Diplomatiek offensief tijdens herdenking D-Day

Vandaag werd herdacht dat 70 jaar geleden geallieerde soldaten op het strand van Normandië landden om Europa te bevrijden van de Duitse bezetter. We hielden een liveblog bij. De herdenkingsceremonies, geschiedkundige feitjes en veel foto's en video's.

Beeld getty

Tijdens de D-Dayherdenking werd met een diplomatiek offensief geprobeerd om het conflict in Oekraïne niet verder uit de hand te laten lopen. De Franse president François Hollande beklemtoonde tijdens de D-Dayherdenking dat Europa nog steeds de vrede moet verdedigen.

De Russische president Vladimir Poetin en zijn Amerikaanse collega Barack Obama waren beiden aanwezig, en spraken elkaar kort. De ontmoeting duurde bij elkaar niet meer dan tien tot vijftien minuten, zo maakte het Witte huis bekend. Het conflict om de Krim en Oekraïne heeft de relatie tussen de twee presidenten fors bekoeld.

Een diplomatiek succes op de symbolische dag was de eerste ontmoeting tussen de nieuwe Oekraïense president Petro Porosjenko en Poetin. De Franse president Hollande en de Duitse Bondskanselier Angela Merkel hadden de twee bij elkaar gebracht. Porosjenko en Poetin schudden elkaar de hand. Ze spraken af dat binnen enkele dagen onderhandelingen beginnen over een wapenstilstand tussen het Oekraïense leger en pro-Russische separatisten in het oosten van het land

Francois Hollande(L)schudt Barack Obama de handBeeld getty

Ceremonie afgesloten
Straaljagers vliegen over op de muziek van Beethoven - Ode an die Freude, ze laten een rookspoor achter dat de Franse vlag vormt, saluutschoten klinken en het applaus houdt aan. Het luidste applaus klinkt als een Duitse en Franse veteraan in beeld komen, terwijl ze elkaar omhelsden.

Kanonschoten: 'Dit nooit meer'
De dansvoorstelling wordt 'onderbroken' door een aantal kanonschoten, tijdens de knallen komen fluisterende stemmen uit de luidsprekers die zeggen: 'Dit nooit meer.'

Vermiste veteraan teruggevonden bij D-Dayherdenking
The Huffington Post meldt dat een Britse veteraan die als vermist was opgegeven weer terecht is: hij was op eigen houtje naar Frankrijk vertrokken om de D-Dayherdenking mee te maken. De 89-jarige man, die zijn oorlogsmedailles had opgespeld, heeft aan het thuisfront gemeld dat zijn vrienden ervoor zullen zorgen dat hij weer veiliig thuiskomt.

Dansers beelden Tweede Wereldoorlog uit
Na de toespraak van Hollande geven dansers gekleed in uniformen hun eigen interpretatie van de Tweede Wereldoorlog. De voorstelling wordt begeleid met originele beelden en geluiden uit de oorlog en een verteller die de beelden duidt.

President Hollande spreekt op het strand van Ouistreham
'We dragen met deze ceremonie een boodschap van vrede tussen verenigde landen.'

'Ik wil dat deze stranden van Normandië tot het UNESCO-erfgoed gaan behoren.'

'Je moet er niet over willen nadenken maar vrijheid is altijd een strijd. 70 jaar na D-Day loopt de vrijheid nog steeds gevaar.'

'We hebben nog steeds de plicht om ons erfgoed te beschermen, onder andere door de VN te versterken.'

'We lijden onder massawerkloosheid, het is natuurlijk niet te vergelijken met toen, maar ook dit raakt alle landen.'

Opvallend was dat Hollande het belang van vrouwenrechten nog speciaal benadrukte. Vorige week zei Vladimir Poetin nog over Hillary Clinton dat ze zwak was.

Laatste gast aangekomen bij herdenking
Koningin Elizabeth II is een uur later dan gepland aangekomen op het strand van Ouistreham. Alle eregasten zijn daarmee aanwezig voor de officiële herdenking van D-Day. De Franse president Hollande zal daar een toespraak houden. Maar eerst de volksliederen.

Achter op schema
De organisatie van de 70ste herdenking van D-Day loopt inmiddels ruim een half uur achter op schema. Niet erg prettig voor de veteranen bij een temperatuur van 25 graden Celsius. Ze worden uit de zon gehouden met grote zwarte paraplu's die dienst doen als parasols.

Jawel, 'The Beast' is gesignaleerd bij het strand van Ouistreham en daarmee de Amerikaanse president Obama.

Leden van de Franse Republikeinse garde zoeken de schaduw.Beeld anp

Regeringsleiders op het strand van Ouistreham
De eerste regeringsleiders zijn inmiddels op het strand van Ouistreham gearriveerd, onder wie Hollande. De Franse president zal een toespraak houden. Merkel is met applaus ontvangen op het strand. Obama en Poetin zijn er nog niet. Eerder op de dag hebben zij elkaar kort gesproken over de situatie in Oekraïne. Ondertussen maakt Hollande praatjes met veteranen.

Hollande bij oorlogsveteranen in Ouistreham.Beeld reuters

Tafelschikking lunch
De officiële herdenking in Ouistreham begint na een lunch voor staatshoofden en regeringsleiders in de buurt van de stad Caen. Die lunch lijkt te zijn uitgelopen, waardoor de herdenking later begint dan gepland. Hieronder is de tafelschikking te zien.

Tafelschikking tijdens de lunch voor de D-Dayherdenking.Beeld anp

Officiële D-Dayherdenking in Ouistreham
De officiële internationale D-Dayherdenking is vanmiddag op het strand van Ouistreham. Militairen uit diverse landen zijn al aanwezig in Ouistreham. Hier gingen de Franse militairen, in Brits uniform, aan land in 1944.

Veteranen in Ouistreham.Beeld anp

Kort informeel gesprek Poetin en Porosjenko
De Russische president Vladimir Poetin en de aankomende Oekraïense president Petro Porosjenko hebben vandaag in de kantlijn van de herdenking van de Geallieerde invasie in Normandië kort informeel met elkaar gepraat en elkaar een hand gegeven. Hollande heeft de ontmoeting georkestreerd, zegt een woordvoerder van de Franse president.

Het was de eerste ontmoeting tussen Poetin en Porosjenko sinds diens verkiezing op 25 mei. Er wordt intensief diplomatiek overleg gevoerd om een oplossing te vinden voor de crisis in Oekraïne.
Het informele gesprek had plaats nadat de verzamelde leiders geposeerd hadden voor een groepsfoto. De meeste deelnemers liepen hierna naar een nabijgelegen gebouw voor de lunch. Maar Poetin en Porosjenko bleven nog even buiten, samen met de Duitse bondskanselier Angela Merkel.

Journalisten konden niet opvangen wat er gezegd werd. Maar het zag er uit als een geanimeerd gesprek dat ongeveer een minuut duurde. Of er nog een langer, formeler gesprek tussen Poetin en Porosjenko komt is niet bekend.

Ook Obama heeft gesproken met Poetin.

De Russische president Vladimir Poetin heeft vandaag in Normandië de tot president van Oekraïne gekozen Petro Porosjenko gesproken. Merkel was daarbij aanwezig.Beeld anp
Poetin in Deauville.Beeld afp

Operatie Overlord
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima spraken na afloop van de 70ste herdenking van D-day plechtig met de 13 aanwezige hoogbejaarde Nederlandse veteranen die betrokken waren bij Operatie Overlord, zoals de geallieerde actie heette. Daarna legden ze een krans.

Ook minister-president Mark Rutte sprak met de oud-strijders. 'Het is heel bijzonder hen hier te kunnen ontmoeten en te danken voor hun inzet', zei de premier. Hij zei veel respect voor hen te hebben. Eerder al had hij de veteranen nadrukkelijk bedankt in zijn toespraak bij de herdenking.

Generaal b.d. Rudi Hemmes, voorzitter van de oudstrijders van de Prinses Irene Brigade, verontschuldigde prinses Irene 'die om privéredenen' op het laatste moment was verhinderd de plechtigheid bij te wonen. Zij had haar zoon prins Jaime gevraagd haar te vertegenwoordigen. Jaime is beschermheer van de veteranen van het naar zijn moeder vernoemde garderegiment. Hemmes zei 'trots te zijn' dat Nederland een rol heeft gespeeld bij de op D-day 'begonnen bevrijding van Europa.'

Het was bijzonder druk in het zonovergoten Arromanches, waar Nederlandse troepen in augustus 1944 aan land kwamen, 2 maanden na D-day. Voor de kust en op het strand zijn nog overblijfselen te zien van de invasie. Tienduizenden mensen zijn vrijdag in Normandië onderweg om een glimp op te vangen van veteranen en hoogwaardigheidsbekleders die het gebied doorkruisen. Zo kon het koninklijk gezelschap op weg naar Arromanches aanhaken bij het konvooi van de naar Colleville rijdende Amerikaanse president Barack Obama.

Vanmiddag, na een gezamenlijke lunch bij Caen, zijn alle staatshoofden en regeringsleiders bijeen in Ouistreham voor de internationale herdenking.

Merkel herinnert Poetin aan 'grote verantwoordelijkheid'
De Duitse bondskanselier Merkel heeft de Russische president Poetin herinnerd aan zijn 'grote verantwoordelijkheid' om te helpen bij het bewerkstelligen van vrede in Oekraïne. 'Na de erkende verkiezingen in Oekraïne moet de tijd worden gebruikt om de situatie te stabiliseren, met name in het oosten van Oekraïne.'

Merkel en Poetin in Deauville.Beeld anp

Politiek schaakspel
Parallel aan de herdenking speelt een politiek schaakspel over het Europa 70 jaar na de bevrijding. President Hollande ontvangt wereldleiders als Obama en Poetin, maar ook de Oekraïense president Porosjenko. Informeel wordt achter de schermen gesproken over de crisis aan de oostgrenzen van het continent. Althans, als het aan president Hollande ligt.

Obama en Hollande bij Omaha Beach.Beeld reuters

Dode D-day-Duitser blijkt Canadese soldaat
Soldaat eerste klasse Lawrence Gordon, een Canadees die in het Amerikaanse leger diende, heeft meer dan een halve eeuw op een Duitse oorlogsbegraafplaats gelegen als 'onbekende Duitser'. Na een DNA-test is het stoffelijk overschot overgedragen aan familie. Dit heeft de Volksbond Duitse Oorlogsgravenzorg vrijdag laten weten.

Gordon sneuvelde op 13 augustus 1944 tijdens de gevechten om Normandië. De Amerikanen zetten hem bij in de Franse plaats Gorron, waar Duitsers en Amerikanen 'door elkaar' lagen. Bij de sluiting van die begraafplaats in 1961 werd hij aangezien voor een Duitser en naar de Duitse oorlogsbegraafplaats Mont-de-Huisnes overgebracht. Een Amerikaanse onderzoeksjournalist kwam de vergissing vorig jaar op het spoor.

Familiefoto van Lawrence Gordon.Beeld La Crosse Tribune

D-Day live op Twitter
Volgens de tijdsbepalingen die genoemd worden in het boek De Langste Dag (Cornelius Ryan) twittert NOS-correspondent Ron Linker vandaag op de exacte tijdstippen berichten over wat er zeventig jaar geleden op dat moment gebeurde. Hieronder een selectie.

Duitse soldaat
De voormalige Duitse soldaat Franz Gockel vertelt in een interview met CNN hoe hij D-Day beleefde. 'Vanwege de haat die ik voelde, concentreerde ik me in eerste instantie alleen op het doden van de tegenstander', aldus Gockel. 'Uiteraard kon ik toen nog geen empathie voor ze voelen.'

Gockel stierf in 2005. Hij spendeerde de laatste jaren van zijn leven aan het opbouwen van relaties met soldaten tegen wie hij in oorlogstijd vocht.

Toespraak Obama
'Bloed doordrenkte het water, bommen braken de lucht open. Hell's beach earned its name', aldus de Amerikaanse president Barack Obama, die in navolging van zijn Franse collega Hollande een toespraak hield. 'Amerika's belofte - onze inzet voor vrijheid, gelijkheid en de inherente waardigheid van ieder mens - die belofte is in bloed geschreven op deze stranden. Het zal de eeuwigheid doorstaan.'

'Als gebeden uit geluiden zouden bestaan, dan zou het lawaai in Engeland die nacht (de nacht van D-Day, red.) de wereld doof hebben gemaakt', zei Obama verder nog.

De toespraak van Obama vondt plaats op de Amerikaanse begraafplaats in Coleville-sur-Mer vlakbij Omaha Beach, waar Amerikanen zware gevechten leverden met de Duitse kustverdedigers.

De Amerikaanse president Barack Obama spreekt tijdens een bijeenkomst om D-Day te herdenken.Beeld ap
Beeld afp
Veteranen van de Royal Wootton Bassett Normandy Veterans Association zwaaien naar een vliegtuig dat tijdens de herdenkingsbijeenkomst over Sword Beach vliegt.Beeld getty

Hollande: 'Een slag van de burgers'
Ook de Franse president François Hollande heeft vanochtend gesproken tijdens een ceremonie die in het teken stond van D-Day. Op 6 juni 1944, zo zei hij, begon 'een van de gruwelijkste veldslagen van de geschiedenis van Frankrijk' die meer dan 110.000 mensenlevens zou eisen, onder wie meer dan 20.000 burgers.

'Deze veldslag was ook een slag van de burgers', aldus het staatshoofd. 'Ik heb het belangrijk gevonden om vandaag bij u te zijn om de offers van de burgers te onderstrepen.'

De president sprak voor het Mémorial de Caen, een drukbezocht museum over oorlog en vrede.

De Franse president Hollande tijdens zijn toespraak in Caen.Beeld afp

Parachutesprong
Jim Martin landde 70 jaar geleden met een parachute boven Utah Beach om samen met zijn makkers te vechten tegen de Duitse bezetter. Speciaal voor de herdenkingsceremonie beleeft hij zijn parachutesprong nog een keer. In hetzelfde gebied, maar ditmaal zonder gevaar voor eigen leven. 'Het was geweldig, absoluut geweldig', zegt hij na afloop. De 93-jarige geeft ook nog een tip mee: 'Ik wil alle mensen laten zien dat je niet alleen maar hoeft te zitten en te sterven omdat je oud wordt.'

Toen en nu
Een fotograaf bezocht de plekken die in 1944, tijdens de D-Day-invasie, zijn vastgelegd. Hij fotografeerde precies dezelfde plekken, 70 jaar later. Zie hier het resultaat.

Het centrale plein in Place Du Marche nu.Beeld reuters
Hetzelfde plein toen (1944).Beeld reuters

Toespraak Rutte
'Veteranen: wij zijn u dankbaar. Want vrijheid werd in de geschiedenis van de mensheid hoogstzelden cadeau gedaan. Maar zelden werd de vrijheid zo duur bevochten als toen', aldus premier Rutte vandaag in zijn toespraak tijdens de herdenkingsbijeenkomst in Arromanches.

'Velen brachten in die dagen het hoogste offer voor onze vrijheid', vervolgde hij. 'Vandaag is een dag waarop we hen eer bewijzen. Wij zijn en blijven al onze bevrijders dankbaar. Moedige mannen en vrouwen die achter de linies de oorlogsmachine van de nazi's ontregelden. D-day was het begin. Vanaf het strand van Normandië waaierde de vrijheid uit over Europa. Maar helaas ging dat niet zonder slag of stoot. Het duurde nog bijna een jaar voordat de overwinning definitief en compleet was. Een jaar van onvoorstelbare verwoesting en enorme verliezen aan mensenlevens.'

Een dozijn Nederlandse veteranen, afkomstig van de Marine Luchtvaart Dienst en de Prinses Irene Brigade en in leeftijd variërend van 88 tot 94 jaar, zijn aanwezig bij de Frans-Nederlandse plechtigheid.

Premier Mark Rutte tijdens zijn toespraak.Beeld afp

Koningspaar en Rutte aangekomen
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zijn samen met minister-president Mark Rutte en minister Jeanine Hennis-Plasschaert aangekomen in Arromanches. Daar vindt vandaag de Nederlands-Franse herdenking plaats.

Koning Willem-Alexander tijdens de herdenkingsceremonie in Arromanches.Beeld afp
Militaire toestellen die vandaag voor de herdenking zijn opgesteld op het strand van Arronmanches, waar Rutte een toespraak zal houden en koning Willem-Alexander een krans legt.Beeld afp

BBC-presentator: 'D-Day has come'
Op 6 juni om 9.30 uur 's ochtends maakte presentator John Snagge als eerste publiekelijk melding van de geallieerde invasie in Frankrijk. 'D-Day has come', zei hij. BBC zeldt zijn woorden vandaag opnieuw uit.

'Vader, bedankt'
Op Twitter veel reacties van (klein)kinderen van veteranen, die stilstaan bij het leed van hun vader of grootvader tijdens D-Day. Hieronder een selectie.

'We voelden ons geen helden'
Vandaag vertellen twee veteranen in de Volkskrant over hun ervaringen tijdens D-Day.

'Wij voelden ons helemaal geen helden. Nooit. Elke vlucht wisten we: misschien komen we niet terug. Daar raakte je zo'n beetje aan gewend', aldus de 94-jarige André Hissink die deelnam aan 67 gevechtsoperaties. 'We stonden niet stil bij het verlies van iemand. Als een vliegtuig niet terugkwam, werden de spullen van bed gehaald. Even later kwamen er anderen te liggen. Alleen als het een vriend was, had je er wel last van. 'Arme sodemieter', dacht je dan. D-day was een dag die niet veel anders was dan andere dagen. Alleen was het een beetje druk op het strand. Het was een gedeelte van de oorlog.'

Jan Piet Kloos (93):
'Van D-day herinner ik me vooral dat we boven Caen aan het zoeken waren naar een klein bruggetje, maar dat we door de grondmist nooit hebben kunnen vinden. Dus hebben we het opgegeven en zijn we maar weer naar huis gegaan. We waren een van de eerste nachtvluchten die nacht, we zijn om 00.25 uur gestart, staat in mijn logboek en om een uur of vier waren we weer terug op ons vliegveld. Toen ik om een uur of negen wakker werd en de radio aanzette, hoorde ik van de invasie. 'Verdomme, we hebben geen bal gezien, misschien wel als enigen', zei ik tegen mijn kameraden.'

Archieffoto van D-Day.Beeld getty
De slag om Caen.Beeld getty

De cijfers in een notendop
Op één dag (6 juni 1944) dropten de geallieerden 155 duizend soldaten op de stranden van het Franse Normandië, van wie 10 duizend meteen sneuvelden of gewond raakten. Daarna volgde een veldslag van 77 dagen, met drie miljoen strijders en zeshonderdduizend slachtoffers. Uiteindelijk volgde een taaie opmars naar Berlijn.

Archieffoto. Amerikaanse troepen komen op 6 juni 1944 aan op het Omaha-strand in Caen, Normandië.Beeld ap

Poetin en Obama ver uit elkaar
De Nederlandse veteraan Tony Herbrink is vanmiddag uitgenodigd om samen met het Nederlandse koningspaar en alle andere staatshoofden en regeringsleiders te lunchen in het kasteel van Bénouville. Daarbij zijn ook koningin Elizabeth en de presidenten Barack Obama, François Hollande en Vladimir Poetin aanwezig. De tafelschikking is zo gepland dat de Amerikaanse en Russische president niet bij elkaar in de buurt zitten. Beiden dineerden gisteren al apart met het Franse staatshoofd Hollande.

President Hollande ontmoette zijn Russische collega Poetin gisteren in het Elysee Palace in Parijs.Beeld ap

Beroemde brief
Generaal Dwight Eisenhower plande D-Day oorspronkelijk op 5 juni 1944. Het 'onvoorspelbare' Engelse weer gooide roet in het eten. Toch schreef Eisenhower die dag zijn beroemde brief, die hier is te lezen.

Hieronder het bevel dat Eisenhower per brief gaf aan zijn soldaten, mariniers en piloten die deelnamen aan de bestorming van Normandië.

Beeld afp

Herdenkingsceremonies
Op begraafplaatsen, stranden en in dorpen in heel Normandië worden herdenkingsceremonies gehouden. Naast vele hoogwaardigheidsbekleders zijn ook veteranen uitgenodigd, tachtigers en negentigers inmiddels, mannen die met duizenden strijdmakkers de stranden bestormden of vanuit de lucht per parachute de landing inzetten om het continent van nazi-Duitsland te bevrijden.

Bij de kleine, maar strategisch gelegen havenplaats Ouistreham vindt vandaag de grote herdenkingsceremonie plaats. Op Sword Beach zijn staatshoofden en regeringsleiders aanwezig, onder wie koning Willem-Alexander en koningin Máxima, maar ook de Amerikaanse president Barack Obama, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de Britse koningin Elizabeth en de Russische president Vladimir Poetin. Om 15.00 uur houdt de Franse president François Hollande een toespraak.

Veteraan Jack Hamlin (93) die de Amerikaanse kustwacht (Rescue Flotilla Number One) diende tijdens de invasie in Normandië.Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden