Diep vernederd door de vrije markt

Schuldeisers hadden zijn ossenkar, ossen en buffels al meegenomen en nu wilden ze ook nog Jayram Reddy's huis. Hij pleegde zelfmoord, net als veel Indiase boeren vhem....

Aan de lijn is een 55-jarige boer die luistert naar de naam Kadirappa. Hij zegt dat de waterput op zijn stukje grond van 3,25 hectare is opgedroogd en dat hij 725 euro schuld heeft. Als de overheid hem niet wil helpen, dreigt hij zich van kant te maken.

Pramila, een jonge ambtenaar zonder enige scholing op het gebied van de geestelijke bijstand, improviseert een antwoord. 'Laat de moed niet zakken', adviseert ze, 'heb vertrouwen in jezelf.'

Kadirappa's dreigement speelt zich af tegen een zwarte achtergrond. De afgelopen zes jaar hebben naar schatting twee-tot drieduizend boeren zelfmoord gepleegd in de Indiase deelstaat Andhra Pradesh en vooral in het door droogte geteisterde district Anantapur. Vijftig tot honderd boeren hebben hier een einde aan hun leven gemaakt sinds half mei, toen er een nieuwe deelstaatsregering aantrad die beloofde de boeren te helpen.

De telefonische hulplijn die de regering op 22 mei heeft geopend, had een week later al meer dan achthonderd telefoontjes gekregen. Het verhaal is altijd hetzelfde droge grond, wurgende schulden en de toon is er altijd een van wanhoop.

Op het land van boer Umapatty zijn negen waterputten opgedroogd, en hij staat voor 3.590 euro in het krijt bij banken en geldwoekeraars. J. Narayanappa zit met twee drooggevallen putten en een schuld van 4.710 euro. Pramilaschrijft het allemaal op en belooft dat een functionaris de zaak zal bekijken.

De meeste boeren hebben een eind aan hun leven gemaakt met de verdelgingsmiddelen die op hun boerderij voor het grijpen staan. De zware schuldenlast waaronder ze gebukt gingen laten ze na aan hun gezin, dat nu ook nog zonder kostwinner is komen te zitten.

'Ik had die pilletjes maar beter kunnen weggooien', zegt Pullamma, de afgetobde weduwe van Jayram Reddy uit het dorpje Regadikothur, die op zijn 52ste een eind aan zijn leven maakte met ammoniumfosfaattabletten. Hij ging op de veranda liggen wachten op de dood en fluisterde haar nog toe dat hij niet langer kon leven met een schuld van goed 4.900 euro. Nu werkt ze op het land van andere boeren en verdient 36 cent per dag.

India heeft de laatste jaren hele golven van dit soort zelfmoorden meegemaakt. Ze zijn het uitvloeisel van een plattelandscultuur waar een zware schuldenlast als een schande wordt gezien. Maar de geldwoekeraars en openbare kredietverschaffers maken het nog erger door na de dood van de schuldenaar hun geld op te eisen.

De golfbeweging in het aantal zelfmoorden onder boeren vormt een indicator van de economische ellende. Tweederde van de meer dan een miljard Indi leeft van de landbouw, maar die levert slechts een kwart van het bruto binnenlands product. De afgelopen vijf jaar is de agrarische sector gegroeid met 2 procent per jaar, maar de dienstensector met gemiddeld 5 procent per jaar.

De Congrespartij heeft de jongste verkiezingen gewonnen door in te spelen op de zorgen van de boeren maar het zal niet eenvoudig zijn hun problemen op te lossen. Want die zijn symptomatisch voor een zich hervormende economie. De vier droge jaren zijn maar een deel van het probleem. Met hun kleine lapjes grond, verplichte afzetkanalen en overmatige afhankelijkheid van subsidies voor energie en kunstmest, waren de boeren van India niet klaar voor de concurrentiestrijd toen New Delhi in 1991 de economie liberaliseerde.

Tot op zekere hoogte zijn de zelfmoorden toe te schrijven aan de onevenwichtige afbraak van de staatsbemoeienis. De boeren hebben wel de lasten, maar niet de lusten van de liberalisering ondervonden. Bovendien spenderen de meeste deelstaten het leeuwendeel van hun begroting aan de kosten van hun schuldenlast en de ambtenarensalarissen, zodat er nauwelijks geld overschiet voor investeringen in irrigatiewerken. Anantapur zit voor 90 procent zonder irrigatie en is dus afhankelijk van regenwater.

De afzetmarkt voor landbouwproducten is nog altijd onderworpen aan strikte regels. En omdat Anantapur weinig mogelijkheden biedt voor de verwerking van landbouwproducten, moet bijna alles eerst naar een andere deelstaat worden gebracht. Dat kunnen de kleine boeren niet zelf, ze moeten hun oogst voor een bescheiden prijs verkopen aan een tussenpersoon, die de zaak elders voor een veel hogere prijs van de hand doet.

Intussen heeft India zijn grenzen wel opengesteld voor buitenlandse producten, en ook daarvan hebben de boeren te lijden. De verbouw van moerbeibomen voor de zijdeproductie in Anantapur heeft een klap gekregen van de import van Chinese zijde. De meeste boeren verbouwen aardnoten (pinda's) om er olie uit te persen, maar tegenwoordig is er goedkopere palmolie uit Zuidoost-Azip de markt.

De nieuwe deelstaatregering zoekt de oplossing in symptoombestrijding: de boeren krijgen gratis elektra en hun achterstallige energierekeningen werden kwijtgescholden. Een stel politici smeekte de boeren op te houden met zelfmoordplegen, en er werd een telefonische hulplijn ingesteld.

Voor Jayram Reddy kwam die lijn te laat. Hij had letterlijk niemand meer bij wie hij om geld kon aankloppen. Een van zijn geldschieters had hem de politie op zijn dak gestuurd, die hem meenam naar het bureau. De afgelopen twee jaar waren de schuldeisers hem steeds vaker thuis komen opzoeken; ze hadden zijn ossenkar, twee ossen en negen buffels meegenomen. En nu wilden ze ook nog zijn huis hebben. 'Hij voelde zich diep vernederd', zegt een van zijn zoons.

Een paar weken na zijn dood meldden drie van zijn schuldeisers zich bij een overheidsdienst. Ze wilden een deel van de steun hebben die de overheid aan de nabestaanden zou uitkeren. Een van de drie vertelde dat hij geen andere keus had: hij had vier dochters om uit te huwelijken. Om Jayram Reddy het gevraagde geld te kunnen lenen, had hij zelf weer geld van iemand anders moeten lenen en die begon steeds harder op terugbetaling aan te dringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden