Dinsdag gebeurde wat Nekschot al lang vreesde

Op dinsdag 13 mei 2008, rond half tien ’s morgens, gebeurde wat cartoonist Gregorius Nekschot lang vreesde. Hij zat achter zijn computer te tekenen en hoorde de deurbel, en hij hoorde nog een keer de deurbel – een teken dat het iemand ernst was om hem op zeer korte termijn...

Daar stonden ze dan, een team van negen vertegenwoordigers van politie en justitie en één voor één denderden ze zijn huis binnen, de rechter-commissaris voorop. Het was een huiszoeking, zo werd hem gemeld, en er werd volop in zijn huiskamer gefotografeerd. Nekschot moest aan de kant gaan staan, en zijn computer en andere spullen werden ingeladen. Gregorius Nekschot, een Nederlandse cartoonist, moest mee voor verhoor.

Waar het over ging, dat zou hij pas drie dagen later horen, vertelt hij vrijdag in het kantoor van zijn uitgeverij Xtra. Acht tekeningen van de tientallen cartoons die hij in de afgelopen zes jaar als Gregorius Nekschot had gemaakt, zouden in strijd zijn met de wet. Hij zou zich volgens het Openbaar Ministerie in Amsterdam schuldig hebben gemaakt aan het beledigen van mensen vanwege hun geloof, ras en geaardheid. Een speciaal aangestelde discriminatieofficier deed er drie jaar over om dit vast te stellen.

In 2005 had de Nederlandse moslimfundamentalist Abdul Jabbar van de Ven destijds via webfora opgeroepen om bij het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI) te klagen over de cartoonist. Van de Ven werd herhaaldelijk door Nekschot op satirische wijze afgebeeld. Van de Vens oproep leidde ertoe dat het MDI zich bij het Openbaar Ministerie meldde en aandrong op vervolging.

Het OM in Amsterdam begrijpt dat cartoons soms kwetsend zijn ‘maar er zijn grenzen’. Wat die grenzen zijn, is niet helemaal duidelijk. Vele van de cartoons van Nekschot vallen onder de vrijheid van meningsuiting, zegt een woordvoerder, maar deze acht zijn dus beledigend voor moslims en/of mensen met een donkere huidskleur en ze zetten aan tot haat.

Zo werd Gregorius Nekschot op dinsdag in de boeien geslagen en overgebracht naar het politiebureau in het Gelderlandplein. Hij had zijn advocaat Max Vermeij nog mogen bellen. Ja, hij had dus een advocaat, uit voorzorg. Hij is niet gek, en bovendien een democraat. Hij wil binnen de vrijheid van meningsuiting blijven.

Niet dat hij ooit wat van Van de Ven persoonlijk had gehoord. Ook het MDI had hem nooit benaderd. Wel had hij de jaarverslagen van het meldpunt in de gaten gehouden en vastgesteld dat er sinds 2005 werd gemeld dat er aangifte tegen hem was gedaan.

Om helemaal zeker te zijn van zijn zaak, deed hij iets opmerkelijks. Hij had Peter Plasman benaderd, de advocaat van de moslimfundamentalistische moordenaar Mohammed B.. Iemand die de killer van zijn vriend Theo van Gogh bijstond, liet hij zijn cartoons beoordelen of ze wel binnen de wet pasten. Plasma was vrij stellig: over twee of drie van zijn satirische tekeningen had hij ernstige twijfels. Voor wat de rest betreft, was er geen probleem.

Toen hij die ene nacht in de cel zat, schoot er van alles door hem heen. Een potlood en een velletje papier had hij niet, hij had alleen zijn onrustige gedachten over hoe lang het allemaal kon duren. Drie nachten? Vier? Waar gaat dit eindigen?

Hij was bang voor een veroordeling door een rechter zonder gevoel voor humor. Voor de gevangenisstraf, vooral. Hij zou dat zeker niet overleven, want door de rechtszaak zou zijn geheime identiteit worden onthuld. In de gevangenis zou hij vermoord worden om zijn tekeningen – dat stond voor hem vast, een reëel gevaar.

Na de moord op Van Gogh heeft hij er alles aan gedaan om zijn identiteit te beschermen, vooral via internet. Wie hij is, dat weten maar weinigen. Zo alleen kan hij tekenen wat hij wil. Hij is een cartoonist, dat is wat telt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden