Digisafari

Google Street View begeeft zich sinds kort ook in landen waar je níet vaak over hoort, maar waar volgens Olaf Tempelman de interessantste dingen verscholen liggen. Fotoredacteur Frank Schallmaier maakte een Street Viewtocht van zestig uur.

Noem een land waar je nooit iets over hoort. Dikke kans dat u Botswana noemt. In januari was Botswana ineens in het nieuws. Een auto van Google Street View zou bij het nemen van panoramafoto's tegen een plaatselijke ezel zijn gebotst. Om de geruchten af te straffen bracht Google foto's in omloop waarop die ezel gewoon in de zon ligt te rollebollen, op veilige afstand van de Google-auto. Sindsdien kan ik niet wachten tot ik met Google Street View 360 graden kan draaien in een buitenwijk van de Botswaanse hoofdstad Gaborone.


Ik ben Google Street View dankbaar voor alles wat ik heb mogen zien aan de rand van Recife, op het platteland van North Dakota en in een voorstad van Saporro - en in flink wat provinciesteden die je volgens de reisgidsen kunt overslaan. Ik heb net uitgebreid in de straten van Montana rondgekeken. Niet de Amerikaanse staat Montana, die al jaren geleden door Google voor ons werd ontsloten: de Bulgaarse provinciestad Montana. Ik ben er ooit als correspondent doorheengereden. Sindsdien heb ik spijt als haren op mijn hoofd dat ik er niet ben gestopt.


Sinds een paar maanden zijn ook de straatpanorama's van Montana te vinden op Google. 2013 is het jaar waarin Google vele Bulgaarse gemeenten tot aan de moestuinen achter de laatste betonnen flats vastlegt. Eind 2013 kan Bulgarije even compleet zijn als de VS dat waren in 2010.


Ik vertelde een vriend die op digitaal gebied lichtjaren voorloopt dat ik gefascineerd ben door wat je kunt zien in Blagoevgrad en Botevgrad. Zijn commentaar: slome duikelaars vallen op slome landen. Ik zie dat anders: pas nu begeeft Google zich in de marge, waar je de landen vindt waar echt interessante dingen verscholen liggen.


Google Street View werd gelanceerd op 25 mei 2007. Sinds die datum kun je klikken op plekken in San Francisco, Las Vegas of Miami om in een eigentijds Panorama Mesdag te belanden. Op 7 augustus 2007 volgde Los Angeles, op 10 december 2007 Dallas. Ik voelde me op geen enkele manier geprikkeld het uit te proberen: whizzkids uit Silicon Valley laten ons plekken zien waar ze zelf rondlopen, plekken die je ook op tv ziet.


Mijn mening over Google Street View veranderde radicaal toen ik vernam dat je bijna alles in Boekarest kunt zien, mijn voormalige woonplaats. Vanuit de lucht naderde ik mijn oude straat. Ik klikte op de satellietfoto tot ik niet meer verder kon en herkende de schots en scheef staande auto's op de parkeerplaats rond de flat. Toen drukte ik op Street View. Midden in mijn oude buurt kon ik alle kanten opkijken. Ik zag dat het winkeltje aan de overkant een nieuw logo heeft, dat de zwerfhonden nog voor het gebouw slapen en dat het op de parkeerplaats een nog ergere chaos is dan in mijn tijd. Google Street View voorziet niet in geluiden van claxons, maar ik hoorde ze in mijn hoofd.


Als je veel kunt zien op een plek die je kent, dan kun je ook veel zien op een plek die je niet kent. Al een leven lang ben ik het meest nieuwsgierig naar de oost- of zuidflanken van landen waar je nooit iets over hoort. Google Street View toont, kun je zeggen, het gewone dagelijks leven op gewone plekken op gewone dagen. Daar horen taferelen bij die mensen liever niet vastgelegd zien. Zo kun je mannen stripclubs zien verlaten, ouders hun kinderen zien slaan en fietsers van hun vehikel zien vallen. Als de Googlefotografen vroeg in de ochtend met hun werk beginnen, leggen ze vaak de niet zo frisse restanten van het nachtleven vast. Op het internet wemelt het van de tips van voyeurs wereldwijd: ga naar die Braziliaanse straat voor een roofoverval en links van die en die Oekraïense rijksweg zie je mannen in zwarte auto's hoertjes oppikken.


Niet alle gefotografeerden reageren verheugd op hun plek in een panorama. Om de storm van protesten te sussen, heeft Google het makkelijk gemaakt foto's te verwijderen. Ook worden er lagere resoluties gebruikt dan in de beginperiode, zodat niet iedereen op straat onmiddellijk herkenbaar is. Het blijft fascinerend wat je wél kunt zien. Daarbij: al laat je jezelf uit een panorama verwijderen, je bent niet gevrijwaard van voyeurs zolang er satellieten in de ruimte hangen. Doorgewinterde gluurders ontdekten op de satellietfoto's van Google Earth dakterrassen waar mensen in hun blote kont lagen te zonnen. Ze klikten net zo lang door tot ze de billen scherp hadden.


Auto's van Google fotograferen op dit moment behalve in Bulgarije onder meer in Letland, Argentinië en Zuid-Korea. Noord-Korea mag Google nog niet in. Maar zelfs het googlefobe regime van Kim Jong-un kan de Googlevoyeurs niet stoppen. Op satellietfoto's is veel dat zich niet laat maskeren. Als je maar lang genoeg doorklikt, zie je dat in Pyongyang slechts een handvol auto's rijdt en buiten Pyongyang bijna geen. Het wegdek is vaak abominabel slecht, de velden zijn verwaarloosd, de staat van veel stalinistisch beton buiten de hoofdstad is deplorabel.


Noord-Korea levert ook de beste reclame voor Google Street View, in de vorm van het volgende door de Britse wetenschapsjournalist William Poundstone gemunte gezegde: 'Alleen Noord-Koreaanse vrouwen doen er nog langer dan vijf minuten over om ontrouw te ontdekken en hun scheiding te regelen.' In de rest van de wereld zien bedrogen partners met Street View binnen twee minuten dat een bekende auto in een verdachte straat geparkeerd staat. Vervolgens googlen ze het woord 'scheidingsadvocaat'.


Lees verder op pagina V10


Vervolg van pagina V9


Bulgarije vanuit je stoel

Wat doen al die straatschrobbers daar? Op Street View-tocht door Bulgarije stuit je op de wonderlijkste details.


Potten zelfingemaakte groenten staan uitgestald op straat, oude pick-ups en vrachtwagens worden gereanimeerd, aan lantaarnpalen hangen overlijdensberichten met foto's. Fotoredacteur Frank Schallmaier, die bovenstaande collectie samenstelde, is nog nooit in Bulgarije geweest. Na meer dan zestig uur rondreizen met Google Street View, klapte hij zijn laptop dicht met 'een gevoel in Bulgarije geweest te zijn'.


Onbekend maakt onbemind, luidt het gezegde. Van alle lidstaten van de Europese Unie gaat dit wellicht het meest op voor Bulgarije, de 27ste, toegetreden in 2007, in geografisch opzicht verscholen in Europa's zuidoosthoek. Bulgaren, trots op een geschiedenis van opstanden tegen Ottomaanse sultans en een moeizaam verworven onafhankelijkheid, moeten buiten hun landsgrenzen vaak constateren dat buitenlanders ófwel niets over hen weten ófwel alleen hebben gehoord van Bulgaarse skimmers en fraudeurs, niet van Bulgaarse helden.


Elk West-Europees land herbergt een select gezelschap Bulgarofielen met kennis van de rijke cultuurgeschiedenis. Een handjevol literatuurliefhebbers heeft de fantastische schrijver Jordan Raditsjkov gelezen in het Engels of Duits. Een iets grotere groep is ooit op vakantie geweest aan de Zwarte Zeekust, vroeger de Costa Brava van Oost-Europa. In de jaren tachtig van de vorige eeuw kochten velen aangenaam geprijsde Bulgaarse wijnen in de supermarkt. In Groot-Brittannië was Bulgarije jarenlang wijnland nummer één. Helaas: ook daar komt het land tegenwoordig hoogstens op negatieve wijze in het nieuws. In Britse tabloids zijn 'Bulgaren' verworden tot een synoniem voor gespuis.


Tussen het Bulgarije uit de negatieve mediaclichés en het Bulgarije van de culturele en toeristische hoogtepunten, ligt dat van de gewone Bulgaar - het Bulgarije waar schotelantennes uit betonnen flats schieten als paddestoelen uit vochtige boomstammen in de herfst, waar pakken Persil uitgestald staan voor levensmiddelenkiosken en waar zo nu en dan paard-en-wagenstellen nog acte de présence geven in het verkeer. Dit is ook het Bulgarije waar 's ochtends de straten worden geschrobd, waar de was te drogen hangt voor en tussen de flats en waar tussen het oude Sovjetbeton nieuwe huizen verrijzen. Wie dit Bulgarije wil leren kennen, hoeft dankzij fotografen van Google Street View niet meer op te staan uit zijn stoel.


Zo grondig deden zij hun werk van Viden tot Sliven en van Stara Zagora tot Nova Zagora dat de tapijten die dagelijks voor de flats worden uitgeklopt wel in hun panorama's moésten belanden - evenals de voorliefde van mannen van middelbare leeftijd voor het trainingspak. Onbedoeld legde Google ook de gevolgen vast van een sociaal drama dat zich de afgelopen twintig jaar heeft voltrokken. Jongeren en hoogopgeleiden hebben de Bulgaarse provincie verlaten. Het contrast tussen de provincie en de economisch succesvollere grote steden (Sofia, Plovdiv, Varna) is sterk gegroeid. Daarbij komt een historisch recordaantal Bulgaren dat de afgelopen twee decennia emigreerde. In een census van 2001 had Bulgarije tegen de acht miljoen inwoners. Elf jaar later waren dat er bijna een miljoen minder, door de emigratie en door de terugval van het geboortecijfer. In de buitenwijken van de middelgrote provinciesteden zien we vooral achterblijvers, veel ouderen, en veel mensen die met moeite de eindjes aan elkaar knopen, met een klein winkeltje, een moestuin en improvisatievermogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.