InterviewArts-microbioloog Bram Diederen

Directeur testlab: ‘Het corona-testsysteem loopt binnenkort compleet vast. Dit wordt een ramp’

Coronatesten in het lab van Microvida in Roosendaal.Beeld Arie Kievit

Bij verkoudheidsklachten thuisblijven – en u laten testen op corona. Het is een ‘charmant idee’, vindt directeur Bram Diederen van Microvida, een van de grootste testlaboratoria van het land, maar op de huidige manier is het ‘bijna niet uitvoerbaar’. Reden voor een andere koers, vindt Diederen.

Deze knuppel moet maar eens in het hoenderhok, vindt arts-microbioloog Bram Diederen. Iedereen testen, testen, testen is natuurlijk ‘een mooie politieke belofte’, in praktijk blijkt het systeem aan alle kanten te kieren en te kraken. En dan moet het snotneuzenseizoen nog beginnen.

‘We lopen nu al tegen de grenzen aan. Drie, vier, vijf dagen wachten op een testuitslag. Dat is gewoon te lang, je wilt het binnen een dag weten’, zegt Diederen. ‘En dan zitten we nu nog in september. Het is hartstikke mooi weer, in de ziekenhuizen is niks aan de hand. Ik garandeer: als we straks in oktober zitten, loopt het systeem compleet vast. Dit wordt gewoon een ramp.’

Waarom loopt het eigenlijk vast?

‘Kijk, het doel om iedereen met klachten te testen is op zichzelf helder en sympathiek. Maar de praktijk is dat je de meeste complexe logistiek en testmodaliteit die we hebben inzet om heel Nederland te screenen. Vaak gewoon om de burger gewoon gerust te stellen: nee, u heeft geen corona. We zien mensen die zich meerdere keren per week komen laten screenen, die kennen ze bij de teststraat al bij voornaam.

‘We lopen tegen de grenzen aan. Dat zie je bij ons, bij het bron- en contactonderzoek, bij de teststraten. En dus moet je je afvragen: kan dit niet simpeler? Het doel van testen is: de vinger aan de pols houden. Als je dat wilt, moet je het anders organiseren. We gebruiken nu onze zwaarste, meest complexe middelen voor alle Nederlanders met een snotneus, middelen die eigenlijk zijn bedoeld voor ziekenhuispatiënten.’

Beeld ANP

Diederen is een op de achtergrond opererende hoofdrolspeler in de coronacrisis. Sinds maart is zijn laboratoriumorganisatie, met vier locaties in West-Brabant en Zeeland, vol in touw om het toenemende aantal coronatests te verwerken.

De laatste maanden gaat dat steeds moeizamer. Van de ongeveer 1.500 testkits die hij per dag zegt nodig te hebben, kan hij er vaak maar zo’n 500 krijgen, zodat hij moet interen op de noodvoorraad. Intussen wordt zijn lab geplaagd door overbelasting – van oververmoeide medewerkers tot vastlopende apparatuur, bleek toen de Volkskrant hem opzocht.

Diederen vertolkt een geluid dat in veel laboratoria klinkt. ‘Iedereen voelt dat testen ons veel heeft gebracht. Maar alleen roepen dat er nog veel meer getest moet worden, is een dooddoener’, vindt arts-microbioloog Anton Buiting van het Elizabeth Twee-Stedenziekenhuis in Tilburg. ‘Waar ligt de grens? Bij honderdduizend tests per dag? Tweehonderdduizend?’

‘Er zijn grenzen, dat heb ik vaker gezegd’, vindt hoogleraar virologie Marion Koopmans. ‘Wat volledig uit het oog wordt verloren, is de doelstelling: mensen met de grootste risico’s beschermen’, zegt haar Utrechtse collega, hoogleraar medische microbiologie Marc Bonten. ‘Er ontstaat zoiets als: meer testen is altijd beter. Dat is niet zo. Plat gezegd: als het virus rondgaat onder 20-jarigen, is er eigenlijk niet veel aan de hand.’

Meneer Diederen, waarom kan het in een land als Duitsland dan wel?

‘Goeie vraag. Ik denk dat we hier een andere situatie hebben. Vanouds hebben we ervoor gekozen om de microbiologie in Nederland kleinschalig en dicht bij de patiënt in het ziekenhuis te organiseren. Toen we enkele jaren geleden een uitbraak hadden van multiresistente klebsiella (een gevaarlijke darmbacterie, red.), was een van de conclusies dat dit systeem inderdaad veel nut heeft.

‘Nu zie je dat het zich tegen ons keert. De grote megalaboratoria in Duitsland hebben een enorme bulkcapaciteit. Wat ik intussen niet begrijp, is dat het aantal tests bij ons stokt, terwijl de grote labs blijkbaar geen tekort ervaren. Misschien weerspiegelt dat de grotere marktpositie van de Duitse megalabs. Als je veel afneemt, heb je veel te vertellen.’

En voor de analyses uitwijken naar het buitenland?

‘Ik hoop dat dat werkt, het zou ons een hoop kopzorgen schelen. Maar ik moet het nog zien. Je moet de hele logistiek koppelen, de apparatuur, de software, de gegevens van patiënten, de helpdesk voor de GGD. Dat vergt ongelooflijk veel geregel. Ik denk niet dat we dit binnen een maand op orde hebben. Bovendien blijft het probleem bestaan dat een uitslag niet binnen een werkdag beschikbaar is. Een sample van Amsterdam naar Antwerpen brengen kost toch ook weer gauw vier, vijf uur.’

Bram Diederen: ‘De weg die de overheid is ingeslagen, met mensen die je voorrang geeft, moet je uitbreiden met meer categorieën en beroepen. Zo houd je de grote stroom tegen.'

Hoe zou het dan wél moeten?

‘Om te beginnen moeten we toe naar sneltests. Die zijn niet zo goed in het voorspellen van wie positief is, maar wel wie negatief is. Als je die kunt inzetten vóór een PCR-test (de huidige wattenstaafjestest, red.), kun je vast een grove voorselectie maken: deze persoon heeft het virus in elk geval niet, maar let op, deze persoon mogelijk wel. Voor die laatste categorie zet je dan de PCR-test in. En intussen zeg je: misschien bent u besmet, dus blijf thuis, let op uw contacten.’

Sneltests die dat kunnen zijn nog in ontwikkeling. Wat doen we in de tussentijd?

‘De weg die de overheid is ingeslagen, met mensen die je voorrang geeft, moet je uitbreiden met meer categorieën en beroepen. Zo houd je de grote stroom tegen. Daardoor zullen minder mensen zich laten testen en zullen uitslagen veel sneller beschikbaar zijn. Maar het betreft dan wel de mensen bij wie de consequenties van corona het grootst zijn, zowel qua verspreiding als qua  maatschappelijke ontwrichting. Denk aan zorgmedewerkers, leraren, contactberoepen.’

Maar we moeten toch weten waar het virus zich bevindt, om de verspreiding ervan tegen te houden?

‘Klopt. Maar je kunt je afvragen of dat niet ook kan met harde parameters: het aantal ziekenhuisopnames per regio, het rioolwater testen, of meer huisartsenpeilstations waar je iedereen met luchtwegklachten test – duizend in plaats van 50. Dat is veel makkelijker te organiseren dan dit, op patiëntenniveau.’

Mensen geruststellen heeft ook waarde. Die kunnen dan weer veilig de straat op, en aan het werk.

‘Dat bedoel ik dus met: meer prioritering. Sommige mensen kunnen prima thuiswerken. Voor mensen die dat niet kunnen, moet je zorgen dat het sneller gaat.’

In een publicatie van Follow the Money kreeg u het verwijt dat het uw beroepsgroep alleen maar te doen is om de concurrentie buiten de deur te houden, de grote labs uit het buitenland.

‘Dikke vette onzin. Er wordt gewoon een beroep op ons gedaan, vanuit de ziekenhuizen, verpleeghuizen en de GGD’s. Wat er vervolgens is gebeurd, is dat de zorgvraag is toegenomen en we de capaciteit hebben uitgebreid, in nauw overleg met onze partners. Dat nu deze situatie ontstaat, is niet iets waarvoor wij hebben gekozen. Het is echt niet zo dat we anderen er actief buiten willen houden.’

U vraagt niet om meer geld, apparatuur?

‘Ik wil eigenlijk alles minder. Screenen met een goedkope test. En dan wat overblijft goed en supersnel testen.’

Minister is het deels eens met Diederen

‘We kunnen ons best goed vinden in de analyse van Bram Diederen. We kijken naar hoe we het testbeleid kunnen aanpassen, en de inzet van kansrijke sneltests is daarbij nadrukkelijk een van de mogelijkheden die we willen proberen. Dat zou kunnen helpen om een eerste screening te doen, waarna een PCR-test uitsluitsel zou kunnen geven.’ Bovendien krijgen essentiële zorgmedewerkers en docenten sinds deze week voorrang bij het testen.

Zo reageert een woordvoerder van minister Hugo de Jonge na ruggespraak bij het ministerie op de voorstellen van Diederen. 

Anders is de opvatting van het ministerie van VWS over de korte termijn: waar Diederen de massaliteit van het PCR-testen nu al wil tegengaan, ‘zijn wij op dit moment bezig de labcapaciteit verder op te schalen’, zegt de woordvoerder. ‘We moeten niet onze oude schoenen wegdoen voordat we nieuwe hebben.’

Zo heeft De Jonge contracten gesloten met drie buitenlandse labs om bij te springen bij de verwerking van tests en is hij met een aantal partijen in gesprek om op termijn een ‘hoogvolumelab’ op te zetten in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden