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden