Dinsdagprofiel Ronald Gerritse

Midden jaren negentig is Ronald Gerritse de hoogste ambtenaar op het ministerie van Sociale Zaken waar Ad Melkert minister is. Dat Gerritse wars is van uiterlijk vertoon is een understatement. Deze staatsdienaar is de vleesgeworden relativering: een lange kalende man met een druipsnor en een sjekkie eronder in de mondhoek.

Een legende in Den Haag. Maar een journalist, vers in de kaasstolp, weet niet wie die lange versie van de Poolse ex-president Lech Walesa is. Deze man die altijd een stap is verwijderd van Melkert. ‘Bent u de chauffeur van de minister?’, vraagt de journalist aan de secretaris-generaal. Gerritse schudt lachend zijn hoofd. Zegt niet wie hij wel is.

Het mijden van publiciteit zit er bij hem diep in. Toch zingt zijn naam nu door het land. Beroemd door zijn lijst die inmiddels ‘het abattoir-Gerritse’ is gaan heten. Daarop staan de maatregelen die het kabinet kán nemen om de economische crisis het hoofd te bieden: ingrepen in de AOW, de aanrechtsubsidie, de WW of de hypotheekrenteaftrek.

Gerritse weet hoe de hazen lopen, kent zijn plek als ambtenaar. Toch moet het hem teleurstellen: dat de coalitiepartijen CDA, PvdA en ChristenUnie blijven steggelen over zijn lijst in het Torentje van Balkenende. Zeker nu het land vraagt om daadkracht. Hij is geen bureaucraat die analyses schrijft voor stoffige laden.

Anarchistische inborst
Ronald Gerritse (Jutphaas, 1952) is een écht gereformeerd jongetje. Maar wel een met een anarchistische inborst. Als algemeen secretaris van de Sociaal Economische Raad (SER) weigerde hij zich via de poortjes in te klokken. Kom zeg, hij sprong zes jaar lang elke ochtend over die poortjes heen. De beveiligers in verwarring achterlatend: was dat niet de baas die net de regels aan zijn laars lapte?

CV:
1952 geboren te Jutphaas (nu de gemeente Nieuwegein) op 22 september.
1970 -1977 economie, Vrije Universiteit Amsterdam
1977 -1984 wetenschappelijk medewerker aan het Instituut voor Onderzoek Overheidsuitgaven, en promotie economische wetenschappen aan de VU
1983 - 1984 medewerker parlementaire enquêtecommissie Rijn Schelde Verolme, over de ondergang van de scheepsbouw
1984 -1987 afdelingshoofd Economische Structuurvragen, ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
1987 - 1990 directeur Instituut voor Onderzoek Overheidsuitgaven
1990 - 1996 algemeen secretaris van de Sociaal Economische Raad
1996 - 2003 secretaris generaal ministerie Sociale Zaken en Werkgelegenheid
2003 secretaris generaal ministerie van Financiën, en sinds 2008 ook thesaurier generaal

Ronald Gerritse is gehuwd en heeft 2 kinderen ]]>

Slim en aardig, analytisch ijzersterk en toch gezellig, geen prater, wel doener, uiterlijk ogenschijnlijk volkomen onverstoorbaar, een emotionele vulkaan van binnen: iedereen die Gerritse lang of kort kent, privé of van het werk, komt met dezelfde typeringen. Een van de beste ambtenaren van Nederland, vindt oud-bewindsman Willem Vermeend – zo niet de beste. ‘Eentje die je als minister bij de hand neemt en heel subtiel behoedt voor fouten.’

Ook: fan van Joe Cocker en kettingroker. ‘Er was geen bloempot op Sociale Zaken zonder een peuk van Gerritse erin’, zegt Klaas de Vries, destijds minister op dat departement.

En hij is hartstochtelijk begaan met de publieke zaak; oplossingen bedenken voor maatschappelijke problemen. Hans de Boer, oud-voorzitter van MKB Nederland, nu ondernemer, schat 35 jaar met Gerritse bevriend te zijn. ‘Ronald werkt zich nu een slag in de rondte, maar voor iets dat helemaal zijn ding is.’

Aartsvader
Het vuur daarvoor werd op de Vrije Universiteit aangestoken, meer specifiek door professor Van Muiswinkel. Een man waar de jonge Gerritse tegen opkeek, omdat de professor in staat was moeilijke materie te presenteren alsof het allemaal simpel was. Rondom deze aartsvader van het denken over openbare financiën verzamelde in de jaren zeventig en tachtig zich een groep studenten, wier paden elkaar lang zouden kruisen. Via de carrière en een eetclub.

Vooral in politiek Den Haag lijkt stilaan iedereen een VU-verleden te hebben. ‘We waren de hele dag samen’, zegt studievriend Kick van der Pol, die later de baas werd van verzekeraar Interpolis en nu voorzitter is van de raad van commissarissen bij ASR, de genationaliseerde verzekeringstak van Fortis.

‘We’, dat waren oud MKB-voorzitter Hans de Boer, Van der Pol, SER-lid Hans Kamps en Gerritse. De latere minister van Financiën Gerrit Zalm hoorde er ook bij. Maar die was getrouwd en moest vroeg met de trein richting Enkhuizen. De rest van de club haalde tot diep in de nacht door. De huidige PvdA-minister van Financiën Wouter Bos, met wie partijgenoot Gerritse nu een tandem vormt, had ook Van Muiswinkel als leermeester.

‘Die jongens van de VU’, zegt Bert Bakker, die in de SER-tijd van Gerritse hoofd bestuurszaken en voorlichting was bij die club. ‘Ze zijn altijd geneigd aan elkaar te klitten.’ Maar hij kent Gerritse vooral als ‘strateeg zonder dubbele agenda’. Was de SER in de jaren tachtig een stoffige club, Gerritse ‘moderniseerde’ het adviesorgaan in de jaren negentig. ‘Hij kwam agendeerde onderwerpen als de WAO en duurzame ontwikkeling. Liep ver voor de politiek uit.’ Zo moest Gerritse met lede ogen toezien dat de problemen rond de WAO pas jaren later politiek werden aangepakt.

Kleine luyden
De VU-jongens noemden zich de kinderen van de kleine luyden, die met dubbeltjes en kwartjes hun eigen protestante universiteit, de VU, bij elkaar hadden gespaard in collectebussen op de schoorsteenmantel. ‘Ik fietste met die bus langs boerderijen om geld op te halen’, herinnert Van der Pol zich, ‘maar ik geloof niet dat ze bij Ronald er ook een hadden.’

Eenmaal op de universiteit spraken de studenten geen woord meer over het geloof. Over hoe ze het publieke belang gingen dienen des te meer. Wat is een aanvaardbaar financieringstekort? Hoe financier je ontwikkelingssamenwerking? Hoe ga je om met het Oostblok? ‘Daar was Ronald vooral erg mee bezig’, lacht Van der Pol.

Gerritse kwam op een kampeertocht door Tsjechoslowakije zijn latere vrouw tegen. De student Gerritse kwam makkelijker het communistische land in, dan zijn vriendin eruit. ‘Úren ben ik door de Binnenlandse Veiligheidsdienst over haar doorgevraagd toen Ronald uiteindelijk ambtenaar werd’, herinnert Van der Pol zich. ‘Koude oorlog, nietwaar.’

Gerritse bleef er een jaar hangen en maakte van de nood een deugd door de planeconomie van deze communistische natie tot onderwerp van zijn proefschrift te maken. In 1982 promoveerde Gerritse op The realm of necessity; an analysis of the industrial business cycle in socialist Czechoslovakia. Conjunctuurgolven in planeconomieën; kan van pas komen voor de klus die Gerritse nu doet, zegt oud-minister De Vries. ‘Want het is heel moeilijk om crisismaatregelen zo te nemen dat ze op het juiste moment, op de juist golf effect hebben.’

Thesauriër
De crisis. De macro-econoom Gerritse zit er als ambtelijke baas van het ministerie van Financiën middenin. Sinds een klein jaar combineert Gerritse zelfs de twee belangrijkste functies op het departement. Als secretaris generaal is hij de manager van mensen en als thesaurier generaal de manager van staatsgeld. Vorige maand liet hij een weekeinde de loodgieterstassen met ambtelijke stukken voor wat ze waren en las het standaardwerk uit 1955 van John Kenneth Galbraith over de krach op Wall Street van 1929.

Want in banken en bedrijfseconomie is de macro-econoom Gerritse nauwelijks thuis. De economische crisisadviseurs van het kabinet die dat wel zijn, zien hem vooral als een procesmanager die geen idee heeft hoe een bank precies werkt. ‘Ik heb hem er bij al die steunmaatregelen voor de banken nooit op kunnen betrappen dat hij de leiding nam in ideeën’, zegt een adviseur, ‘wel dat hij de leiding nam in het proces.’

Daarin heeft Gerritse zich vooral sinds eind september vorig jaar niet hoeven te vervelen. Het nationaliseren van banken eind vorig jaar was de overdonderend. Een tijd waarin Gerritse zichtbaar genoot, en dan vooral over de jonge ambtenaren die de hectische tijden (dag en nacht doorwerken) ‘hartstikke goed doorkwamen’.

De Boer en zijn vrouw zagen Gerritse toen op tv. Hij liep in Brussel in het gevolg van Bos bij de twee deals die leidden tot de nationalisatie van Fortis en ABN Amro. Iedereen netjes in pak, alleen Gerritse viel uit de toon met een felrode trui. ‘Mijn vrouw belt naar de vrouw van Ronald’, vertelt De Boer, ‘of ze hem niet een fatsoenlijk jasje aan had kunnen trekken. Bleek dat Ronald halsoverkop uit Tsjechië, waar hij vakantie vierde, naar Brussel was gevlogen om over Fortis te onderhandelen. Daarna ging het door naar Den Haag en al die tijd liep hij in zijn rode vakantietrui rond. Typisch Ronald: niks uiterlijk, alleen inhoud.’

Ronald Gerritse in gesprek met Wouter Bos. (ANP) Beeld
Ronald Gerritse in gesprek met Wouter Bos. (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden