Dierenvrienden

Aan de weg langs het paleis in Bogor staat een klein naaldvormig 'monument'. Ooit diende het als vaste referentie bij het in kaart brengen van Java....

Meer indruk maakte westerse dierenliefde toen een Nederlandse antropologe in de Gouden Driehoek moest huilen om de dood van haar hond: een Lisu-vrouw zwoer daarop nooit meer hond te zullen eten.

In Thailand contrasteert het jammerende medelijden van westerse toeristen met schurftige straathonden schril met de vanzelfsprekendheid waarmee Thais zulke stinkende beesten wegjagen. Ook het obligate pesten van de apen in dierentuinen als die van Bukittinggi of Manilla lijkt erop te wijzen dat de oosterling geen groot dierenvriend is.

De westerse mens mag dan wel dierenvriend zijn, hij voelt zich ver boven het dier verheven. Alleen de mens bezit volgens hem een ziel. Met grote vindingrijkheid is in het Westen steeds benadrukt wat de mens zo uniek zou maken - van de vermeende afwezigheid van een bepaald botje in de bovenkaak of de grootste hersenen, tot zedelijk inzicht of zelfbewustzijn. Het wijzen op onze overeenkomsten met het dier is ongepast, men denke aan het pijnlijke moment dat Juffrouw Laps in Woutertje Pieterse een zoogdier werd genoemd. Zelfs Teilhard de Chardin, die christendom met de evolutieleer wilde verzoenen, hamerde op een 'onoverbrugbare kloof' tussen mens en dier.

In het Oosten bestaat die kloof niet. Volgens sanskritist Frits Staal wordt zelfs in geen Indische of Chinese tekst verkondigd wat Genesis koestert: dat de mens principieel van het dier verschilt. In oosterse mythen veranderen mensen aan de lopende band in dieren en vice versa. Een Javaans wajangfiguur wordt een aap, een Thais serpent krijgt de gedaante van een mens. De Sumatraan ziet de orang oetan als zeer verwant - getuige de naam die 'bosmens' betekent.

Frans de Waal merkt in zijn The Ape & The Sushi Master op dat Chinese en Japanse primatologen al lang deden wat in het westers onderzoek taboe was: de te bestuderen apen als individuen met een eigen persoonlijkheid zien. Dieren zijn voor de Aziaat zielsbroeders, wat hemelsbreed verschilt van het spiritueel elitarisme van de westerling. Maar dat sluit nog niet uit er wreed voor te zijn - uiteindelijk is men dat ook vaak voor de medemens. In China lepelt men even gemakkelijk apen de hersenen uit de schedelpan, als dat men afrekent met 'vijanden van het volk'.

De westerse houding is veel paradoxaler, maar dat is bij naweeën van christelijke dogma's wel vaker het geval.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden