Dienstbode in Arabië is een slavin

De uitbuiting en mishandeling van buitenlandse dienstbodes in Saoedi-Arabië en de Emiraten is schrijnend. Zij zijn rechteloos, aldus een Nederlandse promovenda.

AMSTERDAM - 'Als u haar van het vliegveld haalt is ze uw slaaf, de komende twee jaar', kreegt onderzoeker Antoinette Vlieger te horen toen ze zich bij een bemiddelingsbedrijf in Saoedi Arabië voordeed als expat die een dienstbode zocht. 'Pakt u haar paspoort af en sluit haar op in huis', luidde vervolgens het advies. 'Anders vertelt ze alle familiegeheimen aan de buren.' In de Verenigde Arabische Emiraten drukte een bureau haar op het hart om de hulp vooral niet naar buiten te laten gaan. 'Dan wordt ze zwanger.'


Het bleek een adequate samenvatting van de werkomstandigheden van zo'n twee miljoen vrouwen uit Indonesië, de Filipijnen, India en andere landen twee jaar als dienstbode gaan werken in Saoedi-Arabië of de Verenigde Arabische Emiraten. De buitenlandse vrouwen verwachten enkele duizenden euro's te verdienen en hopen daarmee hun kinderen naar school te sturen of een huis te kunnen bouwen. Maar het merendeel belandt in een regelrechte nachtmerrie. 'Ze worden geacht al het werk te doen in een gezin met opa, oma, vader, moeder en zes kinderen. Ze werken meestal 7 dagen per week en zijn 24 uur per dag oproepbaar. Vaak mogen ze het huis niet verlaten, wat soms ook geldt voor de vrouw des huizes. Ze vallen onder geen enkele rechtsbescherming en zijn zeer kwetsbaar voor misbruik', zegt Vlieger, die voor haar promotieonderzoek zeven maanden in Saoedi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten verbleef. De afgelopen jaren kwamen meerdere gevallen van extreme mishandeling naar buiten. Vorig jaar werd een 36-jarige Indonesische met doorgesneden keel teruggevonden in een vuilcontainer in Saoedi Arabië. Ze was verkracht, mishandeld en daarna vermoord door haar baas. Een paar weken eerder werd een andere 23-jarige hulp zwaar gewond opgenomen in het ziekenhuis. Ze was bewerkt met een strijkbout en een schaar. In 2010 kwamen volgens Indonesische cijfers in de golfstaten 120 Indonesische arbeidsmigranten om.


De buitenlandse dienstbodes hebben wel een arbeidscontract, maar geen enkele rechtspositie. 'Ze vallen niet onder het arbeidsrecht, omdat ze in huis werken. De staat bemoeit zich niet met wat er thuis gebeurt, daar is van oudsher de patriarch de baas. Bovendien kan een dienstbode niet zomaar van werkgever wisselen. Als het arbeidscontract vervalt, vervalt ook het visum. Een hulp wordt gedeporteerd als de werkgever dat wil', zegt Vlieger. 'Dat geeft hem heel veel macht.' Ze spreken de taal niet, weten soms niet eens in welk land ze zijn. Formeel zijn de dienstbodes geen bezit, maar feitelijk wel, stelt Vlieger. 'Er is sprake van zo'n grote machtsongelijkheid dat dit toch slavernij kan worden genoemd.'


De landen van herkomst, zoals Indonesië of de Filipijnen, maken zich soms kwaad, maar hebben weinig invloed, zegt Vlieger. 'Die landen hebben gewoonweg de inkomsten nodig. Ook dreigt Saoedi-Arabië geen visa meer te verlenen voor de hadj, de jaarlijkse pelgrimstocht naar Mekka.' Maar ook in de landen van herkomst zelf zijn ambtenaren corrupt en is de status van dienstbodes laag.


Het rechtssysteem in Saoedi-Arabië en de Emiraten zorgt ervoor dat dienstbodes nooit een zaak kunnen winnen, zelfs al zijn ze aantoonbaar gewond door mishandelingen of zijn er getuigen, aldus Vlieger. 'Saoedi-Arabië is een dictatuur, alles is gebaseerd op connecties met de Saoed-familie en de religieuze elite, of op geld. De sharia wordt naar believen toegepast - of niet, net wat er beter uitkomt.'


Hier doet de 'vloek van de olie' zijn werking. Saoedi Arabië en de Emiraten zijn sinds de ontdekking van olie in de jaren dertig razendsnel schatrijk geworden. 'Daardoor hoeven de Saoedische machthebbers geen belastingen te heffen. Dat geeft ook geen druk om een rechtssysteem voor burgers in te voeren, zoals in Europa wel is gebeurd.'


Vlieger stelt een eenduidig contract in klare taal voor, opgesteld door de International Labour Organization ILO, dat door alle Golfstaten moet worden gebruikt. Maar de echte oplossing, glimlacht ze, is duidelijk: 'Groene energie. Dan zakt de olieprijs en wordt het Saoedische regime uit geldgebrek gedwongen om maatschappelijke organisaties toe te staan en een goed functionerend rechtssysteem in te voeren.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden