Discussieer eens over het verleden

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd. Vandaag: EenVandaag zet Geert Wilders tegenover Mark Rutte in een debat vlak voor de verkiezingen. Alsof die een tweestrijd zijn. Maar dit zijn debatten die veel beter zouden kunnen worden gevoerd.

Beeld Carolyn Ridsdale

Mark Rutte en Geert Wilders komen een-op-een tegenover elkaar te staan in een televisiedebat van EenVandaag, twee dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen. De PVV en de VVD voeren al maanden de peilingen aan, reden voor het actualiteitenprogramma om deze partijleiders het podium te bieden zonder andere rivalen. Is dat eerlijk?

Het debat is gunstig voor beide partijen, want de publiciteit levert hoe dan ook stemmen op. De suggestie wordt daarbij gewekt dat er een tweestrijd gaande is tussen Rutte en Wilders: je moet op de een stemmen om de ander uit het Torentje te houden. Terwijl dat helemaal niet realistisch is, legt politicoloog Tom van der Meer uit. Hij schreef erover op het politieke blog Stuk Rood Vlees. De twee partijen zijn volgens hem geen natuurlijke tegenhangers en zodoende kunnen er geen strategische stemmers gewonnen worden - zoals wel het geval was in de vorige verkiezingen met PvdA en VVD. Bovendien wordt de leider van de grootste partij niet per definitie premier en is een coalitie met de PVV nauwelijks denkbaar vanwege uitsluitingen over en weer.

Het debat dat straks gevoerd wordt, is een boeiende confrontatie op de rechterflank maar voor een aanzienlijk deel van de kiezers - die niet rechts willen stemmen - zal het niet veel veranderen. Wij vroegen ons af: welke vijf debatten liggen niet zo voor de hand maar zouden wél moeten worden gevoerd?

Een debat over de democratie

Als iets vaak ter discussie staat dan is het de democratie zelf wel. De politiek is versplinterd. Wat te doen met vrijhandelsverdragen die onze soevereiniteit kunnen aantasten? En met referenda, of de EU. Wel of geen kiesdrempel? Hoe ver reikt de vrijheid van meningsuiting?

Veel partijen hebben hier ideeën over maar deze zijn volgens politicoloog Kristof Jacobs meestal verborgen in de partijprogramma's. 'Vaak staat het ergens op de laatste pagina's, zoals bijvoorbeeld het invoeren van een kiesdrempel bij 50PLUS. Het is goed om het debat erover aan te gaan want het gaat over redelijk fundamentele spelregels van de democratie.'

Een expertdebat

Het meest democratisch zou zijn als elke partij uitgenodigd wordt bij elk debat. Maar handig is dat niet. 'Het debat wordt dan gehaast en kortademig, met beperkte spreektijden', zegt chef politiek van de Volkskrant, Raoul du Pré. Maar hoe maak je een selectie zonder echt grote partijen? Want die zijn er niet meer. 'Het is lastig het goed te doen want als je de grootste vier uitnodigt, welke zijn dat dan? PVV, VVD en D66, volgens sommige peilingen. En wie nodig je dan als vierde uit? SP of CDA? En laat je de PvdA er dan buiten?'

Omdat er veel middelgrote partijen zijn en belangrijke thema's aandacht verdienen, is het een oplossing om vaker bij deze belangrijke thema's in plaats van de partijleider de expert aan het woord te laten. 'Een debat over de zorg waarin Renske Leijten tegenover Edith Schippers staat. En over onderwijs: Jet Bussemaker tegenover Tjitske Siderius van de SP, of juist tegenover Harm Beertema van de PVV die een heel andere opvatting heeft.' Een format dus met inhoud, en de mogelijkheid om kandidaten voor ministersposten aan het werk te zien.

Actuele debatten

Politicoloog Jacobs wil dat actuele onderwerpen belangrijker worden. Organiseer bijvoorbeeld, op het moment dat zoiets speelt, een debat over de rechtszaak van Urgenda tegen de staat over de aanpak van klimaatverandering. Dit helpt volgens hem te voorkomen dat elk debat hetzelfde verloopt. 'Zo'n debat tussen Wilders en Rutte gaat over de bekende onderwerpen: veiligheid en justitie of bijvoorbeeld het taalgebruik. De kiezer wordt er niet veel wijzer van.'

Door het debat vanuit een actueel onderwerp te benaderen, kom je volgens hem niet steeds bij dezelfde inzichten uit. Partij-experts zouden ook hier handig zijn en er mag 'aan het format worden getweakt'. 'Je zou ervoor kunnen kiezen de partijen in kleine teams tegenover elkaar te zetten zoals in een quiz.'

Een debat over samenwerking

Het debat wordt al een tijdje niet meer bepaald door enkele grote partijen en daarom wordt samenwerken steeds belangrijker. Voorafgaand aan de verkiezingen is alleen nooit bekend wie met wie gaat samenwerken en als kiezer kun je behoorlijk verrast worden door het gemak waarmee verkiezingsbeloften sneuvelen in een regeerakkoord.

Politicoloog Van der Meer vindt de zogeheten stembuscoalitie een noodzakelijke stap. 'Dwing ze tot coalitievoorkeuren of laat ze zeggen dat ze überhaupt niet willen regeren.'

Hij ziet een rol weggelegd voor debatleiders. 'Laat maar pijnlijke stiltes vallen tijdens het debat of laat ze voorrekenen wat wel of niet kan. Het ingewikkelde aan de komende verkiezingen zijn niet de verkiezingen zelf maar de nasleep. De formatie kan lang duren maar je kunt de scenario's van tevoren bedenken.'

Een debat over het verleden

Terugkijken is volgens Jacobs geen gek idee. 'Welke deals sloot de oppositie bijvoorbeeld?' Volgens Jacobs is dat belangrijke informatie, want het zegt iets over waar partijen elkaar kunnen vinden. 'In dit soort debatten gaat het niet over verschillen en botsingen maar juist over overeenkomsten tussen partijen. Dat is ook weer met het oog op coalitievorming erg interessant.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden