Dingen zeggen die zogenaamd niemand durft te zeggen

Elke week wordt er in de media wel ergens 'een taboe geslecht'. Wonderlijk hoe iedereen maar dingen zegt die zogenaamd niemand durft te zeggen.

Beeld Io Cooman

Het mag misschien niet gezegd worden, maar eigenlijk mag je vrij veel zeggen. Deze week positioneerde Gerard Joling zich met succes als heiland van het vrije woord. Joling-watchers weten dat de zanger zich met enige regelmaat stevig uitlaat op zijn blog, in woelige epistels met veel uitroeptekens en 'pffff...'. Het verhaal begint vaak wat kabbelend - optreden hier, première daar - en eindigt immer in een aanklacht tegen 'de hoge heren in Den Haag'. De Telegraaf zou de thermometer diep in de billen van de Nederlandse samenleving hebben, maar Geer kan er ook wat van.

Toch viel zijn laatste blog op. Niet zozeer om de inhoud ervan; hij uitte zijn onvrede over de komst van asielzoekers, een thema dat al langer de aandacht heeft van de zanger. Nee, het ging om dat ene heldhaftige zinnetje: 'Er is toch verdomme niemand die eerlijk zijn mening durft te geven.'

De site van De Telegraaf maakte er een bericht van en zette de reactiemogelijkheid open. Binnen een dag stroomden er bijna 1.300 steunbetuigingen binnen. 'Geweldig verwoord wat velen denken maar niet durven te zeggen', luidde de populairste. Op twee: 'Geweldig Gerard, een BN'er die zijn echte mening durft te geven, die zijn zeldzaam.' De site duwde de thermometer des Vaderlands nog wat dieper in de endeldarm en maakte ook hier een bericht van: 'Verhitte reacties op Gerard Joling', aldus de kop. 'Velen prijzen de durf van de zanger.'

Was het zo nieuw en gedurfd, wat Geer hier schreef? Nee. Voor een BN'er was het misschien een redelijk zeldzaam geluid - anderen spraken de afgelopen hun steun uit voor vluchtelingen, oprecht leek me - maar verder verwoordde Joling precies de angst die je op elke straathoek, in elke brievenrubriek en op elke inspraakavond hoort. Alleen: door zelf alvast te benoemen hoe heroïsch en uniek zijn uitlatingen waren, werden ze dat in de ogen van de lezers ook.

Een wonderlijke praktijk is dat toch, dingen zeggen die zogenaamd niemand durft te zeggen. In de zoete jaren negentig had de claim bestaansrecht, toen er echt veel heilige huisjes bestonden waar fluisterend tegenaan getrapt moest worden.

'Ik mag het eigenlijk niet zeggen, maar', wordt zelden gevolgd door iets controversieels. Het is een retorische truc, een geurvlag die impliceert: let op mensen, hier komt iets belangrijks. Als er inhoudelijke kritiek op komt, kun je bovendien nog altijd 'zie je wel, een taboe!' schreeuwen.

Media en uitgevers maken daar natuurlijk dankbaar gebruik van. Geregeld duikt ergens 'het laatste taboe' op - de doggybag (AD), rijkdom (De Telegraaf), sterven (talkshow Jinek) of menstruatiebloed (Grazia) - want dat bekt nou eenmaal lekker en schreeuwt urgentie.

Naast de vluchtelingen wordt het publieke debat deze dagen beheerst door een onderwerp dat wat dichter bij de eigen navel ligt: het zware moederschap. Journalisten Femke Sterken en Barbara van Erp schreven een boek over dit - jawel - 'taboe' en mogen nu al weken in kranten, online media en talkshows zeggen dat je bepaalde dingen niet mag zeggen.

'Kinderen zijn geweldig, maar ze kunnen ook echt terreur uitoefenen', zei Sterken tegen Linda Nieuws. 'Dat is gewoon de realiteit, maar daar eerlijk over zijn is nog steeds een taboe.' Aan tafel bij RTL Late Night: 'Het mag eigenlijk niet echt gezegd worden.' In Volkskrant Magazine werden ouders voorgesteld als een samenzweerderige club, eentje die zwangere vrouwen de harde realiteit over het moederschap bewust niet vertelt.

Al die media-aandacht zou natuurlijk kunnen duiden op een echt taboe, maar in werkelijkheid is de over 'kots' en 'stront' struikelende moeder die de dingen gewoon benoemt een van de clichés van het hedendaags ouderschap. Daphne Deckers deed vijftien jaar geleden al verslag van haar ontplofte egel, Claudia de Breij schreef 'Krijg nou tieten'. Op Facebook zijn er clubs van 'ontaarde moeders' en 'relaxte moeders' - allemaal druk met benadrukken hoe ze zich door de dag 'ploeteren'. Voor zwangere vrouwen is het bijna gevaarlijker om dromerig over de buik te wrijven dan te vertellen dat ze de weekenden vol wodka en xtc missen.

Het zware moederschap is zo'n populair onderwerp in de media, omdat bijna iedere gewone sterveling er iets over kan én wil zeggen. Maar ja, die aanprijzing staat dan weer niet lekker op de achterflap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden