Portret

Dit is de man achter de nieuwe cover van Charlie Hebdo

'Tout est pardonné': 'Alles is vergeven', zo staat morgen op de cover van het weekblad Charlie Hebdo. De tekening is van cartoonist Luz. 'Op onze schouders ligt een symbolische lading die niet in onze tekeningen zit.'

Luz, centraal, zondag op de manifestatie in Parijs. Beeld photo_news

Het was zijn eigen verjaardag die hem afgelopen woensdag het leven redde. Luz, geboren op 7 januari 1972 aan de oevers van de Loire in de stad Tours, was daardoor te laat op die fatale redactievergadering van Charlie Hebdo waar twee mannen zonder enig mededogen twaalf mensen neerschoten. Hij kwam op de redactie net nadat de aanvallers waren gevlucht en bracht als een van de eersten het nieuws van de verschrikkelijke aanslag naar buiten.

Het was ook zijn tekening van de tandeloze, rokende magiër Michel Houellebecq die die dag de cover van Charlie Hebdo sierde. Zoals zijn tekeningen dat al zo vaak hadden gedaan. Ook de cartoon van de lachende profeet Mohammed in het themanummer Sharia Hebdo kwam van zijn hand. Net zoals de cover van morgen dus.

Beeld epa
Luz op de manifestatie zondag, in het gezelschap van de andere Charlie Hebdo-redacteur Patrick Pelloux (r.). Beeld ap

'Musicovore'

Luz, pseudoniem voor Renald Luzier, werkt al meer dan twintig jaar bij het satirische magazine Charlie Hebdo. Ooit begon hij aan de opleiding rechten, maar al even snel als hij ermee stopte, kwam hij er achter dat zijn echte passies muziek en tekenen waren. Luz trok daarna naar de hoofdstad waar hij die twee kon combineren als tekenaar bij het satirische magazine 'La Grosse Bertha'. Daar ontmoette hij de strijdmakkers met wie hij in 1992 Charlie Hebdo opnieuw uit de grond zou stampen: Charb, Cabu, Willem, Wolinski.

Naast zijn tekenwerk bij Charlie Hebdo hield Luz zich begin jaren 2000 ook bezig als tekenaar voor bands als Polémix et La Voix Off, die politieke satire op muziek zetten. Hij stond af en toe ook zelf als dj achter de draaitafel en werkte voor een aantal andere magazines als 'Magic' of 'Fluide Glacial', waar niets aan het satirische oog van de zelfverklaarde 'musicovore' ontsnapte. Ook zijn eigen avonturen in het Parijs nachtleven zette hij om in tekeningen, en wel in zijn eigen fanzine 'Claudiquant sur le dancefloor', dat hij zelf liet drukken, 200 exemplaren, en 's nachts aan de man probeerde te brengen in de Parijse uitgaanswereld.

Beeld photo_news

Angst, twijfel en woede

Luz' passie voor muziek bracht hem ook bij het muziekblad 'Les Inrockuptibles' - kortweg 'Les Inrocks', waar hij afgelopen zaterdag voor het eerst na de aanslag vrijuit sprak. Het werd een emotioneel interview, waarin de cartoonist zijn angst, twijfel en woede open en bloot op tafel legde.

Het is moeilijk vandaag met Charlie Hebdo als symbool voor de vrijheid van meningsuiting te worden gezien, zegt Luz. 'Toen ik begon met tekenen, dacht ik dat ik was beschermd door het feit dat ik niet meer dan kleine Mickey Mouse-figuurtjes tekende. Maar met de doden, de schietpartij en het geweld is alles veranderd. Heel de wereld kijkt naar ons, we zijn symbolen geworden, net als onze tekeningen.' Luz heeft het er moeilijk mee, 'dat ze op onze schouders een symbolische lading gelegd hebben die niet in onze tekeningen bestaat en die ons wat te boven gaat.'

De overblijvende redactieleden van Charlie Hebdo vinden het een merkwaardige paradox, waar ze zelf niet goed mee kunnen omgaan. 'Dit is alles waartegen Charlie Hebdo altijd heeft gestreden: symbolen vernietigen, taboes laten verdwijnen, fantasmes ontmaskeren. Het is formidabel dat de mensen ons steunen, maar het is wel in tegenspraak met wat de tekeningen van Charlie Hebdo zijn.'

Luz heeft het ook moeilijk met de verantwoordelijkheid: 'Sinds de eerste publicatie van de Mohammed-cartoons is de onverantwoordelijke aard van karikaturen geleidelijk aan verloren gegaan. Sindsdien worden onze cartoons overal gelezen. Sommige mensen zeggen dat we moeten opletten wat we doen in Frankrijk, omdat mensen in Kuala Lumpur kunnen reageren. En dat is ondraaglijk.' Elke cartoon kan volgens Luz nu gelezen worden in een geopolitiek licht. 'Ze leggen die verantwoordelijkheid op onze schouders. Maar we zijn een krant: je koopt hem, je opent hem en je sluit hem. Als mensen de cartoons daarna op internet zetten of als bepaalde media ze uitlichten, is dat hun verantwoordelijkheid, niet de onze.'

De twijfel slaat dan ook toe bij Luz: 'Is dit echt het moment om een nieuwe editie van Charlie Hebdo te maken? Is het opportuun snel opnieuw te beginnen om het symbool van de aanslag te bestrijden? Een symbool door een symbool vervangen, zo is Charlie niet. Maar we zullen het uitbrengen. Ik zal me ertoe zetten.'

'Vandaag lijkt het alsof de redacteuren van Charlie Hebdo zijn gevallen voor de persvrijheid. Maar onze vrienden zijn gewoon dood. Onze vrienden waar we zo van hielden en van wie we het talent zo bewonderden. Maar we blijven tekenen. Onze taak als cartoonist is het kleine van de mens centraal te stellen, het idee te vertalen dat we allemaal kleine mensjes zijn en proberen om daar ons plan mee te trekken. Dat zijn cartoons. Diegenen die gedood zijn, waren gewoon mensen die kleine mensjes tekenden.'

Beeld photo_news
Beeld photo_news
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden