Dieren regelen broers en zusters

Koninginnen van mierenkolonies doen meer dan een beetje de baas spelen over hun volk; ze bepalen ook hoe die bevolking is samengesteld....

In mierenvolkeren komen de mannetjes voort uit de onbevruchte eitjes die de koningin legt. De (vrouwelijke) werksters - beheerders van de kolonie en verzorgers van de jongen - worden geboren uit bevruchte eitjes. Deze werksters zijn veel meer verwant aan hun zusters dan aan hun broers. Daarom is te verwachten dat zij bij het verzorgen de vrouwelijke jongen bevoordelen en de mannelijke verwaarlozen. Dan zouden er veel meer vrouwelijke dan mannelijke mieren moeten zijn, maar dat is niet zo.

Het is de koningin die evenwicht brengt, ontdekten onderzoekers uit onder meer België en Zwitserland. Zij selecteerden 24 kolonies van de Amerikaanse rode mier Solenopsis invicta, een soort die kolonies produceert met óf voornamelijk mannelijke óf voornamelijk vrouwelijke mieren. In 13 'vrouwelijke' kolonies plaatsten zij in mannetjes gespecialiseerde koninginnen; in de 11 'mannelijke' stopten ze koninginnen die vrouwtjes voortbrengen.

Binnen enkele weken waren de kolonies 'omgedraaid': de 'vrouwelijke' waren 'mannelijke' geworden en omgekeerd. Vermoedelijk bewerkstelligden de koninginnen dat door het aantal beschikbare 'vrouwelijke' eitjes te beperken, zeggen de onderzoekers in Science van 17 augustus. Zo zouden mierenkoninginnen in het algemeen het geslachtelijk evenwicht bewaren.

Ook de Australische hagedis Eulamprus tympanum kan tot op zekere hoogte het geslacht van haar jongen bepalen. Twee onderzoekers uit Australië ontdekten dit na proeven met dit levendbarende reptiel (Nature, 16 augustus). Dieren die de vrije hand kregen om hun lichaamstemperatuur te laten oplopen, kregen uitsluitend mannelijke jongen.

Dit verklaart waarom deze en andere levendbarende soorten in bergstreken wonen, waar het minder warm is, schrijven de onderzoekers. Stijging van de temperaturen op aarde kan deze dieren in hun voortbestaan bedreigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden