Dijsselbloem en oppositie hebben een week voor puzzel met 10.000 stukjes

De Algemene Beschouwingen eindigden donderdag in een anticlimax: twee dagen praten ontaardden in de afspraak om te gaan praten. Vanmiddag om 14.00 uur ontvangt minister Dijsselbloem van Financiën op zijn ministerie de financiële woordvoerders van zeven oppositiepartijen. Op de agenda staat het maken van de agenda. Hoe staan de partijen erin en wat kunnen we deze week verwachten?

Minister Dijsselbloem van Financiën en minister Asscher van Sociale Zaken bij de algemene beschouwingen, de eerste bewaakt de financiële kaders, de tweede de afspraken in de polder. Beeld ANP

De afgevaardigden van CDA, D66, ChristenUnie, GroenLinks, SGP, 50Plus en Partij voor de Dieren gaan vanmiddag luisteren naar minister Dijsselbloem. Ze verwachten allen dat de eerste bijeenkomst procedureel van aard zal zijn. Het kabinet is aan zet, laten oppositiepartijen weten. Ze beweren geen idee te hebben wat Dijsselbloem precies van plan is vanmiddag, en al helemaal niet wat daarna zal volgen.

De coalitie van VVD en PvdA heeft dertig zetels in de Eerste Kamer, acht te weinig voor een meerderheid. Het kabinet hoopt steun van oppositiepartijen in de Tweede Kamer te vergaren voordat de ministeriële begrotingen dit najaar naar de Senaat gaan. Eerste Kamerleden stemmen doorgaans in lijn met de collega's in de Tweede Kamer.

Gelegenheidscoalities kunnen steun bieden
Verschillende partijen kunnen de benodigde acht senaatsstemmen leveren: het CDA met elf zetels; D66 en GroenLinks met samen tien zetels (ieder vijf). Verder kunnen ChristenUnie (drie zetels) en SGP en 50Plus (ieder één zetel) in wisselende combinaties met D66 of GroenLinks aan de acht komen.

Murw gebeukt door twee lange dagen debat zonder resultaat, hebben oppositiefracties in het weekend geen overleg gevoerd (zo beweren ze), niet in de eigen gelederen, niet tussen oppositiepartijen, niet met het kabinet. Om het verkennende karakter van het gesprek van vanmiddag te benadrukken, sturen de meeste partijen hun financiële woordvoerders. Als het later in de week echt op onderhandelen aankomt, schuiven de fractievoorzitters ook aan.

CDA-leider Sybrand Buma kan het kabinet in één keer uit de brand helpen met elf senaatszetels. Beeld ANP

Met het uitnodigen van alle partijen voor de eerste bijeenkomst wil het kabinet deze dag markeren als het begin van een nieuwe onderhandelingsronde. Even een schone lei, voor wie dat wil, na al het verbaal geweld van vorige week. Niet meteen één op één aan het grote uitruilen beginnen, maar eerst pogen om vanuit een gezamenlijke ambitie eruit te komen.

Smalle marges door afspraken met Brussel en polder
Dijsselbloems puzzel is er eentje van 10.000 stukjes, hij heeft een week vrijgenomen van andere verplichtingen om hem te leggen. Het kabinet is enerzijds gebonden door Europese begrotingsafspraken, anderzijds door polderakkoorden. De regering wil daarom 6 miljard bezuinigen en hervormen in het gewenste tempo van werkgevers en werknemers.

De plannen die er liggen zijn op zich al een wankel evenwicht tussen de liberale VVD en de sociale PvdA. Twee of drie oppositiepartijen gaan daar ook nog aan knabbelen: wat minder lasten, wat snellere hervormingen, wat meer geld voor onderwijs en gezinnen. Maar ieder gat dat ontstaat, moet met andere euro's worden gedicht. En knagen aan het sociaal akkoord mag, maar wel op zo'n manier dat het geraamte niet instort.

Het kabinet kan hoop putten uit het feit dat de 'constructieve' middenpartijen de deur nog niet hebben dichtgegooid. Het aantal onderhandelingspartners, en dus uitwegen, is niet geslonken tijdens de Algemene Beschouwingen. Alleen de SP is definitief afgehaakt, maar de partij van Emile Roemer heeft eigenlijk altijd te ver van dit kabinet gestaan om als serieuze partner te worden beschouwd.

Bram van Ojik van GroenLinks heeft vijf senaatszetels te bieden. Beeld anp

Alleen de flanken zijn afgehaakt
VVD-fractieleider Halbe Zijlstra sprak donderdag over 'het samenstellen van een puzzel met stukjes uit verschillende dozen'. Dat zag hij echter verkeerd. De meeste partijen graaien uit dezelfde doos, die met een kader van 6 miljard en polderakkoord. Alleen PVV en SP zien een totaal andere wereld voor zich en zijn afgehaakt. Toegegeven, ook de Partij voor de Dieren spreekt een andere taal dan de rest. Thieme gaat dan ook alleen op de uitnodiging van Dijsselbloem in omdat ze 'de hypothetische kans op een radicale koerswijziging constructief tegemoet wil treden'.

De belangrijkste spelers in het midden, die het kabinet meerdere senaatsstemmen kunnen bieden, staan open voor deelakkoorden. In ruil voor steun nemen ze alleen verantwoordelijkheid voor dat wisselgeld waarin de eigen fractie zich kan vinden. Dat andere partijen op andere onderwerpen andere deals sluiten met het kabinet, nemen ze voor lief. Zo heeft iedereen iets om trots op te zijn en iets om tegen te fulmineren.

Zo ver is het nog lang niet, maar een dergelijke puzzel is niet onmogelijk, de stukjes sluiten wel degelijk op elkaar aan. Na vandaag zullen de partijen die door willen één op één verder onderhandelen met het kabinet.

Uiterlijk begin volgende week moet een nieuwe status-quo duidelijk zijn. Vervolgens vinden, met een week vertraging, de Algemene Financiële Beschouwingen plaats. Alleen als nu knopen worden doorgehakt, is dat debat over de begroting geen herhaling van de Algemene Beschouwingen van vorige week.

D66-leider Pechtold kan onderhandelen met vijf senaatszetels. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden