Directeur Rijkswaterstaat Zeeland probeert angst voor herstelplan Westerschelde te temperen 'Bij ontpoldering worden dijken verlegd, niet doorgeprikt'

Ontpoldering, het weer onder water zetten van ooit aan de zee onttrokken stukken land, is vele Zeeuwen een gruwel. De provincie kwam met dat plan als compensatie voor het verlies aan natuur ten gevolge van het uitdiepen van de vaargeulen in de Westerschelde....

Van onze verslaggever

Hans Horsten

MIDDELBURG

De directeur van Rijkswaterstaat in Zeeland en bioloog prof. dr H. Saeijs (61), maakt geen geheim van zijn hartstocht voor de Westerschelde. Gepassioneerd verhaalt hij over de zeldzame natuurwaarde van de zeearm. Soms beent hij door zijn werkkamer naar de stafkaart van de Zeeuwse wateren waar hij met zijn vingertoppen het rijkgeschakeerde blauw tussen Vlissingen en Antwerpen aanraakt.

'We zijn te ver gegaan met de Westerschelde', zegt hij. 'We hebben nu een laatste kans om een neerwaartse spiraal om te buigen. Als we dat niet doen, is het gebied over een eeuw volledig verzand. Ik realiseer me dat de doorsnee-politicus in zo'n geval zegt: wat over honderd jaar gaat plaatsvinden, interesseert me niet. Maar het gebeurt wèl als we nu niet beginnen het proces van vernietiging om te keren'.

Het uitdiepen van de vaargeulen in de Westerschelde ten behoeve van de haven van Antwerpen is de zoveelste aanslag op het eco-systeem in dit estuarium. Een herstelplan van de provincie moet het milieu in de riviermonding een nieuwe kans geven. De Zeeuwen zijn echter in alle staten omdat er op enkele plekken mogelijk ontpolderd gaat worden om de Westerschelde in een ruimer jasje te steken en het verlies aan slikken en schorren goed te maken.

Op de hoorzittingen en inspraakavonden leggen de argumenten van milieuvoorstanders als Saeijs het daarom steeds meer af tegen de herinneringen aan De Ramp van 1953. Het idee dat moeizaam gewonnen akkerbouwgrond aan de zee zal worden teruggegeven, gaat het bevattingsvermogen van de meeste Zeeuwen te boven.

Saeijs is een van de belangrijkste vormgevers van het natuurherstelplan en vreest dat de anti-stemming een spaak in het wiel gaat steken. Hij is lang genoeg ambtenaar om te weten dat de politiek haar eigen eisen stelt. Het VVD-Tweede-Kamerlid Te Veldhuis liet na de eerste protesten al weten dat de plannen om in Zeeland te ontpolderen wat de liberalen betreft de prullenbak in kunnen.

'Ik weet dat politici in de regel opportunisten zijn, maar dit sloeg alles. Te Veldhuis heeft de plannen nog niet eens gelezen, maar hij had al wel een reactie', verzucht Saeijs. 'Het verdriet me dat er geen discussie wordt gevoerd over de Westerschelde, maar over een methode die misschien gaat worden toegepast. Ontpolderen roept diepe traditionele emoties op. De angst voor onveiligheid bijvoorbeeld. Ze denken dat we hier de dijken gaan doorsteken. Dat is complete onzin. Als er wordt ontpolderd, zullen er dijken worden verlegd, niet doorgeprikt.

'Het dieper liggende probleem is dat we, historisch gezien, in termen van vijandigheid denken. De zee was de vijand waarop je land veroverde. Dat patroon moet je eerst zien te doorbreken. Er wordt nu gedaan of de Westerschelde geen deel uitmaakt van de provincie Zeeland. Als je cynisch bent aangelegd, zou je denken: in de Westerschelde wonen geen kiezers.'

Met zijn 160 kilometer is de trechtervormige Scheldemond de langste rivierdelta in Noordwest-Europa. Natuurlijke veroudering, waardoor de waterinhoud in het estuarium afneemt, veroorzaakt gedeeltelijk het dichtslibben van het zoet-zoute getijdegebied. De mens doet de rest. De laatste twee eeuwen werden er van de Westerschelde vijftienduizend hectaren schorren en slikken ingedijkt. Door het komende graafwerk in de rivier loopt het huidige areaal aan schorren en slikken met nog eens ruim vijfhonderd hectare terug.

Om dit natuurverlies te compenseren, leggen de Belgen 44 miljoen gulden op tafel. De provincie Zeeland rekent erop dat het kabinet dit bedrag aanvult tot honderd miljoen. Het liefst zou Saeijs achter in de Schelde ontpolderen, dicht bij de Belgische grens. Met het prijsgeven van de bij het Verdronken Land van Saeftinghe aansluitende 320 hectare grote Hedwigepolder is zijns inziens het milieubelang van de Westerschelde op de langere termijn het meest gediend.

'Hierdoor vergroot je de opslagcapaciteit voor het Scheldewater op een plek waar de verzanding het sterkst is. Als je ook nog de baggerspecie die uit de Westerschelde komt een stuk verder op in de vaarweg terugstort, heb je twee maatregelen genomen die een louterend efect hebben op het herstel van het ecosysteem. De andere projecten in het plan behelsen compensatie. Ook leuk, maar herstel van de natuurlijke kwaliteit heeft voor mij de hoogste prioriteit, omdat dat voor verre toekomst soelaas biedt. Het voortbestaan van de Westerschelde moet je niet in termen van vier of vijf jaar, maar van eeuwen bekijken.'

Saeys hoopt dat de Zeeuwen de komende weken toch tot overeenstemming komen over het nut van ontpolderingen langs de vaarstroom naar Antwerpen. Ook als dat zou geschieden op plekken die voor het natuurherstel op de langere termijn wat minder gewicht in de schaal leggen. 'Als er maar een trendbreuk komt, want dan kun je eindelijk een fundamenteel andere visie gaan ontplooien op die Westerschelde, en andere wegen inslaan.

'Zo is het met de Deltawerken in feite ook gebeurd. In oorsprong was dat project gebaseerd op veiligheid en het terugdringen van de verzilting. Er zouden zoete binnenmeren gaan ontstaan. Maar zie hoe de gedachten evolueerden in de loop der tijd: de Oosterschelde is zout en de Grevelingen een gedempt getijdegebied. De omslag kwam met de gedachte dat zout water niet per definitie vergif is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.