Discriminatie door de politie: dit zijn de feiten

Etnisch profileren

De aanhouding van Typhoon heeft de discussie over discriminatie deze week op scherp gezet. Tijd om de statistieken te laten spreken - over racisme bij de politie, op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. En de mensen die het treft.

Rapper Typhoon. Beeld anp

Is discriminatie door agenten een structureel probleem?

'Wij mogen niet selecteren op uiterlijk of afkomst', liet de politie dinsdag weten naar aanleiding van 'de inschattingsfout' met Typhoon in Zwolle. En dus bood de lokale politiechef meteen excuses aan nadat twee agenten de 31-jarige rapper van Surinaamse afkomst hadden gemaand te stoppen omdat ze 'de combinatie van zijn leeftijd en de, in hun ogen, dure auto en de huidskleur verdacht vonden'.

Is dit een eenmalige misser? Of is discriminatie door agenten een structureel probleem?

Op die vraag bestaat geen eenduidig antwoord. In 2013 stelde Amnesty International dat de Nederlandse politie bij preventieve acties gebruikmaakt van raciaal getinte risicoprofielen: onder het motto dat 'allochtonen oververtegenwoordigd zijn in de criminaliteitsstatistieken' worden etnische minderheden vaker gecontroleerd dan autochtonen. Deze zogenoemde 'etnische profilering' leidt tot discriminatie en is in strijd met de mensenrechten, aldus Amnesty International.

Incidenteel?

De politie weersprak deze aantijgingen destijds: discriminatie is incidenteel, niet structureel. De huidige korpschef Erik Akerboom herhaalde dit deze week: volgens hem is het geen schering en inslag, maar komt discriminatie voor in de hele maatschappij en dus ook bij politie.

Uit politiecijfers blijkt dat er in 2014 73 klachten over allerlei vormen van discriminatie zijn ingediend, een lichte toename ten opzichte van het jaar daarvoor. Veel zaken kon de politie in der minne geschikken, maar van de negentien klachten die door een commissie werden onderzocht, werd er ééngegrond verklaard.

Toch zeggen veel allochtonen wél discriminatie te ervaren. Uit het onderzoek Ervaren discriminatie in Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit 2014 blijkt dat vooral jonge allochtone mannen het gevoel hebben extra in de gaten te worden gehouden. Ze hebben bovendien het idee dat ze sneller bekeurd worden. Een kwart van de ondervraagde Marokkaanse mannen ervaart dit, aldus het onderzoek. Ook een op de vijf Turkse mannen onderschrijft die stelling, net als bijna 15 procent van de Surinaamse en Antilliaanse mannen.

Discriminatie

Ook in het onderwijs en op de arbeidsmarkt is discriminatie een probleem. Hoe voelt het om gediscrimineerd te worden?

Marsmannetjes

Cultureel antropoloog Sinan Çankaya begrijpt hun klachten wel. Hij liep lange tijd mee met de Amsterdamse politie en schreef er in 2012 het boek De controle van Marsmannetjes en ander schorriemorrie over. Volgens hem is discriminatie wel een structureel probleem. 'De titel van mijn boek is gebaseerd op een uitspraak van een politiechef. Hij zei: als de meeste delicten door marsmannetjes worden gepleegd, gaan we marsmannetjes controleren. In de praktijk kwam het erop neer dat tijdens preventieve controles elke Marokkaan op een scooter aan de kant werd gezet, en dat er voor het 'beeld' ook nog een paar blanke Nederlanders werden gecontroleerd.'

Volgens hem mag de politie alleen naar huidskleur kijken als ze een concrete daderbeschrijving hebben van een individu. 'Stel: er wordt een bank beroofd door een blanke man met een rode broek en een blonde baard. Dan is het logisch dat de politie specifiek kijkt naar blanke mannen met blonde baarden. De politie mag echter niet in algemeenheid alle Poolse auto's controleren omdat er ergens een Poolse inbreker actief is. Maar dat gebeurt nu wel en zo vergroot je de kloof.'

Diverser medewerkersbestand

Wat Çankaya betreft moeten agenten bewuster worden van hun vooroordelen. Hij pleit onder meer, net als GroenLinks, voor de introductie van stopformulieren waarop politiemensen moeten noteren waarom ze iemand staande houden.

De politie voelt weinig voor zo'n formulier het is meer werk en het is maar de vraag of je de hokjes op zo'n vragenlijst of app niet gedachteloos aanvinkt, aldus een woordvoerder. Volgens hem wordt er tijdens de opleiding van agenten al veel aandacht besteed aan wanneer je iemand staande mag houden. Vorig jaar is bovendien een programma gestart dat het medewerkersbestand diverser moet maken, zegt de woordvoerder. 'En we wijzen liever vooraf nogmaals op het gevaar van etnisch profileren dan dat we dat achteraf vernemen door middel van een stopformulier.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.