Direct-klaar-werkelijkheid

Ziek als hij was, wilde Walker Evans in zijn laatste levensjaren niet meer sjouwen met zware camera's of lang in een doka verblijven....

Groot, zwartwit en perfect afgedrukt waren de foto's waarmee de Amerikaanse fotograaf Walker Evans (1903-1975) al in de jaren dertig bekendheid kreeg. Klein, in kleur en licht onscherp is het werk uit zijn laatste levensjaren, waaruit Jeff L. Rosenheim nu, 27 jaar na Evans' dood, een selectie samenstelde. Polaroids heet het boek eenvoudig, want polaroids zijn wat we te zien krijgen, slechts omlijst door een korte inleiding en een lijstje met plaatsen en data.

Na een bijna fatale maagoperatie leek Evans' actieve leven als fotograaf in de zomer van 1973 voorbij. Tot hij een Polaroid SX-70 camera aanschafte, als een speeltje, zoals hij in een interview in 1974 zei. 'Ik zag het als een uitdaging. Ik wilde er iets serieus mee doen. De SX-70 brengt alles terug tot je brein en je smaak. Het stomme ding maakt opnamen van alles waarop je het richt. Je moet weten waarop je het richt - en waarom, al is het alleen maar instinctief.'

Polaroid, blij met de belangstelling van de beroemde fotograaf, bezorgde Evans zoveel filmcassettes als hij wilde - tussen september 1973 en november 1974, toen hij opnieuw ernstig ziek werd, maakte hij vele honderden polaroidfoto's. Uit de meer dan 2500 opnamen die na Evans' dood in april 1975 werden teruggevonden, koos Rosenheim er ongeveer 170 voor een boek dat er in opmaak, bladspiegel en grootte uitziet als het boek dat Evans zelf had willen maken voor hij ziek werd. Op elke pagina staat ruim in het wit een polaroidafdruk op ware grootte, zonder verdere informatie (plaatsnaam en datums staan achterin).

Voor de sterk verzwakte Evans was de SX-70 wat schaar en papier waren voor de ouder wordende Matisse. Met de kleine, lichte directklaarcamera kon hij weer aan het werk, zonder te hoeven sjouwen met zware toestellen en lenzen en zonder lange uren door te brengen in zijn donkere kamer.

Niemand zou een Polaroid moeten aanraken voor hij de zestig is gepasseerd, heeft Evans eens gezegd. Hij bedoelde dat een fotograaf pas na jaren van zoeken en experimenteren, in staat is de mogelijkheden die een polaroidcamera biedt uit te buiten. Als ergens in de fotografie geldt dat het gaat om kijken en kiezen, dan is het bij het maken van polaroids: veel in te stellen valt er niet, alles draait om de uitsnede die de fotograaf van de werkelijkheid maakt.

In Polaroids is Evans' vakmanschap onmiddellijk zichtbaar. Met de beperkte middelen van de SX-70 keerde hij terug naar sommige van de sleutelmotieven in zijn oeuvre. Verkeersborden, aanplakbiljetten, maar ook afzonderlijke letters en delen van woorden - Walker Evans had oorspronkelijk schrijver willen worden.

Al in zijn eerste werk richtte Evans zijn lens op dat wat veronachtzaamd werd, op straattaferelen, op neonreclames, op straatventers, en afgebladderde gebouwen. In Polaroids staat opnieuw het onaanzienlijke centraal, het alledaagse. Een schep, drie scheppen, keukengerei slordig hangend aan een muur, een knoest in een boomstam, verkeerspijlen op straat, platgereden zwerfblikjes, een bord met de handgeschreven tekst 'dot not enter', uithangborden, en details daarvan: letters, veel letters.

Het zijn, door die gekke polaroidkleuren, foto's die een tikje ouderwets aandoen. Maar vooral valt de vitaliteit op in deze zwanenzang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden