Nieuws Raad van State

Dijsselbloem mengt zich in strijd om opvolging Donner als vicepresident Raad van State

Oud-minister Jeroen Dijsselbloem (PvdA) stelt zich kandidaat voor de opvolging van Piet Hein Donner als vicepresident van de Raad van State. Hij gaat daarmee de concurrentie aan met Thom de Graaf (D66), die als Donners gedoodverfde opvolger geldt. Intussen mort een deel van de Kamer over de gevolgde sollicitatieprocedure en krijgt steun van staatsrechtgeleerde Joop van den Berg, die de gang van zaken ‘klassiek 19de-eeuws’ noemt.

Oud-minister Jeroen Dijsselbloem in de Gotische zaal van de Raad van State. Beeld ANP

Dijsselbloem (52) was minister van Financiën in het kabinet-Rutte II. Ook was hij voorzitter van de Eurogroep. Die expertise is relevant, omdat de Raad van State onder meer toeziet op naleving van de Europese begrotingsregels.

Mensen om hem heen – Dijsselbloem was vrijdag niet voor commentaar bereikbaar – zeggen dat hij Herman Tjeenk Willink als zijn voorbeeld ziet. Tjeenk Willink was tussen 1997 en 2012 Donners voorganger. Vijftien jaar lang greep hij de functie aan om bij herhaling fundamentele verhalen af te steken over de zorgelijke stand van de democratie, het afbrokkelende gezag van bestuurders en het gebrek aan inhoudelijk politiek debat.

De huidige coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie is volgens bronnen inmiddels op de hoogte van Dijsselbloems kandidatuur. D66-leider Alexander Pechtold heeft in de kabinetsformatie gemeld dat De Graaf zou solliciteren, maar het is onduidelijk of de post hem daarmee ook toevalt. Wel hebben de andere drie partijen gezegd niet met een eigen kandidaat te komen.

Procedure onder vuur

De manier waarop Donners opvolging wordt geregeld, ligt intussen onder vuur in de Tweede Kamer. De Raad van State is een Hoog College van Staat, dat regering en parlement adviseert over wetgeving en bestuur. De benoeming van de vicepresident speelt zich geheel achter de schermen af, in de boezem van het kabinet, in overleg met de koning. De Tweede Kamer krijgt alleen de einduitslag te horen.

PVV, SP en Forum voor Democratie willen dat de Kamer inspraak krijgt. SP-Kamerlid Ronald van Raak: ‘Het is niet van deze tijd dat de Kamer bij de andere Hoge Colleges, zoals de Algemene Rekenkamer en de Nationale ombudsman, een rol heeft in het vervullen van de topvacatures, maar bij de Raad van State niet. Zelfs voor leden van de Hoge Raad maakt de Kamer de voordracht op. Dat moet gelijk worden getrokken.’

De Kamerfracties krijgen het gelijk aan hun zijde van emeritus hoogleraar en voormalig PvdA-senator Joop van den Berg. ‘Het verschil in procedures is historisch wel verklaarbaar, omdat de Raad van State oorspronkelijk een adviesorgaan van de koning was. Maar inmiddels is de taakomschrijving breder. Daar past een meer eigentijdse wijze van personeelswerving bij.’

Tot nu gold D66-coryfee De Graaf (60), voormalig politiek leider en oud-vicepremier, als de voornaamste kandidaat om Donner op te volgen. Hij is nu fractievoorzitter in de Eerste Kamer. Zijn brief zou belanden op het bureau van minister en partijgenoot Kajsa Ollongren. Ook Maarten Schurink, als secretaris-generaal de hoogste ambtenaar op Binnenlandse Zaken, is van D66. Verder zou naar verluidt Ferd Grapperhaus (minister van Justitie, CDA) meekijken. De verkozen kandidaat wordt vervolgens voorgedragen aan de Raad van State en premier Mark Rutte (VVD), die de koning polst.

Piet Hein Donner (CDA), de huidige vicepresident van de Raad van State, wordt 70 en gaat daarom eind oktober met functioneel leeftijdsontslag. Tot 22 mei kan op zijn baan worden gesolliciteerd. De vicepresident heeft de dagelijkse leiding over de Raad van State. Krachtens de Grondwet is koning Willem-Alexander voorzitter, maar dat is een louter ceremoniële functie.

‘Je zou enige vorm van objectivering en onafhankelijk oordeel in deze procesgang verwachten’, zegt Van den Berg. ‘De minister zou een adviescommissie kunnen instellen, of zelf als voorzitter een commissie kunnen leiden met twee onafhankelijke beoordelaars. Er zijn mogelijkheden genoeg om de zaak uit de politieke achterkamer te halen.’

‘De Kamer moet invloed krijgen’, zegt PVV-Kamerlid Martin Bosma. ‘De Raad van State is onder Donner steeds meer gepolitiseerd: tegen het referendum, voor de EU. Dus helemaal in lijn met Donner zelf. His Master’s Voice. De functie is daarmee politiek geworden en dus moet de politiek daar meer over te zeggen krijgen.’

Van Raak zei zes jaar geleden, bij de benoeming van Donner: ‘Hij is een geslepen politicus, die gewend is om zijn mening door te drijven. Dat past niet bij de Raad van State, die onafhankelijk juridisch advies moet geven.’ Van Raak nu: ‘Ik heb helaas gelijk gekregen. Het klinkt tegenstrijdig, maar de les is: meer politieke bemoeienis van de Kamer zal leiden tot een minder politieke benoeming.’

Binnen de Raad van State wint de opvatting terrein dat het Hoge College van Staat gezag moet terugveroveren en moet professionaliseren. Er zijn raadsleden die op dat vlak aan Dijsselbloem meer kwaliteit toeschrijven dan aan De Graaf. Er staan minpunten tegenover. De functie van ‘onderkoning’ is doorgaans bekleed door een jurist. Dijsselbloem is dat niet. Bovendien is de vraag of een partij met negen zetels in de Kamer deze post kan claimen. Voor de regeringspartijen is het bovendien moeilijk een kandidaat van een coalitiegenoot te passeren.

Thierry Baudet, fractieleider van Forum voor Democratie, wil ‘Senate Hearings’ naar Amerikaans model. Baudet: ‘Wij bepleiten openbare ondervraging van de door de regering voorgedragen kandidaten, door een commissie van Eerste- en Tweede Kamerleden. Ook voor andere benoemingen overigens.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.