Dinner in progress, zoals je het niet vaak ziet op stillevens

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: pootjes.

Beeld RV

Het was in Hongkong, vlak voordat de soevereiniteit werd overgedragen door Groot-Brittannië aan China. En ik vond heel erg dat ik niet moest piepen. Bij alle eetbaars dat ik niet gewend was, dacht ik: alsof insecten niet bijna hetzelfde zijn als garnalen. En alsof rauwe haring zo normaal is.

Toen ik op de markt slang te koop zag, was ik blij dat ik niet in een restaurant zat. Maar toen ik eenmaal in een restaurant van Chinese kennissen kippenvoetjes aangereikt kreeg, werd het tijd om groot te zijn. Ook met eten pas je je aan het decorum aan. Ik zeg kippenvoetjes want bij kippenpootjes denkt u misschien aan drumsticks, maar het ging hier om gemarineerde klauwtjes, inclusief 'nagels'. Ik voelde de ribbels van de tenen op mijn tong en de dunne botjes tussen mijn tanden. Het smaakte prima. Eendenvoetjes werden er ook gegeten, die waren wat taai.

Staande voor dit stilleven in het Mauritshuis, iets korter geleden, vroeg ik me af wat de tafelgast diende te doen met deze kalfshoefjes. Zijn ze gemarineerd, worden ze zacht en eetbaar als je ze kookt? Of is het kluifmateriaal? Ze liggen erbij als een delicatesse, met wat peterselie op een mooie tinnen schaal, een atalanta-vlindertje is op een van de botjes neergestreken. Het is allemaal gaaf en af, maar dat geldt niet voor de hele tafel; het leuke van dit schilderij is juist dat je het gevoel krijgt dat er net iemand even is opgestaan. Links ligt een berkemeier, een glas, in scherven op tafel met de wijndruppels op het blad, van het spek is duidelijk een stukje gesneden en gedoopt in de klodder mosterd rechts, het brood is afgebroken en uit de ham is een flinke hap genomen. Dinner in progress, zoals je het niet vaak ziet op stillevens.

En dan is dit ook nog een vroeg stilleven, van een mij onbekende schilder. De kersen lijken wel van die discokersen die je in de jaren tachtig op foto's met glimmende rode lippen zag.

Er staan chique dingen en minder chique dingen op tafel - van Chinees porselein tot een simpel houten bordje, een mesje met een paardenhoefje dat mooi beeldrijmt met onze kalfshoefjes en een goedkoop damasten tafelkleed, zonder veel decoratie geweven - dus er valt weinig te zeggen over hoe deze hoefjes in de culinaire rangen passen van de samenleving toen. Rechts ligt nog iets wonderlijks: ik dacht dat het een nogal donkere schijf meloen was, maar het is een tong, misschien van een os, op twee druivenbladeren. Een fijn inkijkje in het verleden, voor foodies.

Beeld Jacob van Hulsdonck

Stilleven met vlees, vis, groenten en fruit
Circa 1615-20; olieverf op paneel; 73 x 104 cm
Kunsthandel Johnny van Haeften Ltd, Londen
Te zien t/m 25 juni in de tentoonstelling Slow Food in Mauritshuis, Den Haag

www.detailsofart.com

Juist in tijden dat het merendeel van de dieren weggestopt zit in een industrie waar je niet ziet hoe ze hun leven leiden of aan hun einde komen, met gruwelijke gevallen zoals - onlangs in het nieuws - het slachthuis in Vlaanderen, is bij vlees op het bord nauwelijks herkenbaar dat het een dier was. Het is gewoon eten, de rest voltrekt zich buiten ons oog.

De Kalverstraat in Amsterdam, dacht ik, was vroeger de straat waar kalveren geslacht en verkocht werden; er waren levende en dode dieren, je zag wat je at. Het was ook toen het midden van de stad; Jacob van Oostsanen had er een werkplaats, Rembrandt haalde er karkassen om te kunnen schilderen. Daar, in die tijd, ergens tussen Jacob en Rembrandt, werden dit soort pootjes dus geserveerd, en die waren bedoeld om je te doen watertanden. Dicht bij het dier, waarvan alles genuttigd werd. Daar valt beter aan te wennen dan aan verstopte gruwelijkheden.

Klik op de afbeelding om in te zoomen.

Scrollen en schuiven: moderne stillevens

Een rijke verzameling voedselstillevens is vanaf 9 maart te zien in het Mauritshuis in Den Haag. Wij vreogen drie fotografen en één duo in de voetsporen te treden van die schilders van weleer. Kies een voedselstilleven en maak een moderne variant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden