Interview

'Discriminatie bestaat altijd, ook tussen Surinamers onderling'

Welke rol speelt afkomst in een leven in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Oud-voetballer en jeugdtrainer Bryan Roy wil meer Marokkanen op het veld zien.

Bryan RoyBeeld Robin De Puy

We zitten in Amsterdamse Beethovenstraat, tussen de zogenaamde nette mensen, vlakbij waar hij woont. 'Ja, het is bijna helemaal blank', zegt hij. 'Maar mijn zus woont hier, en mijn kinderen. Mijn ouders wil ik hier ook heen halen. Zo maken we het wat gekleurder. Mooi toch?'

Allemaal donkere jongens

Bryan Roy groeide op in Osdorp, in Amsterdam-West. 'Ik speelde met blanke kinderen.' Roys ouders zijn Surinaams, zijn vader was 14 toen hij naar Nederland kwam. 'Net als alle Surinaamse ouders vertelden ze me dat ik harder zou moeten werken dan een blank jongetje. Omdat we in een blanke maatschappij leven. Voor mij was het anders. Ik kon erg goed voetballen, dan gelden andere regels. Ik had een bal.'

Bij Ajax maakte hij deel uit van de generatie met Bergkamp, de broers De Boer en Witschge. 'In de jeugd zaten ook allemaal donkere jongens. Die hebben het niet gered. Alleen Marciano Vink en ik. We waren met voetbal bezig, met onze passie, over andere dingen werd niet gesproken. Mijn cultuur was slechts een mooie bijkomstigheid.'

Frank de Boer, Edwin van der Sar, Ronald de Boer en Bryan Roy (VLNR) tijdens de traditionele nieuwjaarswedstrijd tussen de Koninklijke HFC en de oud Internationals.Beeld ANP/Koen Suyk

Bij de Ajax-generatie die een paar jaar na Bryan Roy kwam, zaten onder meer Edgar Davids en Clarence Seedorf. Van buiten leek het alsof zij zich nadrukkelijker presenteerden als zwart. 'Zo is het niet. Zij voelden zich bevooroordeeld. Discriminatie bestaat altijd, ook tussen Surinamers onderling. Als je wordt gediscrimineerd, kun je emotioneel worden. Dat bevestigt het beeld dat de autochtoon heeft. Of je kunt de dialoog aangaan, een grote opdracht.

'Discriminatie gebeurt duidelijk en open. De verantwoordelijkheid ligt voor de helft bij de autochtonen en voor de helft bij de allochtonen. Maar dan ben je nog steeds verantwoordelijk voor de manier waarop je reageert. Je kunt niet altijd roepen: alleen omdat ik zwart ben.

'Bevooroordeeldheid is anders, die wordt niet uitgesproken, maar een allochtoon voelt het altijd. Bij de donkere spelers na mij ging het om salaris. In 1995 wonnen ze de Champions League, maar ze kregen een veel lager salaris dan hun blanke collega's. In dat geval waren de autochtonen 100 procent verantwoordelijk. In hun situatie was ik misschien ook emotioneel geworden. Bij mij heeft zoiets nooit gespeeld. Ik groeide samen met mijn vrienden op bij Ajax, wij waren gelijk.'

Marokkaanse spelers

Inmiddels is hij al jaren jeugdtrainer bij Ajax. In 2012 hoorde Roy bij het zogeheten Cruijff-kamp, toen die de macht greep binnen de jeugdopleiding van Ajax. De oud-voetballers wonnen een rechtszaak van de toenmalige bestuurders van de club. De laatste decennia zijn diverse voetballers uit de Ajax-opleiding weggestuurd, ze waren 'te lastig', om vervolgens via een andere weg door te breken. Veel van die spelers waren niet Hollands. 'Dat gaat niet meer gebeuren. Daarvoor hebben we bij de rechter gezeten. Dit is waar het Plan Cruijff om draait. Individuele begeleiding is belangrijker dan trainen met een heel elftal. Marokkaanse spelers zijn de toekomst van het Nederlandse voetbal. Dat zijn de kinderen die op straat voetballen.

'Waarom is nog nooit een Marokkaanse jongen echt doorgebroken bij Ajax? In verhouding tot het aantal Marokkanen dat in de buurt van de club woont, klopt het niet. Het gaat om begeleiding. Als je je niet verdiept in een speler, kun je die nooit goed begeleiden. Bij Ajax wordt veel van je gevraagd. Presteren onder grote druk. Voor een Hollands jongetje is dat mentaal makkelijker dan voor een Marokkaan, omdat hij meer gewend is aan hoe het in dit land gaat. De moslimgemeenschap heeft langer nodig. Hun cultuur staat verder af van de Nederlandse dan de Surinaamse. Maar nu komen ze eraan. Met onze individuele begeleiding kan het niet meer dat een Marokkaanse speler zich onbegrepen voelt. Wanneer hij issues heeft, zitten we er bovenop.'

Bryan RoyBeeld Jeroen Mantel

Zijn de begeleiders Marokkaans?

'We hebben er één, Said Ouaali. Ze hoeven niet Marokkaans te zijn om zich in een allochtone speler te kunnen verdiepen.'

Kan Jaap Stam dat op dezelfde manier als jij of Said Ouaali?

'Daarvoor hoef je niet een allochtoon te zijn. Het gaat erom of je sociaal-emotioneel ontwikkeld bent als trainer.'

Wat bedoelde je met: daar hebben we voor bij de rechter gezeten?

'Bij de rechter hebben we moeten afdwingen dat bij Ajax kon worden gewerkt met Plan Cruijff. De nieuwe vorm van begeleiding was een belangrijk onderdeel daarvan.'

In die tijd is Johan Cruijff door Edgar Davids beschuldigd van racisme. Cruijff zou hebben gezegd dat Davids alleen in de Raad van Commissarissen van de club zat omdat hij zwart was.

'Edgar is toen zwaar gemanipuleerd door de witteboordencriminelen die onze club wilden overnemen.'

Hij lijkt me niet iemand die zich makkelijk laat manipuleren.

'Ik ken Edgar lang, hij was het eerste vriendje van mijn zus. Het is een lieve, fijne gozer. Maar hij is ook een Surinaams jongetje dat met zijn voeten veel geld heeft verdiend. Hij is geen captain of industry. En dat was een aantal van de mensen die hem hebben gemanipuleerd wel. Op dat moment kon hij daar niet tegenop en werd hij misbruikt. Maar Edgar blijft voor altijd een Ajacied.'

Anwar El GhaziBeeld anp

Bij Ajax debuteerde dit seizoen Anwar El Ghazi, die een 'niet-Marokkaanse mentaliteit' zou hebben.

'Die Marokkaanse mentaliteit bestaat niet. En dat hij die niet zou hebben, is ook niet waar. Vorig jaar heb ik hem gehad bij de A-junioren. Hij wilde niet trainen. Bij zijn vorige club Sparta was hij de grote ster, bij ons kwam hij binnen als een verwend teringlijertje. Ik heb 'm op zijn kloten gegeven, hij heeft vier weken zonder bal getraind. Als trainer had ik kunnen denken: weer zo'n Marokkaan die moeilijk doet. Maar dat is niet de manier. Als begeleider heb je de verantwoordelijkheid om je goed te verdiepen in een jonge speler.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden