Dit gaat mis als er voorlopig geen nieuwe regering komt

Hoe langer de kabinetsformatie duurt, des te meer moet het demissionaire kabinet aan de bak. Beslissingen over het eigen risico in de zorg, de Brexit-onderhandelingen en militaire missies moeten binnenkort toch echt worden genomen.

Beeld ANP

Jeanine Hennis komt het eerst klem te zitten. Met Bert Koenders en Mark Rutte in haar kielzog. Meteen daarna komen Lodewijk Asscher en Edith Schippers voor het blok te staan bij het opstellen van de begroting.

Hoe langer de kabinetsformatie duurt, des te meer moet het demissionaire kabinet aan de bak. Terwijl het eigenlijk alleen lopende zaken mag afwikkelen.

De ploeg van Rutte en Asscher kan 'eindeloos' blijven zitten. Tot 1983 moesten de bewindslieden die weer in de Kamer waren gekozen, na drie maanden kiezen: of minister of Kamerlid. Dat moment zou zoch voor Rutte, Asscher en nog een handvol bewindslieden deze week voordoen. Die regel werd bij de Grondwetswijziging geschrapt. Nu mogen ze 'eindeloos' de dubbele pet ophouden.

Dat levert al opmerkelijke taferelen op. Deze week liet Asscher de verdediging van een wet in de Eerste Kamer over aan zijn staatssecretaris Jetta Klijnsma, omdat hij als fractievoorzitter in de Tweede Kamer over de formatie wilde debatteren. De Eerste Kamer was not amused, maar gaf toe.

Tijd begint te dringen

Dat valt nog onder de categorie klein parlementair ongemak, maar op de achtergrond is intussen meer aan de hand. De tijd begint te dringen. Vooral voor het optreden van Nederland in het buitenland is er een 'heel groot belang dat dit land zo snel mogelijk weer een volledige, stabiele missionaire regering krijgt', aldus demissionair premier Rutte deze week in de Tweede Kamer.

Donderdag is de militair strateeg van minister Hennis (Defensie) al gevraagd of Nederland de NAVO-missie in Afghanistan wil verlengen en uitbreiden. De minister zal zelf op 29 juni op een NAVO-bijeenkomst het antwoord schuldig moeten blijven. Kort daarna moet zij met Koenders van Buitenlandse Zaken ook nog beslissen over de missies in Mali en Irak, want die lopen ook eind dit jaar af. Gemiddeld trainen militairen vier maanden voor vertrek naar een missiegebied. 'Dus in augustus moeten de planners wel een idee hebben waar ze aan toe zijn', zegt een insider. Voorlopig is de Kamer, zeker over Mali, hopeloos verdeeld.

Ook de premier is 'gehandicapt' zolang hij demissionair is. Rutte wees dinsdag in het Kamerdebat over de kabinetsformatie niet voor niets op het grote aantal ontmoetingen dat hij de komende weken heeft met andere Europese leiders. Vandaag is hij in Parijs op bezoek bij de nieuwe Franse president en 'volgende week hebben we een aantal minitoppen in Warschau en hier in Den Haag met Europese leiders', aldus Rutte.

Zo zit hij op 22 en 23 juni in Brussel tegenover alle andere EU-regeringsleiders. Vooral Merkel (Duitsland) en Macron (Frankrijk) willen graag weten wat de inzet van Nederland wordt in bijvoorbeeld het Brexit-dossier. Koerst Nederland net als sommige andere lidstaten aan op een harde breuk met de Britten of juist niet?

'Het systeem functioneert ook met een demissionaire premier, maar als er beslissingen moeten worden genomen, dan heeft Rutte wel een probleem', zegt oud-minister Jaap de Hoop Scheffer. 'Rutte weet nu niet zeker of hij steun heeft in het parlement. En een Nederlandse blokkade van de besluitvorming - onder het motto 'wij zijn demissionair'- dat kan je niet lang volhouden', aldus De Hoop Scheffer. 'Zeker de Europese Unie wacht niet op Nederland voor besluitvorming. Vanuit die optiek is het dus handig als er vaart wordt gemaakt met de kabinetsformatie.'

Ook het binnenland wacht op besluiten. In september is het Prinsjesdag. Als er dan nog geen nieuwe coalitie is, presenteert het demissionaire kabinet de begroting voor 2018. Dat zal, zo laten de ministeries weten, een 'beleidsarme' begroting worden. Een demissionair kabinet mag immers alleen op de winkel passen en geen nieuw beleid lanceren.

Vingers jeuken

Maar er zijn keuzen die binnenkort toch moeten worden gemaakt. Neem het eigen risico in de zorgverzekering. Dat was zo'n brisant punt in de verkiezingscampagne. De hoogte ervan is gekoppeld aan de zorguitgaven. Stijgen die volgens de ramingen volgend jaar, dan gaat niet alleen de premie voor de zorgverzekering omhoog maar ook het eigen risico. Vervolgens moet het kabinet op voorstel van minister Schippers van Volksgezondheid ook besluiten over de zorgtoeslag. Die compenseert lagere inkomens voor de stijgende zorgkosten.

Denk ook aan de koopkrachtplaatjes. Volgend jaar stijgt de koopkracht volgens het Centraal Planbureau gemiddeld slechts 0,2 procent. Ouderen en minima komen er bekaaider vanaf. Om te voorkomen dat hun koopkracht daalt, zal het kabinet hen net als de afgelopen jaren willen bijspijkeren. En natuurlijk jeuken de vingers om méér te doen voor de koopkracht. Want de overheidsinkomsten stijgen. Maar formeel mag het kabinet niets extra's doen.

Als halverwege de zomer nog geen nieuw kabinet in zicht is, zal iemand tot actie moeten overgaan. Waarschijnlijk het demissionaire kabinet, dat dan voor elk voorstel wel op zoek moet naar voldoende steun in de Tweede Kamer. Maar het initiatief kan ook vanuit Kamerfracties komen, die het politieke niemandsland kunnen gebruiken om in gelegenheidscoalities zaken te regelen.

Daar hoort wel bij dat de Kamer zichzelf die ruimte geeft. Minister Asscher wees er deze week op dat de uitbreiding van het vaderschapsverlof er in 2019 niet komt als de Kamer niet snel in actie komt. Tot zijn frustratie werd het onderwerp na de verkiezingen 'controversieel' verklaard door VVD, CDA, D66 en GroenLinks, toen nog de beoogde coalitie.

Hoogste tijd om weer eens een paar onderwerpen 'oncontroversieel' te verklaren, zei Asscher daarom deze week. Als Tjeenk Willink geen haast maakt, zal het binnenkort niet anders meer kunnen.

Wat heeft Rutte II sinds maart gedaan?

o Reparatie derde WW-jaar

o Dit jaar 200 miljoen extra voor verpleeghuizen

o In 2021 2,1 miljard extra voor verpleeghuizen

o Akkoord medisch specialistische zorg 2018

o Akkoord huisartsen en ketenzorg 2018

o Uitzendkrachten worden duurder

o Minimumloon geldt ook bij opdracht

o Participatieverklaring wordt verplicht

o Mantelzorgboete geschrapt

en wat nog niet...

o Verlengen missies Afghanistan, Mali en Irak

o Koopkracht 2018 bijspijkeren

o Eigen risico zorgverzekering 2018

o Zorgtoeslag 2018

o Extra uitgaven defensie vaststellen

o EU-debat over vluchtelingen-opvang

o EU-debat over Brexit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden