Discussie barst los: held of landverrader

Is Edward Snowden een held die de losgeslagen overheid ter verantwoording roept, of een landverrader die de Amerikaanse veiligheid ondermijnt? Over die vraag is een debat losgebarsten in de media en in politiek Washington.


'Ik denk dat het een daad van hoogverraad is', aldus Dianne Feinstein, een invloedrijke senator uit de Democratische Partij van president Obama. Het bieden van hulp aan staatsvijanden (treason, verraad) is een van de ernstigste misdaden in het Amerikaanse strafrecht.


Maar tienduizenden Amerikanen hebben al een petitie getekend op de site van het Witte Huis. 'Edward Snowden is een nationale held', valt daar te lezen, 'en moet onmiddellijk volledige en absolute vrijspraak krijgen'.


Als werknemer van de private overheidscontractant Booz Allen stal Snowden (29) een grote hoeveelheid geheime informatie over afluisterpraktijken door de veiligheidsdiensten. Hij speelde die gegevens door aan de Britse Guardian en The Washington Post, omdat hij niet in een 'Big Brother-surveillancestaat' wil leven. Uit de berichtgeving van de twee kranten blijkt in meer detail dan voorheen wat al jaren bekend is: ook onder Obama controleert de overheid de eigen bevolking en het wereldwijde internetverkeer, dat voor een belangrijk deel via de VS loopt.


De controle valt binnen de grenzen van de wet. Ze staat onder strikt toezicht van het Congres en de rechterlijke macht. En volgens Obama is het aftappen van telefoonverkeer en internetactiviteiten een bewezen methode om terreurdreiging te bespeuren. Zijn raadgevers wijzen op concrete voorbeelden, zoals de arrestatie van Najibullah Zazi. Hij was in 2009 van plan een bom tot ontploffing te brengen in de metro van New York, een plan dat werd onderschept dankzij de surveillance die nu onder vuur ligt.


Een prangende vraag is hoe Snowden als jonge analist überhaupt aan de informatie kon komen. Maar vooral de discussie over zijn motivatie en zijn daad zelf is fel. In de VS zijn onverwachte coalities ontstaan van opinieleiders die de klokkenluider steunen of bekritiseren. Veel Bush-conservatieven én Obama-Democraten staan achter de president en zijn antiterreurbeleid. Zolang het onder toezicht gebeurt, achten zij de praktijken van de geheime dienst NSA aanvaardbaar. In hun ogen is Snowden een gewetenloze crimineel die levens in gevaar brengt. Conservatieve libertariërs zoals senator Rand Paul staan aan dezelfde kant als veel media en linkse burgerrechtengroepen. Zij wantrouwen de overheidssurveillance en dragen Snowden op handen.


De columnist David Brooks van The New York Times bekritiseert Snowden als een typische, hoogmoedige twintiger, zonder enig benul van integriteit. Jeffrey Toobin, de juridische specialist van weekblad The New Yorker omschrijft hem als een 'grandioze narcist' die in de gevangenis hoort. 'Met een daad die meer zegt over zijn ego dan zijn geweten gooide hij de geheimen de lucht in - erop vertrouwend dat dit tot iets goed zou leiden.'


Andere kenners wijzen erop dat klokkenluiders allerlei manieren tot hun beschikking hebben. De spectaculaire openbaarmaking van gevoelige gegevens over nationale veiligheid kan de radicaal-islamitische vijand bijstaan en levens in gevaar brengen, betogen zij; dan verdient de roekeloze klokkenluider vervolging.


Maar John Cassidy, eveneens van The New Yorker, is een van de vele journalisten die Snowden prijzen om zijn moed. Hij riskeerde zijn veiligheid en toekomst om een 'grootse publieke dienst' te verlenen en ongrondwettige activiteiten bloot te leggen, aldus Cassidy. Anders dan de oud-militair Bradley Manning en WikiLeaks dumpte Snowden niet zomaar bergen informatie op het internet; hij bereidde zijn openbaarmaking secuur voor, in overleg met deskundige journalisten. Anders dan WikiLeaks bracht Snowden bovendien niet de levens van personen in gevaar.


De progressieve senator Al Franken verdedigt juist de surveillance. Hij betoogt dat burgers niets te vrezen hebben. De spionage 'beschermt ons en boekt success in het voorkomen van terrorisme'. De meerderheid van de Amerikaanse bevolking, die niet wakker ligt van de onthullingen over de NSA, schijnt die redenering te aanvaarden.


Pagina 30: column David Brooks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden