Diplomaten maken overuren om Saoedi-Arabië te sussen

Hoewel de berichten over een handelsboycot door Saoedi-Arabië zijn gebaseerd op geruchten, maken Nederlandse diplomaten in Den Haag en Riyad overuren om te voorkomen dat het daadwerkelijk zover komt.

Wilders met zijn sticker. Beeld anp

Volgens premier Mark Rutte kan de Saoedische kwestie 'veel banen kosten', zei hij woensdagmiddag. Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken hamert al dagen op de mogelijke 'schade' voor Nederlandse bedrijven: bij een boycot staat voor circa 2,2 miljard euro aan export op het spel.

De alarmbellen bij Buitenlandse Zaken gingen af direct nadat PVV-leider Geert Wilders eind 2013 een sticker had verspreid van de Saoedische vlag met daarop de tekst 'De islam is een leugen. Mohammed is een boef. De Koran is gif'.

Bedrijven zoals Shell, FrieslandCampina en baggeraar Boskalis hebben honderden miljoenen geïnvesteerd in het land, waar het beledigen de islam een misdrijf is. De Nederlandse regering nam mede daarom publiekelijk afstand van de uitlatingen van Wilders. 'Meermalen en expliciet' is er daarna over gesproken met de Saoedische ambassade in Den Haag en de autoriteiten in Riyad.

Komende week reist een hoge ambtenaar van Timmermans naar Riyad om de Nederlandse positie opnieuw duidelijk te maken. De minister zal kort daarna mogelijk ook zelf afreizen om de Saoedi's te kalmeren.

De vraagt dringt zich op: waarom heeft Timmermans de kwestie nog niet achter de schermen opgelost? En waarom hangt nu al dagen een handelsboycot in de lucht? Saoedi-Arabië bevestigt de maatregelen niet, maar ontkent ze evenmin.

Krankzinnig dreigement
Een goed ingevoerde bron rondom het kabinet zegt dat de Saoedi's begrijpen dat de Nederlandse regering afstand heeft genomen van de stickeractie van Wilders. 'Maar deze belediging is te groot om zomaar over hun kant te laten gaan.' De Saoedi's zijn wellicht ook boos dat vicepremier Lodewijk Asscher de mogelijke economische sancties dit weekeinde 'een krankzinnig dreigement' heeft genoemd.

De Saoedische autoriteiten willen officieel niet reageren, maar zitten volgens Haagse bronnen al maanden met de kwestie in hun maag. De Saoedische ambassadeur in Den Haag heeft begrepen dat Wilders een oppositieleider is en geen regeringslid. Vervolgens is het dossier bij een ambtenaar in Riyad op het bureau geploft, die er geen chocola van kon maken.

De angst om niet op te treden tegen het beledigen van de islam, zorgt er in streng islamitische landen vaker voor dat een relatief kleine actie steeds hoger in de boom belandt. Iedereen is bang als afvallige te worden afgeschilderd.

Mond snoeren
'De Nederlandse regering had Wilders gewoon de mond moeten snoeren, vinden ze in Riyad. Het is daar niet voldoende als je als regering alleen maar afstand neemt van een uitspraak', zegt directeur Rob de Wijk van het Haagse Centrum voor Strategische Studies.

Volgens De Wijk gaat het om een 'cultuurverschil met grote gevolgen, zeker als Saoedische regering binnenlands onder druk wordt gezet'.
'Wilders heeft zich met deze actie in zijn eigen voet geschoten', zegt directeur Ko Colijn van instituut Clingendael. Hij doelt op de miljoenen die de sticker het Nederlandse bedrijfsleven kan kosten. 'Voor iemand die opkomt voor de Nederlandse belangen is het een stupide afweging.'

Wilders is er niet van onder de indruk. Inmiddels zijn 'duizenden' anti-islamstickers verspreid. Hij vindt het onaanvaardbaar dat Saoedi-Arabië in reactie hierop handelsmaatregelen overweegt. 'Dit is een frontale aanval op onze vrijheid van meningsuiting.'

Nederlandse bedrijven houden zich stil over de affaire. FrieslandCampina laat weten dat het bedrijf in meer dan honderd landen actief is en dus aan 'risicospreiding' doet. Shell, bierbrouwerij Bavaria en werkgeversorganisatie VNO-NCW willen niet reageren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden