Dijsselbloem gooide olie op het golfje van Juncker

'Volgend jaar verbetert de koopkracht van het mediane huishouden met 0,5 procent. Het overheidstekort komt op 2,6 procent bbp in 2014, om volgend jaar af te nemen tot 2,2 procent bbp.' Met dit soort proza in zijn Macro Economische Verkenningen deed het Centraal Planbureau zijn naam weer eer aan. Politiek Den Haag wist er wel raad mee.

Intussen is de kans natuurlijk aanzienlijk groter dat volgend jaar de koopkracht van het mediane huishouden niet met 0,5 procent verbetert en het overheidstekort in 2015 niet afneemt tot 2,2 procent bbp. De toekomst voorspellen is altijd lastig, in deze onzekere tijden is het een bijna zinloze exercitie. Belangrijker is de vraag welke risico's er zijn en wat we kunnen doen om die te minimaliseren.

In de Miljoenennota noemt het kabinet er enkele: Oekraïne en Irak, groeivertragingen in opkomende economieën en het monetair beleid in de VS. Onzekerheden in verre buitenlanden waar onze volksvertegenwoordigers weinig invloed op hebben. Alle vrijheid dus om weg te dromen bij een mogelijk toekomstige herziening van het belastingstelsel en wel honderdduizend banen die dat zou kunnen opleveren.

Het kabinet ziet ook 'positieve verrassingen': 'Zo kan het herstel in ontwikkelde economieën zoals het eurogebied, de VS en het VK sneller gaan dan verwacht.' Nu mag je als het om de toekomst gaat natuurlijk niets uitsluiten. Maar opmerkelijk is dit wel in het licht van de recent tegenvallende groeicijfers voor de eurozone. Een dag voor de Miljoenennota verscheen, stelde de OESO haar groeiverwachting voor de eurozone en de VS aanzienlijk neerwaarts bij. Terwijl de politici na hun Algemene Beschouwingen tevreden huiswaarts keerden, bleek de poging van de Europese Centrale Bank om de euro-economie aan te zwengelen gestrand. Geen euroland geeft gehoor aan de oproep van ECB-president Draghi de beurs te trekken.

Dat mogen de meesten niet eens. De Nederlandse overheid kan gratis geld lenen, maar Brussel vindt het relevanter dat het structurele overheidstekort, ondanks de 6 miljard euro aan bezuinigingen die voor 2015 op stapel staan, nog altijd 0,7 procent bedraagt en niet de 0,5 procent die het volgens de euronormen zou moeten zijn.

Deze zomer concludeerde het CPB echter dat de lange termijn budgettaire positie van de Nederlandse overheid (het 'houdbaarheidssaldo') is omgebogen van een tekort van 4,5 procent bbp in 2010 naar een overschot van nu 0,4 procent bbp. De staatsschuld is rond 2080 afgelost.

Waarom is Jeroen Dijsselbloem niet met dit rapport naar Brussel getogen om per direct ruimte voor investeringen en lastenverlaging te bedingen? U weet wel, voor de arbeiders, hier en daar, wier belang zijn partij zegt te behartigen. Arbeiders, velen zonder arbeid, die niets hebben aan bespiegelingen over een toekomstige verlaging van de belastingdruk.

In plaats daarvan gooide eurogroep-voorzitter Dijsselbloem olie op het golfje van commissievoorzitter Juncker om een euroinvesteringsfonds te creëren. Geldgebrek is volgens Dijsselbloem niet de oorzaak van de achterblijvende investeringen, dat zijn de achterblijvende structurele economische hervormingen in landen als Frankrijk en Italië.

De Vlaamse hoogleraar Paul De Grauwe wijst erop dat dit gebrek aan hervormingen in 2009 en 2010 voor de eurozone geen beletsel vormde om net zo snel te herstellen als de rest van de EU. Pas sinds de eurozone begon te bezuinigingen, is het verschil met de rest van de EU snel toegenomen, tot nu twee procent economische groei per jaar.

De euroleiders kijken enkel naar de aanbodzijde van de economie, die willen ze hervormen. Maar het grootste knelpunt zit aan de vraagzijde. Economische stagnatie en de extreem lage inflatie vergroten de euroschuldenlast die consumentenbestedingen en investeringen verder ontmoedigt. Stimulering van de vraag geeft de economie lucht en zal zo ook het draagvlak voor structurele hervormingen vergroten.

De eurozone is goed voor meer dan de helft van onze export. De kans dat het in 2015 weer tegenvalt, is aanzienlijk. De ogen hiervoor sluiten, is vragen om teleurstellingen. Maar belangrijker, het voorkomt dat we zien hoe we zelf kunnen bijdragen aan herstel.

Structurele economische hervormingen zijn wenselijk, hier en in de rest van de eurozone. Maar wat de eurozone nu vooral nodig heeft, is een structurele hervorming van het denken. Afgaande op de Algemene Beschouwingen valt helaas met een grote mate van zekerheid te voorspellen dat daar nog menige tegenvaller voor nodig zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden