InterviewRembrandt Sutorius

Directeur van noodlijdend Artis: ‘Natuurbehoud is zelfbehoud’

Artis-directeur Rembrandt Sutorius: ‘We worden hard geraakt. Je praat over miljoenen euro's verlies.’Beeld Kiki Groot

Dierentuin Artis kan vanwege covid-19 slechts op halve kracht draaien en koerst af op een verlies van 10 miljoen euro. Zelfs met overheidssteun lijken bezuinigen onvermijdelijk. ‘We staan onder enorme druk’, zegt directeur Rembrandt Sutorius. De coronacrisis bewijst volgens hem juist dat Artis ‘relevanter dan ooit’ is.

De oudste dierentuin van Nederland staat diep in het rood. Ruim twee maanden was Artis gesloten vanwege het coronavirus, en nog altijd wordt slechts een beperkt aantal bezoekers toegelaten. ‘Er moet op korte termijn iets gebeuren, want met de helft van onze capaciteit gaan we het niet redden’, zegt directeur Rembrandt Sutorius.

We staan voor de Apenrots, het vertrouwde startpunt van de wandeling door het vernieuwde Artis. Het is rustig in wat Sutorius (38) graag ‘de stadstuin van Amsterdam’ noemt. Normaal ontvangt Artis ruim 1,4 miljoen bezoekers per jaar, nu draait de dierentuin op 50 procent. Het komt neer op maximaal vijfduizend bezoekers per dag. En dat is niet rendabel. ‘Het is behoorlijk interen’, aldus Sutorius. ‘Financieel is dit een dramatisch scenario. We zijn een relatief gezonde organisatie, maar deze verliezen kunnen we niet veel langer dragen.’

Sinds 2018 is de jaarlijkse subsidie van de gemeente Amsterdam met 1 miljoen euro verlaagd tot 4 miljoen. Nu komen er stevige klappen overheen. Sutorius: ‘Je praat over miljoenen euro’s verlies. We worden hard geraakt.’

Surrealistisch

Wandelen door een gesloten Artis was bijna surrealistisch, vertelt Sutorius. ‘Zelfs in de Tweede Wereldoorlog is Artis open gebleven, deze sluiting was uniek. En dan ook nog eens twee maanden. De kosten liepen door en we hadden nul inkomsten. Het voelde heel onwerkelijk. Juist dan besef je dat Artis een prachtig paradijs midden in Amsterdam is. Dan wil je ook dat mensen daarvan kunnen genieten. En dus zoeken we op creatieve wijze naar alternatieven. Zo hebben we de avondwandeling, waarmee we onze openingstijden verruimen en toch meer mensen binnenkrijgen.’

Vorige week leek het alsof het gemeentebestuur dagjesmensen en toeristen zou weren uit Amsterdam. Sutorius: ‘Hierdoor werd de indruk gewekt dat Amsterdam een grote besmettingshaard is. Dat heeft direct invloed op het aantal bezoekers. Het is desastreus voor onze organisatie, terwijl het niet nodig is. De communicatie moet nauwkeurig verlopen.

‘We kunnen controleren hoeveel mensen binnenkomen en ze hebben een tijdslot. Ze volgen een routing opdat het niet te druk wordt op de smallere stukken. Overal kunnen we de anderhalve meter afstand waarborgen. Artis is één van de veiligste plekken in Amsterdam tijdens de coronacrisis.

‘Ik verwacht niet dat we nog dichtgaan, ook niet bij een tweede golf van het coronavirus. We hebben geen mondkapjes klaarliggen met het Artislogo erop. Het heeft niet mijn voorkeur dat mensen verplicht een mondkapje dragen in Artis. Maar de richtlijnen van het RIVM blijven uiteraard leidend voor ons.’

Artis wordt gedwongen tot pijnlijke keuzes. Het masterplan uit 2019 met investeringen van 180 miljoen euro kan nu niet worden uitgevoerd. ‘De investeringen zijn op de lange baan geschoven’, zegt Sutorius. ‘We richten ons nu eerst op kostenverlaging.’

Transitie

Alle gebouwen in Artis zijn rijksmonumenten, maar de transitie van dierentuin naar ‘natuurtuin’ zal vertraging oplopen. Sutorius: ‘We wilden jaarlijks een gerenoveerd dierenverblijf opleveren of de botanische tuin verbeteren. Dat tempo kunnen we niet volhouden. De leeuwen zitten nog op het oude terras, de vraag is of we hun nieuwe behuizing kunnen uitvoeren. Ook andere verblijven zijn verouderd en we willen ze renoveren om het dierenwelzijn te bevorderen. Maar we hebben wel geld nodig.’

Voor het Aquarium zegt Sutorius dat ook het aloude pronkstuk van Artis dringend moet worden opgeknapt. ‘Dit is achterstallig onderhoud, maar je praat over miljoenen. Het moet gebeuren, de vraag is of het in afgeslankte vorm mogelijk is. Het kan niet zo zijn dat we straks ons nieuwe Groote Museum openen en tegelijkertijd het Aquarium moeten sluiten. Het is een duivels dilemma. We bereiden ons voor op het ergste en hopen op het beste.’

In 2017 werd Sutorius op 36-jarige leeftijd de jongste directeur van Artis ooit. Hij was als manager bij consultancybureau McKinsey reeds in een adviserende rol verbonden aan Artis, nu mocht hij zelf de strategie bepalen. Aan Het Parool vertelde Sutorius hoe hij tot die opmerkelijke stap was gekomen. Met veel bravoure stuurde hij de toenmalige directeur Haig Balian een mail. ‘Hé, je kent me nog niet. Maar ik ben je opvolger.’ En hij werd het.

Sutorius moest met zijn netwerk ook nieuwe sponsors aantrekken. Dat kan hij nu vergeten? ‘Wat mij betreft niet. Ik ben continu met veel partijen in gesprek. Artis is relevanter dan ooit. Het coronavirus toont aan dat de mens onderdeel is van de natuur en er niet bovenstaat, zoals we soms denken. Kiezen voor natuurbehoud is dus kiezen voor zelfbehoud. De coronacrisis zal ook de klimaatdiscussie versnellen. In Artis brengen we de natuur dichter bij de mens en laten we zien hoe je er verantwoordelijk mee kunt omgaan.

‘Dat verhaal willen we vertellen in het museum, waarin alle onderdelen van Artis samenkomen. Niet moralistisch of normatief, wel met een duidelijke boodschap. Het besef dat we afhankelijk zijn van de natuur en er anders mee moeten omgaan, mag nu niet verdwijnen. Laat deze crisis een wake-upcall zijn. Dit is het moment om bijvoorbeeld ontbossing tegen te gaan. We moeten niet terugdeinzen voor radicale keuzes. Het vergt politieke moed.’

Missie

In 1838 werd Artis opgericht onder de naam Natura Artis Magistra, met als doel ‘Het bevorderen van de kennis der natuurlijke historie’. Die missie is nog springlevend, aldus Sutorius. ‘Mensen kennen Artis als dierentuin, maar 182 jaar geleden werd hier al natuuronderzoek gedaan. Je vindt alle facetten van de natuur, we leggen uit waarom microben zo’n grote invloed hebben op de voedsel en gezondheid. Ook bedrijven kunnen in Artis kennis vergaren over duurzaamheid. We willen dat natuurorganisaties aansluiten.’

Door een gemeenschappelijk Europees fokprogramma, waaraan Artis deelneemt, is de algazel (antilope) die uitgestorven was in het wild teruggebracht in de natuur. Vijf jonge vale gieren werden uitgezet op Sardinië, als aanvulling op het teruggelopen wild. ‘De oorzaak is telkens de mens’, zegt Sutorius. ‘Op een luchtige manier willen we in Artis een nieuwe wereld laten zien.’

Moet Artis niet commerciëler worden? Ouwehands Dierenpark scoorde met twee panda’s, het pasgeboren olifantje in Artis valt minder op. Sutorius: ‘Panda’s werden het symbool van het Wereldnatuurfonds en ze hebben bovendien een hoog knuffelgehalte. Elk dier en elke plant telt, het hangt ervan af welk verhaal je erbij vertelt. Artis moet een beweging worden, onze rol is evident en die verdient ook steun in crisistijd. Artis heeft een maatschappelijke functie.’

De wandeling door Artis eindigt bij de rode vari’s, de ‘halfapen’. ‘Deze plek staat model voor waar we heen willen met Artis’, zegt Sutorius. ‘De rode vari’s kunnen vrij bewegen. En bezoekers lopen er doorheen.’

Artis verkeert in een spagaat, erkent Sutorius. ‘Het gaat slecht met Artis, ik kan het niet ontkennen. Toch zit deze plek zo diep verankerd in de geschiedenis en de cultuur van Amsterdam dat Artis ook over 180 jaar nog zal bestaan. We hebben wel steun nodig. We willen het Museum eind 2021 openen, maar we staan financieel onder enorme druk.’

De Nederlandse dierentuinen lijden dit jaar vanwege het coronavirus een verlies van 150 miljoen euro. Gedwongen ontslagen zijn onvermijdelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden