Dit gaat een klassieker worden

Twintig minuten duurt zijn Springtime - twintig minuten waarin je maar nauwelijks adem durft te halen.

Beeldende kunst: Jeroen Eisinga *****

Jeroen Eisinga, Springtime.


Stedelijk Museum Schiedam, t/m 26 februari 2012.


Een klassieker - we vallen maar met de deur in huis. Kunstenaar-filmer Jeroen Eisinga heeft een werk gemaakt dat een klassieker in de video- en filmkunst gaat worden. Twintig minuten duurt zijn Springtime- twintig minuten waarin je maar nauwelijks adem durft te halen, zo bouwt de spanning zich op. Waarna, volgens de ijzeren wet van het scenario, verlossing volgt en je met slappe benen de zaal verlaat.


En dat terwijl er vrijwel niets gebeurt. De kunstenaar zit midden in beeld aan een tafel en komt daar niet vandaan. Hij is ingesmeerd met een lokstof voor bijen, de 'koninginnegelei', en wordt zo eigenlijk een grote koninginnebij. Langzaam, tergend vormt zich een haag van bijen om zijn lichaam. 'Als een grote stugge trui' omschreef hij het zelf in een interview in het blad Mister Motley. Maar het was ook, zegt hij 'een soort seks met bijen.'


Als de film begint is de performance, die Eisinga in Ierland uitvoerde omdat geen Nederlandse imker het aandurfde, al een eind op streek. De bijen trekken als een aangroeiende tros op vanaf zijn lichaam en hebben zijn hoofd bereikt. Hij was een man, nu wordt hij een ding. Traag verovert de zwerm zijn kaalgeschoren gezicht, als laatste de driehoek tussen ogen en mond. Als het kan, kijkt Eisinga ons aan vanuit zijn wriemelende cocon. Angstaanjagend is het moment dat de bijen zich definitief over zijn oogleden laten zakken, als water dat zich boven een drenkeling sluit. Het dreigt de hele tijd, als het gebeurt lucht het bijna op.


Op de solotentoonstelling van Jeroen Eisinga (Delft, 1966) in het Stedelijk Museum Schiedam komt Springtime als een verrassing na een lange periode van stilte. Vijftien jaar geleden gold Eisinga als een groot talent. Met zijn korte films, waarvan er vijf in Schiedam te zien zijn, stond hij elke groepstentoonstelling, onder andere in Peiling5 in het Stedelijk Museum Amsterdam. In 1996 al won hij de Prix de Rome. Vaak speelde hij zelf de hoofdrol in zijn absurdistische éénakters waarin lulligheid en bravoure samengingen. Verfrissend Hollands existentialisme was het, waar ook kunstenaars als Liza May Post, Job Koelewijn, Erik Wesselo en Jeroen Kooijmans zich aan waagden.


In het vroege 40-44-PG (1993) laat Eisinga zich, geblinddoekt, steeds bijna-aanrijden. In een ander werk poogt hij Het belangrijkste moment van mijn leven (1995) te filmen. Een nog minimalistischer vroeg werk, Kano(rood), werd een icoon waar de kunstenaar maar moeilijk van loskwam. Voor eeuwig die jongen die vastzit in een kano in een slootje - met curator Wilma Sütö besloot hij dat werk niet op te stellen.


Rond de eeuwwisseling werd het stiller rond de kunstenaar. Hij kwam in 2002 wel met een heel andere film, een surrealistische (en technisch heel ingewikkelde) registratie van het vergaan van een dode zebra, Sehnsucht. Eisinga bleef werken maar op het persoonlijke vlak ging het niet goed. Uiteindelijk vertrok hij naar Los Angeles om een studie scenarioschrijven te volgen en hij werkte aan een speelfilmscenario over radicalisering, dat nu klaar ligt. Maar eerst Springtime, waarmee hij zich aan de haren omhoogtrekt en overtuigend terugkeert.


Het gaat niet om het fenomeen an sich - google maar eens op 'bee bearding' en de wedstrijdfoto's van volledig met bijen behangen mannen rollen over het scherm. Het gaat om de keuzes die Eisinga maakt en die allemaal de juiste zijn. De keuze voor het omslachtige, maar mooiere 35mm-filmmateriaal in plaats van digitaal. De hand en lens van cameraman Benito Strangio die er een vreemd plat soort perspectief in legt. De keuze voor daglicht waardoor er lichtwisselingen zijn en de bijenman lijkt te groeien en krimpen. Het moment van aanvang, al helemaal behangen met insekten waardoor je denkt: dit zal toch niet erger worden? Zeker wel. En dan ook nog die pose, vanaf het middel met de hand tafel als op een schilderij uit de Renaissance.


Die keuzes tillen dit staaltje mannenbranie omhoog, maken het tot een louterende ervaring die de kunstenaar goddank voor ons op zich neemt. Ze plaatsen Eisinga in de canon van 'filmperformers' die eerder dit soort werk schiepen: Marcel Broodthaers, Marina Abramovic, Bas Jan Ader, Guido van der Werve. De verwachtingen worden andermaal hoog opgeschroefd maar ach - Eisinga lijkt elke angst voorbij.


30 bijensteken

Na bijna anderhalf uur vonden de toeziende imkers het welletjes - ze lieten de kunstenaar springen om de tros bijen af te schudden en veegden de laatsten er met ganzenveren af. Jeroen Eisinga zelf zegt zich nog nooit zo vitaal te hebben gevoeld als toen hij onder de bijen zat en groot gevaar liep. Want ze zouden niet steken, was hem voorspeld - maar na zijn performance moest Eisinga, met toch dertig steken groggy en benauwd, linea recta naar het ziekenhuis waar hij aan een infuus met tegengif werd gelegd. 'De dienstdoende dokter vond dat ik geen dokter nodig had, maar een psychiater.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden