Directeur Stedelijk moet weg

Het Museumplein van nat gras moet een echt nationaal museumplein worden, waaraan het vernieuwde Stedelijk zijn voordeur heeft. Om dat te bereiken moet, zegt Frans Haks, directeur Rudi Fuchs opstappen....

De Amsterdamse wethouder Belliot ziet geen onderscheid tussen kunst en amateurisme, heeft 'behoefte aan operette in het Holland Festival' en spreekt bij een prijsuitreiking de naam van de te lauweren kunstenaar verkeerd uit. Geen wonder dat mevrouw alleen financiële gronden aanvoert om het Stedelijk Museum te splitsen door het oplappen van de oudbouw en het verkassen van de nieuwe vleugel naar de Zuidas. Het is niet tot haar doorgedrongen dat een ambitieus nieuw museum geen uitgave is, maar een investering, die in de kortste tijd wordt terugverdiend.

Een plan voor zo'n museum had van het Stedelijk moeten komen, maar Fuchs (die al jaren geen tentoonstelling van belang organiseert), toont geen interesse in museumbouw. Dat zie je aan alle troep om het gebouw: een haringkar, een frisdranktent, telefooncellen, en langs de hele voorgevel fietsenrekken.

Dat gebrek aan interesse openbaarde zich al jaren geleden, toen het Van Abbemuseum in Eindhoven onder zijn verantwoordelijkheid werd uitgebreid. Het nieuwe deel bleek zo miserabel dat het inmiddels (terecht) is afgebroken. Iedereen was dus gewaarschuwd toen hij van zijn voorganger Wim Beeren de door Robert Venturi ontworpen nieuwbouwplannen overnam. Onder het mom van te hoge kosten kreeg hij de gelegenheid Venturi aan de kant te schuiven, dit ondanks diens internationale status van gerenommeerd vernieuwer. Venturi werd vervangen door Siza, de architect die de ideologie van het modernisme zo heeft uitgemolken dat zijn plannen geur en smaak ontberen.

De gebouwen van architecten als Koolhaas of MVRDV zijn honderd keer interessanter dan wat Siza voor het Stedelijk heeft bedacht.

Het disfunctioneren van Fuchs beperkt zich niet tot het activiteitenprogramma en de keuze van de architect. Ook de inhoudelijke, financiële en organisatorische kanten van de nieuwbouwplannen zijn onder de maat. In de nota Naar een betere ruimte voor de kunst en het publiek kwam hij op de onzalige gedachte het museum te splitsen door het bestaande gebouw op te schonen en een nieuw collectiecentrum in Amsterdam-Noord te betrekken. Een onpraktische oplossing (gesleep van kunstwerken en eindeloos op- en neer reizen van het personeel) die 93 miljoen euro kost.

Belangrijker dan de kosten, is het feit dat het Stedelijk naast het Concertgebouw en het Rijks- en Van Goghmuseum ligt. Die vier vormen samen het culturele hart van stad en land. Omdat transplantatie van een deel het geheel bedreigt, moet het Stedelijk met alle publieksfuncties op zijn plaats blijven. Dit uitgangspunt roept een ander probleem op. Het zompige moeras dat 'Museumplein' wordt genoemd, is op dit moment voor het grootste deel afgezet met hekken, waarop een bordje te vinden is met de tekst: Geachte gebruiker, De grasmat heeft de 'Uitmarkt' goed doorstaan, maar smacht naar wat rust en extra verzorging. Daarom zijn deze gedeeltes tijdelijk buiten gebruik gesteld. Wij vertrouwen op Uw begrip voor deze actie.

De oproep is niet ondertekend, omdat niemand de schuld voor dit debacle aanvaardt. Het museumplein ontpopt zich als de verrotte kern van het culturele hart, zonder functie voor de omliggende gebouwen. Na ieder evenement ontstaat ter plekke zo'n chaos, dat het terrein onbruikbaar wordt en weken tot maanden nodig zijn om de rotzooi op te ruimen. Tegen welke kosten wil ik niet weten.

Voor de ontwikkeling van het Stedelijk en het behoud van het nationale culturele centrum is het pure noodzaak een echt 'Museumplein' aan te leggen en bouwsels, banken, frutsels en andere visuele storingen te verwijderen. Zodra dat is gebeurd, zal duidelijk zijn dat het Stedelijk moet worden omgekeerd, zodat de voordeur op het plein uitkomt. Dat lijkt me slechts mogelijk door de oudbouw af te breken en een nieuw museum te bouwen.

Een ander argument voor afbraak is dat een nieuw museum veel meer effect heeft dan een nieuwe vleugel. Als het beschikbare terrein te klein blijkt voor de functies van het Stedelijk, is een herbezinning over de relatie Stedelijk/Van Gogh/Rijksmuseum op zijn plaats. Het Van Goghmuseum heb ik altijd een onding gevonden. Collectie en programma overlappen zowel het aanbod van het Rijksmuseum als dat van het Stedelijk.

Nadere beschouwing verdient de vraag waar het in zijn geheel ondergebracht moet worden: bij het Stedelijk of het Rijksmuseum. Aan het gebouw is niks verloren. Het heet van Rietveld te zijn, maar dat is niet te zien, omdat hij tijdens het ontwerp-proces overleed en de uitwerking moest worden overgelaten aan zijn vennoot en collega Van Dillen.

Ook die sneefde voortijds , zodat Van Trigt het gebouw moest afmaken. Het resultaat is niet karakteristiek, noch functioneel. Een behoorlijke routing ontbreekt, en de ruimtes zijn veel te hoog voor de postzegelformaten van de Van Goghs.

De discussie rond het Stedelijk Museum duurt inmiddels dertien jaar, maar het culturele hart van stad en land is al veel langer ziek. Het is weer gezond te krijgen als het stedelijk wordt omgedraaid door het bestaande gebouw af te breken en een heel nieuw museum te ontwerpen. Voorwaarde is dat directeur Fuchs en wethouder Belliot eerst hun functie neerleggen. Die hebben bewezen het niet te kunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden