Disney over Disney

Voor een film over Disney kun je niet om Disney zelf heen, besefte producer Paul Trijbits. Tot zijn verbazing hapte de Amerikaanse gigant zelf toe om de film te maken.

In alle hoeken en gaten van haar hotelkamer staan Disney-figuren. Iemand in de film Saving Mr. Banks heeft schrijfster P. L. Travers blijkbaar een hartelijk welkom willen geven in Hollywood - maar die heeft er dan niet bij stilgestaan dat zij juist walgt van alle gemaakte vrolijkheid en zoetsappigheid waar Disney ook voor staat.


Op het moment dat Emma Thompson, die Travers speelt, de laatste Mickey Mouse in de hoek van een kamer kwakt ('en daar mag je blijven tot je hebt geleerd wat subtiliteit betekent') dringt een vraag zich op: hoe bestaat het dat dit een Disneyfilm is?


Ja, dat was een dingetje, erkent executive producer Paul Trijbits. 'Van alle filmstudio's is Disney misschien wel het meest beschermend over zijn imago. En P.L. Travers was nogal, eh, extreem in haar meningen.'


De van oorsprong Nederlandse Trijbits werkt al jaren in de Britse filmindustrie. Na een afwijzing van de Nederlandse filmacademie vertrok hij naar Engeland, waar hij wel aan een filmopleiding mocht beginnen. Hij werd producent van Jane Eyre en Tamara Drewe. Toen hij er aan het hoofd stond, werden er met behulp van de UK Film Council films geproduceerd als Bloody Sunday en Fish Tank.


En nu had zijn productiehuis Ruby Films het oog laten vallen op een mooi script, naar een intrigerende documentaire over de Australische schrijfster van Mary Poppins en haar loopgravenoorlog met Walt Disney om de filmrechten van haar boeken.


Maar om die film te kunnen maken, wist Trijbits, kun je niet om Disney heen. 'De rechten van de liedjes liggen bij de gebroeders Sherman, de vaste componisten van de liedjes in Disneyfilms, red.) - dat was geregeld. Maar om het verhaal van Disney te vertellen, om in de studio's te kunnen draaien en in Disneyland, heb je toestemming nodig.' En grote studio's werken eigenlijk nooit met kleine producenten. 'We hadden dus echt maar een kans.'


Het geheim achter die geslaagde missie, aldus Trijbits: 'een fantastisch script'. Het kwam terecht op de zogenaamde Blacklist: een jaarlijkse lijst met de beste ongeproduceerde scripts, verkozen door de filmindustrie zelf. Regisseurs en acteurs boden zich al aan op het moment dat het bij Disneydirecteur Sean Bailey op het bureau belandde. 'Hij was er heel eerlijk over, hij kon twee dingen doen: veel geld neerleggen voor het script en het vervolgens in de kast leggen, of de film zo maken, zonder de dingen eruit te halen die ze er bij Disney nooit zelf in zouden hebben gezet.' De studio koos voor het laatste. 'Alle keuzen in het scenario waren van ons. Regisseur John Lee Hancock zei dat hij elke dag, elke week, elke maand dacht: misschien komen ze nog met bezwaren. Maar ze kwamen nooit.'


Het script werd kant-en-klaar aangeleverd, benadrukt Trijbits. En wat online ook mag worden beweerd: ook het roken van Walt was nooit een punt van discussie. De Disneygrondlegger, in deze film voor het eerst verbeeld, was een notoire kettingroker, alleen niet in het openbaar. In de film zie je hem ook nooit met een brandende sigaret in de hand. 'Volgens mij wil niemand het nog zien, roken in een film. En je ziet Disney wel nog een sigaret uitdrukken - zo hebben we toch op een vrij scherpe manier laten zien dat het idee van de clean air king van Hollywood niet klopt.'


In Saving Mr. Banks probeert Disney al twintig jaar de filmrechten te verkrijgen van Mary Poppins. De film volgt zijn charme-offensief, waarbij hij niet alleen knuffels, maar ook de musicerende gebroeders Sherman en scenarist Don DaGradi inzet. Maar het hyperpositieve van 'de Disneyfamilie' botst op een zorgvuldig opgetrokken muur van negativiteit.


'Het was de afschuwelijkste ervaring van zijn carrière, zei Robert Sherman, die inmidels is overleden', vertelt Trijbits. 'Je kunt het je voorstellen: de broers waren de lievelingetjes van Disney, alles mocht, alles kon, en dan komt er zo'n vrouw binnen die zegt: deze bijeenkomst heeft geen zin. Bovendien: ik haat musicals en animatie. Vanaf dat moment werd het alleen maar erger.'


Hoe erg, bleek nog maar eens uit de tapes die een paar dagen voor de eerste draaidag opdoken uit het familie-archief van Disney - al het overleg bleek te zijn opgenomen. 'Sommige dialogen op tape waren zo fantastisch, veel scherper dan wie dan ook had kunnen bedenken.'


Zo gezien staat Saving Mr. Banks ook in het algemeen voor al die gekke hoepels waar je soms doorheen moet springen voor je een film gemaakt krijgt. Niemand weet dat beter dan een producent, al kwam Trijbits nooit iemand tegen als Travers. 'Schrijvers zijn beschermend over hun werk. Maar ik werk nu met J.K. Rowling aan The Casual Vacancy, zij is heel anders.'


Wie Disneys Mary Poppins heeft gezien, weet dat Travers haar eisen allemaal heeft moeten bijstellen. In werkelijkheid was ze niet blij met het eindresultaat - in de film huilt ze bij de première. Hoewel ze ontkent dat ze ontroerd is, suggereert de scène dat wel. 'Vond je het een happy end? Voor ons gaat de film erover waar creatieve mensen hun inspiratie vandaan halen. Hoe ze gestimuleerd worden.


'En het is een film, hè, er moet ontwikkeling zijn. Aanvankelijk ging het script veel meer over het boze mevrouwtje dat tegen de vreselijke Walt Disney moest vechten. Maar iemand die boos begint en tegen het einde van de film nog steeds boos is, dat is niet interessant.'


Prijzen en producties


De Nederlander Paul Trijbits werkt als producent voor film en televisie in Londen. Van 2000 tot 2006 stond hij aan het hoofd van het Britse filmfonds en hielp daar films maken als Bloody Sunday en The Magdalene Sisters, films die internationale prijzen wonnen. In zijn laatste jaar bij de UK Film Council wonnen de films The Wind That Shakes The Barley (Ken Loach) en Red Road (Andrea Arnold) in Cannes respectievelijk de Gouden Palm en de speciale juryprijs. Momenteel is hij een van de partners van het Britse filmbedrijf FilmWave. In die functie werkt hij aan J.K. Rowlings The Casual Vacancy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden