Dijkgraaf verheerlijkt in de VS wat hij NIAS afpakt

Je kunt het NIAS niet straffeloos van Wassenaar naar een Amsterdamse kantoorkolos verhuizen.

Robbert Dijkgraaf was tot halverwege 2012 president van de KNAW, de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Hij heeft koninklijk aanzien, want bij de troonsafstand van Beatrix was hij een prima wapenhe- raut ('leve de koning!'). Als beste knuffelwetenschapper mag Dijkgraaf regelmatig opdraven in De Wereld Draait Door, waar hij Matthijs van Nieuwkerk en het Nederlandse volk uitlegt hoe het zit met de wetenschap, van de microkosmos tot de oerknal. Deze bolleboos is kortom een uitstekend vertegenwoordiger van slim Nederland. Maar bij zijn laatste optreden in DWDD, vorige week, moest ik van verontwaardiging drie keer slikken.


Dijkgraaf werkt inmiddels namelijk aan Princeton University, waar hij leiding geeft aan het ('fameuze') Institute of Advanced Study (IAS). In DWDD vertelde hij op 22 mei voor de zoveelste keer hoe 'fantastisch' dat instituut is, wat een ('aardige') knappe koppen er rondlopen en hoe 'inspirerend' de bosrijke omgeving is. 'Wiskundigen vinden niks heerlijker dan eindeloos wandelen tussen de bomen, dan doen ze inspiratie op.'


Dijkgraaf is ook goed in het spreken met een dubbele tong. Hij was als president van de KNAW de baas over een soortgelijk Nederlands instituut voor bollebozen: het NIAS. Juist: het Netherlands Institute for Advanced Study. Per jaar zitten daar vijftig topwetenschappers uit binnen- en buitenland in een bosrijke omgeving in Wassenaar te broeden op mooie boeken en artikelen. Far from the madding crowd zaten in het verleden onder anderen Ronald Kaplan, Lewis Goldberg, Richard Goldstone, George Steiner, Willem Wagenaar, Kees Schuyt en vele andere wetenschappers in het NIAS. Frits van Oostrom schreef twee prijswinnende boeken in deze inspirerende imitatie van het Princeton Institute.


Maar wat doet het bestuur van de KNAW? Precies het tegenovergestelde van wat goed is voor het NIAS. Het NIAS wordt volgens de plannen waarschijnlijk 'ingehuisd' in kantoorpanden in Amsterdam en gaat op in het KNAW Humanities Centre. Weg inspirerende omgeving, weg onderlinge contacten, weg rust. Allemaal bekokstoofd onder Dijkgraaf, en nu uitgevoerd onder zijn opvolger Hans Clevers. En maar mooie verhaaltjes houden bij DWDD over inspirerende bosrijke omgevingen in Amerika.


Toen de huidige directeur van het NIAS, Aafke Hulk, doorkreeg wat de plannen precies behelsden, begon ze tegen te sputteren (NRC Handelsblad, 15 mei). Ze werd door de KNAW snel teruggefloten. Er verscheen een geruststellend persbericht. Plannen om andere KNAW-instituten, zoals het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), naar Amsterdam te verhuizen, zijn ook nog steeds niet definitief van de baan.


Snappen bètawetenschappers niet hoe alfa-onderzoekers werken? Wil de KNAW, ondanks mooie praatjes over meerwaarde van clustering, eigenlijk af van haar alfa-instituten als het NIOD (oorlogsdocumentatie) en het KITLV (Indonesië en de Cariben)? Het lijkt erop. Nog in 2011 probeerde KNAW-onderdirecteur Theo Mulder het KITLV op te heffen. Of is dit hele plan domweg een bezuiniging, ondanks toegezegd geld voor digitalisering? Een enorme villa in de duinen in Wassenaar levert veel geld op, en de KNAW kocht onlangs nog een kantoorkolos naast het Trippenhuis aan de Kloveniersburgwal.


Werkt clustering van wetenschappelijke instituten dan niet? Zeker wel, bij diverse Nederlandse onderzoeksinstituten werkte samenvoeging of samenwerking in het verleden goed. Maar dan moet er wel een gezamenlijk onderzoek mogelijk zijn. Oorlogsonderzoekers, taalwetenschappers, Indonesië specialisten en sociaal historici hebben niet zo veel gemeenschappelijks. De KNAW heeft het nog steeds niet helemaal door - al lijkt men door de commotie nu een beetje terug te deinzen bij de plannen voor de oorlogsonderzoekers.


Robbert Dijkgraaf: maak uzelf onsterfelijk voor de Nederlandse wetenschap en vraag uw opvolger om af te zien van dat onzalige plan om het inspirerende bosrijke NIAS naar die kantoorkolos in Amsterdam te verhuizen.


Jos Damen

is verbonden aan het African Studies Centre (ASC) in Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden