Directeur K. Groenveld van Teldersstichting relativeert opwinding over dubbele politieke positie van Bolkestein 'De PvdA schuift de echte koersdiscussie voor zich uit'

De PvdA stoort zich aan de onduidelijke positie van VVD-leider Bolkestein. Onzin, vindt K. Groenveld, directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD....

JAN HOEDEMAN

Van onze verslaggever

Jan Hoedeman

DEN HAAG

'VVD-leider Bolkestein moet helderheid geven over wie straks in de verkiezingscampagne de premierkandidaat is van de VVD', zegt Klaas Groenveld, directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD, de Teldersstichting. 'Het kan zijn dat Bolkestein de persoonlijke voorkeur heeft om in de Tweede Kamer te blijven na de verkiezingen van 1998. Het is voor de slag om de kiezer beter daarover optimale duidelijkheid te geven.'

In zijn kantoor aan de Haagse Koninginnegracht relativeert Groenveld de recente opwinding in de PvdA over de positie van Bolkestein. Zowel premier Kok als PvdA-fractievoorzitter Wallage vroeg zich af waar Bolkestein staat: in de oppositie of in de coalitie. Voor de vooraanstaande sociaal-democraten die het nu nog niet weten, is Groenveld bereid een gratis lesje staatsrecht te geven.

'De leider van een regeringspartij in een dualistisch systeem voert oppositie als hij in de Tweede Kamer zit. Dat is de kracht van het dualisme. Het lijkt er een beetje op dat D66 en PvdA hun beslissing betreuren dat ze hun politiek leider in het kabinet hebben gezet.'

In de PvdA wordt gesignaleerd dat Bolkestein kennelijk zijn achterban zoet moet houden met stevige taal, die hem in de opiniepeilingen geen windeieren legt. Tegelijkertijd krijgen PvdA en D66 het gevoel dat Bolkestein meer investeert in de VVD dan in paars.

'Wil de PvdA dat Bolkestein in zijn hok gaat en zijn mond houdt? Verlangt de PvdA werkelijk dat we teruggaan naar het monistische systeem dat we onder premier Lubbers hebben gehad? Dat was een geleide democratie, waarin een permanente meerderheid van coalitiefracties en het kabinet een permanente minderheid hun wil oplegden. Dat is slecht voor de democratie.'

Groenveld erkent dat zowel PvdA als VVD er belang bij heeft tegen elkaar tekeer te gaan voor de eigen herkenbaarheid. Het is in zekere zin een afspiegeling van wat de politicoloog Lijphart omschreef als de pacificatie-democratie: in grote rust buigen de toppen van de politieke partijen naar elkaar toe om het eens te worden. Omdat de achterban graag klaroenstoten hoort, geven ze die en gaan ze vervolgens over tot de orde van de dag.

'Ik geloof niet dat Bolkestein en Kok elkaar erg zenuwachtig maken. Wederzijds wordt geaccepteerd dat ze hun standpunten naar voren schuiven. Het getuigt van een grote stabiliteit dat zoiets kan.'

De paarse constellatie kan volgens Groenveld alleen stabiel blijven als de PvdA duidelijk wordt over haar eigen positie. Het is hem niet ontgaan dat de sociaal-democraten op het laatste partijcongres geen antwoord hebben gegeven op de vragen die zijn collega Paul Kalma van de Wiardi Beckmanstichting had neergelegd in zijn geschrift De wonderbaarlijke terugkeer van de solidariteit.

'De PvdA schuift de echte koersdiscussie voor zich uit', zegt Groenveld. 'Zoekt de PvdA meer aansluiting bij het sociaal-liberalisme, of gaan ze terug naar de jaren zeventig? Paars kon van de grond komen omdat de drie coalitiepartners een gemeenschappelijke basis hadden. De PvdA ontwikkelde zich naar een sociaal-liberale partij. De VVD is klassiek liberaal, en D66 staat daar tussenin.'

De VVD'er ziet de aanwijzing van Thijs Wöltgens als auteur van het PvdA-beginselprogramma een veeg teken. 'Zijn boekje ''De neezeggers'' staat bol van de neo-marxistische retoriek. In tijden van onzekerheid voor de sociaal-democratie ontstaat er nostalgie. Wöltgens verklaart in hetzelfde pamflet de liberalen tot erfvijanden van de sociaal-democratie. Hij is ook ongelukkig met het paarse kabinet. Zo iemand wordt door de leiding van de partij toch maar aangezocht om het beginselprogramma te schrijven.'

De duidelijkheid die de VVD geeft, zou Groenveld ook graag zien van de PvdA. 'Soms is de PvdA zo pragmatisch, maar daarmee dien je de politieke helderheid niet. Om de huidige coalitie in 1998 overeind te houden, moet de PvdA duidelijkheid geven over haar sociaal-liberale gehalte.'

Anderzijds is de wetenschapper bereid zijn zegeningen te tellen. Tegenover Wöltgens, Kalma en Bart Tromp staan gematigder geesten als premier Kok en de minister van Sociale Zaken, Melkert. 'Als je hun uitspraken over de economie tien jaar geleden zou hebben gehoord, zou je er gif op innemen dat het VVD'ers waren.'

Zowel Kok als Bolkestein meent dat het in de nabije toekomst nog maar tussen twee stromingen gaat: het liberalisme en de sociaal-democratie. De christen-democratie brokkelt verder af. Groenveld denkt daar anders over.

'Mensen zijn in het algemeen kort van memorie. Als een partij een forse nederlaag lijdt, dan wordt de definitieve ondergang voorspeld. Aan het begin van deze eeuw stelde het liberalisme nog heel weinig voor. Ik betwijfel of het neo-corporatisme, waaraan het CDA zijn ziel heeft verpand, de langste tijd heeft gehad. Er zullen altijd belangengroepen en beroepsgroepen zijn, die het prettig vinden te worden beschermd door een politieke partij. Dat driestromenland zie ik zo gauw nog niet verdwijnen.'

Het CDA kan voor de VVD als coalitiepartner in 1998 ook interessant worden. 'Maar dan moet het CDA wel bereid zijn het maatschappelijk kartel verder af te breken en meer flexibiliteit tonen als het gaat om werktijden en de arbeidsmarkt.'

Het lijkt wel of de VVD zich in de oude CDA-positie nestelt, waarin partijen worden gewogen en te licht bevonden. De PvdA moet sociaal-liberaal worden en het CDA moet haar beginselen verloochenen. Loopt de VVD daardoor niet het risico dat zij straks de verkiezingen wint, maar de slag om het regeerkasteel verliest? Groenveld: 'Hoe groter de VVD-overwinning straks is, des te kleiner is de kans op een formatienederlaag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden