Dissident Chen ziet hand van Peking in koers universiteit VS

Wordt de blinde activist Chen Guangcheng tot in de VS het leven zuur gemaakt door de Chinese regering, zoals hij zelf zegt? Of bijt hij in de hand die hem heeft gevoed, de New Yorkse universiteit die hem vorig jaar genereus hielp, na zijn spectaculaire vlucht uit China?

AMSTERDAM - Zeker is in ieder geval dat de 41-jarige Chen niet langer de onomstreden held is, die hij jarenlang voor mensenrechtenactivisten wereldwijd was. Vanaf 2002 genoot hij internationale bekendheid als de 'blotevoeten-advocaat', een Chinese aanduiding voor een juridische autodidact zoals Chen die gratis opkomt voor de armen. Landrechten en vrouwenrechten werden zijn specialismen en vooral tegen de praktijk van gedwongen abortussen, een uitvloeisel van het een-kind-beleid keerde hij zich fel.

Een groot aantal buitenlandse onderscheidingen viel hem ten deel, maar ook de repressie nam toe. Eerst kreeg hij een celstraf, vanaf 2010 gevolgd door huisarrest. Vorig jaar wist hij aan zijn bewakers te ontsnappen en met een gebroken enkel de Amerikaanse ambassade te bereiken.

De diplomatieke rel die daarop volgde, had als uitkomst dat Chen het land mocht verlaten. New York University bood hem een verbintenis voor een jaar aan en steunde hem met tolken, academische contacten en een talencursus.

Ondanks die generositeit uit Chen, nu het jaar er vrijwel op zit, zware verwijten aan het adres van de universiteit. Die zou zijn bezweken onder druk van de Chinese Communistische Partij: 'Het werk van Chinese communisten in academische kringen in de VS is veel groter dan mensen zich kunnen voorstellen. De academische onafhankelijkheid en vrijheid worden ernstig bedreigd door een totalitair regime.' Bewijsvoering ontbreekt, maar kringen rond Chen suggereren dat commerciële belangen hem fataal zijn geworden - in Shanghai is New York University bezig een campus op te richten.

Flauwekul, luidt het verontwaardigde antwoord van hoogleraar Chinees recht Jerome Cohen. Hij was bij de universiteit voor de opvang van Chen verantwoordelijk. Van meet af aan is Chen duidelijk gemaakt dat zijn verbintenis tijdelijk was, bedoeld om vaste grond onder zijn voeten te krijgen: 'Het einde ervan had niets te maken met de Chinese regering.'

Het verband met de campus in Shanghai doet hij af als 'een samenzweringstheorie'. Bijval krijgt hij van Mattie Bekink, die Chen vorig jaar als jurist bijstond. De inperking tot één jaar weet ze zeker, 'want ik was degene die hem dat heeft verteld.' De suggestie dat de universiteit aan Chinese druk zou hebben toegegeven, noemt zij 'absurd', onder verwijzing naar de 'voortdurende' en 'vastberaden steun' om Chen podia te geven: 'Dat geeft duidelijk aan dat de universiteit niet door de Chinese regering werd beïnvloed.' Waarom de Chinees zich tegen de universiteit keert, is voor haar een raadsel.

De voornaamste verklaring lijkt te zijn dat hij onder invloed is gekomen van rechtse 'pro-life'-activisten die zijn strijd tegen illegale abortuspraktijken in China op één lijn stellen met hun afkeer van abortus in de VS. Chen is voor hen een mooi boegbeeld. Daarom wil de conservatieve denktank Witherspoon Institute hem inlijven en dus losweken van de liberale New York University.

Prof. Cohen gelooft wel in die politieke verklaring: 'Chen lijkt advies aan te nemen van een groep die gedijt bij beschuldigingen, geruchten, verdachtmakingen, roddel en kwaadaardigheid', laat hij weten. Of Chen zelf door heeft voor een politiek karretje te worden gespannen, is niet duidelijk.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden