Dit is de Lente voor Sterke Mannen, tegen de democratie

Column Thomas Friedman

Sterke mannen zijn in, schrijft New York Times-columnist Thomas Friedman. Dat heeft veel te maken met het gevoel in de VS dat we het met democratiebevordering wel hebben gehad.

In een souvenirwinkel in Beijing staat een beeldje van Mao voor een bord met het portret van president Xi. Beeld reuters

Als de kat van huis is, dansen ze echt op tafel, hè, die muizen? Je hoeft maar naar het besluit van de Communistische Partij van China te kijken om het maximum van twee termijnen voor een president af te schaffen, om te begrijpen dat het Lente voor Sterke Mannen is. En niemand hoeft zich zorgen te maken over wat de VS ervan denken.

Gewoon 'president' of 'premier' zijn is zo passé, zo jaren negentig. Xi wil keizer zijn, geen president. Vladimir Poetin wil tsaar zijn, geen president. Recep Erdogan wil kalief zijn, geen president. Abdel Fattah al-Sisi wil farao zijn, geen president. Viktor Orbán wil koning zijn, geen premier. En Ali Khamenei in Iran heeft al de gewildste titel van allemaal - opperste leider - en is niet van plan die op te geven. Het is het seizoen.

Martin Luther King zei eens dat 'de boog van van het morele universum lang is, maar buigt richting gerechtigheid'. Als dat zo is, lijkt die dit decennium een omweg te maken in een paar grote, belangrijke landen. 'De boog van de geschiedenis lijkt minder richting gerechtigheid en vrijheid te buigen dan richting de jaren dertig van de vorige eeuw', stelt Michael Mandelbaum, de auteur van Mission Failure - America and the World in the Post-Cold War Era.

Hoe verleidelijk dit ook is, je kunt deze ontwikkeling niet alleen op het conto van Donald Trump schrijven - hoewel hij niet alleen geen bezwaar heeft tegen buitenlandse sterke mannen, maar echt diep onder de indruk lijkt van Poetin en Xi, en wellicht jaloers op ze is.

Maar eerlijk gezegd is Trump ook een weerspiegeling van een breed gedragen gevoel dat we het met met democratiebevordering wel hebben gehad. 'Het begon na 9/11, toen Bush zich vastbeet in Irak en Afghanistan', betoogt Mandelbaum. 'De grote financiële crisis van 2008 verergerde het. Obama geloofde dat Amerika en het Midden-Oosten allebei beter af zouden zijn zonder onze betrokkenheid. Daarna kregen we Trumps zinloze zelfverliefdheid en de neiging om buitenlandse leiders niet te beoordelen op hun respect voor de mensenrechten of hun steun voor democratie, of zelfs hun steun voor Amerika, maar op de vraag in hoeverre ze Trump prijzen.'

Dus: als je de rode loper maar uitrolt voor Trump, kun je betogers voor democratie oppakken zoveel als je wilt.

Tegelijkertijd: wie zou onze democratie zien als een model om na te volgen? Je moet tegenwoordig 1 miljard dollar meebrengen om je kandidaat te stellen voor het presidentschap; het Congres is een forum voor gelegaliseerde omkoping geworden; de president is sinds zijn inauguratie goed geweest voor zo'n tweeduizend leugens en misleidende uitspraken - en het kan zijn eigen partij niets schelen; het Congres wordt gegijzeld door de wapenlobby; en met behulp van door computers ontworpen modellen voor de hervorming van kiesdistricten kunnen kandidaten hun kiezers kiezen, in plaats van andersom.

We hebben nu ook een grote nationale zender, Fox News, die onze president behandelt als 'Geliefde Leider' - op een manier die erg doet denken aan de wijze waarop het Chinese Volksdagblad omgaat met Xi.

Is dit een democratisch model waarvoor jij voor een tank zou gaan staan, om het te kunnen importeren?

Er zijn ook andere ontwikkelingen gaande. Zoals de hang naar stabiliteit. In Egypte, Rusland en Iran overdenken mensen hun eigen recente mislukte democratische revoluties, ze zien de Hobbesiaanse chaos in Syrië en Libië, en ze concluderen: beter honderd jaar tirannie dan één dag anarchie.

En dan de grote hoeveelheden vluchtelingen die hun 'wereld van wanorde' proberen te verruilen voor een plek in de 'wereld van orde'. Het beeld van deze vluchtelingenstromen kunnen sterke mannen goed gebruiken bij hun combinatie van agressief nationalisme en agressieve verdediging van nationale grenzen.

Tegelijkertijd gaan de veranderingen, op het werk en in sociale normen, zó snel, dat sommige mensen verlangen naar leiders die deze veranderingen tot staan kunnen brengen en de jaren vijftig doen herleven.

Ik hoop dat deze fase uiteindelijk voorbij zal gaan en dat de vrije uitwisseling van ideeën en mensen, met reguliere machtswisselingen, voortreffelijke instrumenten zullen blijken te zijn in het algemeen belang. Maar dat zal alleen gebeuren als wij, hier in Amerika, aantonen hoe waardevol die instrumenten zijn. En op dit moment gebeurt dat niet.

De kat is niet zomaar van huis. Hij is zoek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.