Reportage Braindrain in Zeeland

Diploma op zak, weg uit de polder: Zeeland kampt met een braindrain en een imagoprobleem

Wat doe je als je in Zeeland je vwo-diploma op zak hebt? Dan verlaat je de provincie om te studeren. Dat blijkt onder meer op het Lodewijk College in Terneuzen, waar ongeveer de helft van de havisten en vrijwel alle vwo’ers uit de provincie vertrekken.

Geslaagde leerlingen van het Lodewijk College in Terneuzen feliciteren elkaar. Beeld Marcel Van Den Bergh

‘De polder uit, de bewoonde wereld in, eindelijk’, zucht Lincy Moonen als ze heeft gehoord dat ze is geslaagd. Utrecht wordt de ‘grote stad’ waar ze zo naar uitkijkt. ‘Terneuzen is hartstikke leuk tot je 14de’, zegt Rob Idink, die naar Tilburg gaat. ‘Tot die leeftijd kun je hier prima in bomen klimmen en naar de speeltuin. Maar daarna wordt het saai. Uitgaan kan hier amper.’

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Op het Lodewijk College in Terneuzen is de ontlading woensdag groot als de uitslagen van de eindexamens bekend zijn. Er zijn flesjes cola met rietjes en mini-tompoucen van bakkerij Schot met het schoollogo. Leerlingen hangen schoolvlaggen over de schouders die ze cadeau krijgen om thuis met boekentas uit het raam te hangen.

Lincy en Rob zijn niet de enige geslaagden die na de zomer uitvliegen. Ongeveer de helft van de havisten en vrijwel alle vwo’ers van het Lodewijk College verlaten de provincie. Op andere Zeeuwse middelbare scholen is het beeld al niet anders. Zeeland heeft het laagste aantal studenten van Nederland, omdat er maar één hogeschool is en verder alleen het kleine University College Roosevelt in Middelburg. Eén leerling gaat daar studeren.

Dubbel gevoel

De provincie Zeeland zwaait de eindexamenkandidaten dan ook met een dubbel gevoel uit. Logisch dat ze weggaan, maar slechts een kwart keert na enkele jaren weer terug. Dat is een probleem, want de Zeeuwse economie draait bovengemiddeld goed, de werkloosheid is nergens in Nederland lager en werkgevers wringen zich in allerlei bochten om vacatures te vervullen. De prognose is dat er in 2022 voor elke vijf Zeeuwse vacatures maar één sollicitant is.

‘Leerlingen roepen heel hard: ik heb mijn diploma, ik vertrek, ik ga de wereld in’, zegt decaan Hans Nanninga – op zijn rode deur staat ‘De Toekomst’. ‘Ze stellen zich heel veel voor van het studentenleven, want ze denken dat hier niets gebeurt. Ze realiseren zich niet wat voor hoogwaardige banen er hier voor het oprapen liggen.’

De school probeerde dat leerlingen duidelijk te maken door rondleidingen bij grote bedrijven. ‘Maar zulke excursies hebben geen effect’, zegt Nanninga. ‘We proberen nu bij verschillende vakken te laten zien wat je ermee kunt. Wat heb je aan economie of scheikunde? Als dan iemand over zijn werk komt vertellen, lukt het beter.’

De leerlingen krijgen schoolvlaggen cadeau om thuis met boekentas uit het raam te hangen. Beeld Marcel Van Den Bergh

De school werkt onder meer samen met de stichting Rootzz, die jongeren en young professionals wil koppelen aan het bedrijfsleven. ‘Als je hoort dat hier prima stageplaatsen zijn, denk je anders over Zeeuws-Vlaanderen’, zegt Rootzz-bestuurslid Isabel Vermandel. ‘En wie weet rol je in een baan. Het onterechte beeld is dat hier geen goede jobs zijn.’

Imagoprobleem

Heel Zeeland heeft een imagoprobleem bij de eigen jeugd, zo werd in maart al in Goes vastgesteld tijdens een debat rondom de provinciale verkiezingen. Niet alleen de mariniers hebben weinig zin om te moeten verhuizen van Doorn naar Vlissingen, ook de Zeeuwse jeugd vraagt zich af wat er te beleven valt na de middelbareschooltijd. De politieke partijen waren het eens over die analyse, maar duidelijke oplossingen bleven uit. ‘We hebben een groot probleem’, constateerde PvdA-statenlid Anita Pijpelink tijdens het verkiezingsdebat. ‘We hebben een tekort aan tandartsen, aan huisartsen, aan personeel voor de horeca. Ik zeg tegen jongeren: ga de wereld in, maar kom ook terug.’

De provincie doet een poging de scholieren aan zich te binden. Vorig jaar kregen alle geslaagden een felicitatiebrief namens de hele Zeeuwse gemeenschap. De boodschap van de campagne ‘Liefs Zeeland’ was dat heel Zeeland ‘ze graag wil blijven zien en hoopt dat ze met onze provincie verbonden blijven’.

Die campagne viel niet overal even goed: het voelde als een bedelbrief. Dit jaar is de campagne van het provinciale ‘Aanvalsteam Arbeidsmarkt’ subtieler. Leerlingen kregen aan het begin van de examens een pen met een succeswens en werden benaderd via sociale media. Na hun diploma-uitreiking krijgen ze nog een brief om ze succes te wensen met wat ze ook gaan doen en om ze ‘een goed gevoel’ mee te geven’: maak deze zomer nog mooie herinneringen met je Zeeuwse vrienden.

‘De provincie zal meer moeten bieden dan een pennetje’, zegt Marteyn Harinck die een tussenjaar gaat doen (‘niet in Zeeland’). ‘Er zijn hier weinig interessante banen, als je niet iets met chemie wil doen.’ Nathalie Jellema, cum laude geslaagd, is milder. ‘Ik wil ook graag weg, naar een grote stad. Maar als ik later hier een baan aangeboden krijg, zou ik wel terugkomen.’ Ze gaat geneeskunde studeren in Rotterdam maar ziet zich daar niet een leven lang slijten. ‘De huizen zijn hier veel goedkoper, en voor een gezin lijkt het me hier fijner dan in een grote stad.’

Ook Rob Idink sluit niet uit dat hij ooit van Tilburg weer naar Zeeland terugkomt. ‘Misschien als ik 30 ben en minder vaak uitga.’

Wie is Lodewijk?

Het Lodewijk College is vernoemd naar Lodewijk van den Berg (87) uit het Zeeuws-Vlaamse Sluiskil. Hij ging in Delft studeren en vertrok naar Amerika, waar hij ruimtevaarder werd. Zijn verhaal moet de leerlingen inspireren - al kwam ook de naamgever dus niet meer terug naar zijn geboortegrond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden