Profiel

Dit is de man (71) die de jacht op islamitische rebellen in Libië aanstuurt

Sinds de val van de Libische alleenheerser Moammar Khadaffi, die in oktober 2011 om het leven kwam, is het in Libië nog niet zo onrustig geweest als nu. Dat komt voornamelijk door één man: de 71-jarige oud-generaal Khalifa Hefter die de oorlog heeft verklaard aan islamitische milities in het oosten van het land. Volgens zijn tegenstanders is hij een verlengstuk van de CIA. Een onruststoker bovendien.

Irene de Zwaan
De Libische ex-generaal Khalifa Hefter. Beeld reuters
De Libische ex-generaal Khalifa Hefter.Beeld reuters

Twintig jaar lang leefde Khalifa Hefter een teruggetrokken bestaan. De Libische oud-generaal woonde in Virginia. Hij was een Amerikaans staatsburger en was op leeftijd. Niemand die vermoedde dat hij op zijn oude dag flink wat opschudding zou veroorzaken.

Alleen zijn trouwe vrienden wisten dat hij nog één levenswens te vervullen had: het uitschakelen van Moammar Khadaffi, de autoritaire alleenheerser die 42 jaar over Libië waakte. Hefter koesterde een diepgewortelde haat jegens Khadaffi, en dat terwijl de twee het aan het begin van hun carrière nog uitstekend met elkaar konden vinden.

Het was Hefter die Khadaffi in 1969 bijstond tijdens zijn succesvolle coup tegen de Libische koning Idris. Hefter wist zich vervolgens verzekerd van een snelle stijging in rangen en schopte het tot generaal. In de jaren tachtig was hij de man die de oorlog tegen buurland Tsjaad leidde. Die was ingezet door Khadaffi omdat hij afwilde van president Hissene Habre. De Tsjaadse president onderhield namelijk een warme band met Frankrijk en de Verenigde Staten, Khadaffi's aartsvijanden.

Milities die trouw zijn aan Hefter in de oostelijke havenstad Benghazi. Beeld reuters
Milities die trouw zijn aan Hefter in de oostelijke havenstad Benghazi.Beeld reuters

Gevangen genomen
Tijdens die chaotische oorlog ging het mis. Met Hefter althans. Hij werd in 1987 gevangengenomen en naar Tsjaad overgeplaatst, samen met honderden andere Libische soldaten. In plaats dat Khadaffi er alles aan deed om zijn vriend vrij te krijgen, ontkende hij het bestaan van Libische krijgsgevangen in Tsjaad. Hefter? Daar had hij nog nooit van gehoord.

Dat zette kwaad bloed bij Hefter, die vervolgens bij de Tsjaadse overheid aanklopte met de mededeling dat hij zich had bekeerd. Hij was beschikbaar om tégen Khadaffi te strijden, zo maakte hij bekend, op voorwaarde dat de Libische soldaten zouden worden vrijgelaten. In de twee jaar die volgden, trainden de Libische soldaten op een basis net buiten de Tsjaadse hoofdstad Ndjamena. Hier werden de grondvesten gelegd voor het Libische Nationale Leger, de militaire vleugel van het oppositionele Libische Nationale Verlossingsfront.

Het was een mysterie wie de militairen financieel ondersteunde, maar volgens verschillende Libiërs in ballingschap en een voormalige CIA-officier hadden de Verenigde Staten, en dan met name zijn geheime dienst, hier een stevige vinger in de pap.

De VS, op dat moment onder leiding van president Reagan, wilde niets liever dan de val van Khadaffi bewerkstelligen. Libië werd verantwoordelijk gehouden voor een bomaanslag op een Berlijnse disco in 1986 waar veel Amerikanen werkten.

Het aanvankelijke plan van de Libische soldaten in Tsjaad - Khadaffi ten val brengen - viel in duigen toen er in het land een nieuwe president aan de macht kwam, Idriss Deby. Die schaarde zich achter de Libische leider. Hefter en zijn manschappen vluchtten vervolgens halsoverkop naar Amerika.

Toen in 2011 in Libië een opstand tegen Khadaffi uitbrak, rook Hefter een kans om voor eens en altijd af te rekenen met zijn machtige rivaal. Op 14 maart van dat jaar zette hij voor het eerst in ruim twee decennia weer voet op bodem van zijn thuisland. Hij sloot zich aan bij een van de vele anti-Khadaffi milities en vocht een gewapende strijd die uiteindelijk leidde tot de dood van de leider in oktober 2011.

Khalifa Hefter tijdens een persconferentie in Abyar op 17 mei nadat hij ternauwernood aan een bomaanslag was ontsnapt. Beeld afp
Khalifa Hefter tijdens een persconferentie in Abyar op 17 mei nadat hij ternauwernood aan een bomaanslag was ontsnapt.Beeld afp

Strijd tegen islamitische milities
Daarmee was de strijd voor Hefter nog niet afgedaan. De verkiezingen in 2012 werden gewonnen door een waaier aan seculiere partijen, maar de Moslimbroederschap begon de politiek steeds meer te domineren. Voor de seculiere Hefter een doorn in het oog. Hij besloot zijn pijlen nu te richten op islamitische milities die zich met name in het olierijke oosten van het land, nabij Hefters geboortestad Benghazi, hadden verschanst.

Ondertussen groeide in Libië de frustratie over de zwakte van het politieke systeem in het land. De een na de andere premier volgde elkaar op. Er was nog altijd geen grondwet en de strijd tussen seculiere en islamitische milities werd steeds heviger. Bovendien stortte de economie in. De onvrede, kortom, nam steeds grotere vormen aan. Ook bij Hefter.

Op 14 februari van dit jaar verscheen hij in militaire outfit op de televisie. 'Het nationaal commando van het Libische leger kondigt hierbij een nieuw pad aan om het land te redden', sprak hij. Vervolgens gebeurde er niets. Hefter werd het mikpunt van hoon en grappen. Maar op de achtergrond verwierf de ex-generaal steeds meer steun, niet alleen onder een deel van het Libische leger. Ook het ministerie van Binnenlandse Zaken, de minister van Cultuur, de ambassadeur van Libië bij de VN en de luchtmacht schaarden zich achter Hefter. De islamitische krachten in de regering verzetten zich echter tegen de oud-generaal en noemden hem een onruststoker, die middels steun van de CIA een coup poogde te plegen.

Bestorming parlementsgebouw
Hefter is inmiddels niet meer weg te denken uit het politieke landschap in Libië. Vorige maand bestormden zijn milities het parlementsgebouw in Tripoli, naar eigen zeggen om 'islamitische parlementariërs te arresteren'. Dit gebeurde op het moment dat de nieuw verkozen premier Ahmed Maiteeq, die de steun heeft van de Libische Moslimbroederschap, zich net aan het installeren was in het gebouw. De meeste parlementariërs wisten overigens het gebouw te ontsnappen, wel vielen er enkele gewonden.

Gisteren was Hefter zelf het doelwit van een aanslag. Een auto vol explosieven ontplofte voor een complex in Benghazi waar Hefter zich op dat moment bevond. Er waren vier doden, maar Hefter zat er niet tussen.

Milities die trouw zijn aan Hefter in gevecht tegen islamitische strijders in de omgeving van Benghazi. Beeld reuters
Milities die trouw zijn aan Hefter in gevecht tegen islamitische strijders in de omgeving van Benghazi.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden