Dieptepunt werkgelegenheid is nog niet in zicht

De werkloosheid stijgt in Nederland sneller dan in de rest van Europa. De overheid kiest voor de lange termijn: voor het begrotingstekort en niet voor werkgelegenheid....

Voorlopig blijft de werkloosheid stijgen onder jongeren, ouderen, hooggeschoolden en laagopgeleiden. Tekenen van economisch herstel zijn nog vaag. En de economie weer aantrekt, zal het minstens een halfjaar duren voordat ook de werkgelegenheid gaat groeien, blijkt uit cijfers uit het verleden. Bedrijven zijn na een periode van financi tegenspoed voorzichtig met het openstellen van vacatures.

'Het einde van het dal is nog niet in zicht', stelt onderzoeker Michiel Vergeer van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Bedrijven saneren, personeel wordt ontslagen, er zijn faillissementen . Ook kondigen steeds meer bedrijven aan hun productie over te hevelen naar lagelonenlanden, waardoor banen voor Nederlandse werknemers verloren gaan.

De huidige werkloosheidsgolf kenmerkt zich vooral door de snelheid waarmee het aantal baanzoekenden groeit. Vergeer: 'Een stijging van 128 duizend per jaar is zeer pittig.' In elk geval groter dan het Europees gemiddelde. De groei is sinds de jaren tachtig niet meer zo snel geweest, en komt voor onderzoekers en analisten onverwacht. Vooral in steden als Rotterdam en Amsterdam neemt het aantal mensen dat zoekt naar een baan het afgelopen jaar fors toe.

Volgens de Tilburgse hoogleraar Gerard Evers is die groei deels een effect van het 'terughoudende economische beleid van de overheid'. 'De meeste Europese landen investeren in werkgelegenheid, de Nederlandse overheid kiest voor het begrotingstekort.' Dat laatste schaart hij onder kiezen voor de lange termijn.

De werkloosheid loopt volgens zowel het CBS als Evers door alle lagen van de bevolking. Al ligt die stijging volgens de onderzoeker momenteel 'iets hoger' bij allochtonen en vrouwen. Uit CBS-cijfers van 2003 blijkt dat 14 procent van de niet-Westerse allochtonen geen werk had. Evers zegt dat er nog steeds sprake is van arbeidsdiscriminatie. 'Het is een kwestie van een lange adem voor dat verandert.'

In 2002, toen het banenverlies begon, waren het vooral laagopgeleiden die werkloos werden. Nu zijn het ook hoger opgeleiden die 'door het virus', zoals Evers het noemt, worden getroffen. Veel van de jongeren die nu afstuderen zullen nog een jaartje op reis gaan of studeren, vermoedt hij. Om vervolgens, als het aantal vacatures weer stijgt, aan de slag te gaan.

Het zijn volgens hem vooral lageropgeleiden en ouderen die het risico lopen om langdurig werkloos te worden. Ook als er sprake is van een economisch herstel. 'Discriminatie mag niet volgens de wet, maar bedrijven kiezen toch liever voor een jongere werknemer dan een oudere.' Hij wijst op de maatregel van het kabinet dat ouderen moeten solliciteren tot ze 65 jaar zijn. 'Dat kan lastig worden.'

Voor lageropgeleide jongeren geldt dat zij als laatste aan de beurt zijn, wanneer de banengroei aantrekt. 'Eerst zullen hogeropgeleiden vacatures vervullen.' Als de werkloosheid nog minstens een halfjaar blijft groeien, zullen schoolverlaters de jongeren die nu in de kaartenbakken zitten 'links en rechts in gaan halen'.

Overigens vindt hij de stelling van oud-MKB-voorzitter Hans de Boer dat er opnieuw 'een verloren generatie dreigt' overdreven. Het is een kwestie van tijd, zegt hij, voordat de werkloze, laagopgeleide jeugd weer een baan krijgt. 'Het is niet zo dat ze voor altijd verloren zijn.' Hij wijst op de economische hoogtijjaren aan het eind van de vorige eeuw. Toen was het tekort aan arbeidskrachten met 200 duizend vacatures zoot, dat werkgevers minder eisen konden stellen. 'Die tijd komt zeker weer terug.'

De onderzoekers durven geen voorspelling te doen over het tijdstip waarop de werkgelegenheid weer gaat groeien. Aanvankelijk werd deze zomer gezien als ijkpunt, maar met de huidige groei van het aantal werklozen is dat weer bijgesteld. Allereerst zal de economie weer moeten aantrekken, en dan duurt het nog een halfjaar voordat de eerste vacaturegolf komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden