Dienstbaarheid aan modieuze grillen

De inspectie nam geen onderzoekende houding waar bij de hbo-studenten

‘Diploma’s Inholland te koop: € 1,-, cum laude: € 4,-’ Via Twitter circuleerde een foto van deze aanbieding op Koninginnedag. Het was een grap waar je op kon wachten. Sommige studenten balen nu zo van het slechte imago van Inholland dat ze vanmiddag een pro Inholland demonstratie organiseren. Onbedoeld voedt die solidariteitsactie de twijfel over de kwaliteit van de instelling. In de uitnodiging staan namelijk spelfouten. De demonstratie is een reactie op de ophef over onterecht toegekende diploma’s. De onderwijsinspectie heeft geconstateerd dat van de onderzochte alternatieve afstudeerprojecten maar liefst 55 procent onvoldoende was. Van de reguliere afstudeeropdrachten voldeed ook 22 procent niet aan de minimumeisen.

Hoe is zoiets mogelijk? Vaak wordt het rendementsdenken als grootste boosdoener aangewezen. Tot 1 januari van dit jaar kreeg een opleiding voor een student die na vier jaar uitviel 8.000 euro. Een student die zijn diploma haalt, levert daarentegen tussen de 25.000 en de 30.000 euro op. Zo is het wel heel profijtelijk om laks te zijn.

Prikkel
Sinds 1 januari is deze perverse prikkel afgezwakt. Nu krijgt een opleiding per diploma nog slechts een bonus van zo’n 5.000 euro. Toch is het te simpel om te denken dat de problemen alleen werden veroorzaakt door deze perverse prikkel. De afzonderlijke opleidingen werden door Inholland namelijk maar in beperkte mate afgerekend op het aantal behaalde diploma’s. Een diploma leverde binnenshuis in 2008-’09 een bonus op van 500 euro en een jaar later van 1.400 euro.

Het marktdenken is een veel groter probleem. Om zoveel mogelijk studenten te trekken, verzinnen hogescholen allerlei hippe opleidingen als media en entertainment management (MEM) of vrijetijdsmanagement. En juist daar ontstaan de problemen omdat die opleidingen te hard groeien. In 1997 kozen 60 studenten in Haarlem voor MEM als afstudeerrichting. Daarna werd het een zelfstandige studie. In 2009-’10 kozen 773 studenten voor de MEM in Haarlem. Bij zo’n groei is het vrijwel onmogelijk om de kwaliteit te waarborgen. De onderwijsinspectie heeft geconstateerd dat 37 van de onderzochte afstudeerders aan de MEM in Haarlem begeleid werden door een en dezelfde docent. Een tweede beoordelaar was er niet. De onderwerpen liepen ver uiteen. De inspectie betwijfelt of de docent op al die terreinen wel ter zake kundig was. Snelgroeiende opleidingen moeten daarom standaard onder verscherpt toezicht staan van de onderwijsinspectie en de vrijheid krijgen om de instroom te maximeren.

Logica
Een ander probleem is de verhouding tussen de logica van docenten en de logica van het management. Een kleine anekdote kan dat illustreren. Een docente studie- en loopbaanbegeleiding van Inholland merkte dat haar studenten maar weinig gemotiveerd waren. Dus bedacht ze opdrachten en eiste ze dat studenten die maakten. Wie geen opdracht had gemaakt, werd weggestuurd. Toen haar teammanager dit ter ore kwam, greep hij terstond in. Deze aanpak was uit den boze, want de bedachte opdrachten stonden niet in het onderwijs- en examenreglement. Bovendien was het oneerlijk, want studenten van andere docenten hoefden dat niet te doen.

Een ander fundamenteel probleem is de verhouding tot het werkveld. Het hbo claimt praktijkgerichte opleidingen te bieden. Daarin onderscheidt het zich van de universiteit. Tegelijkertijd belooft het hbo dat het zijn studenten een onderzoekende houding bijbrengt. Maar de onderwijsinspectie ontdekt weinig van die onderzoekende houding. Als studenten een projectplan moeten maken, is dat plan zelden gebaseerd op onderzoek, en als er al onderzoek is gedaan, kijken studenten niet naar eerder verricht onderzoek. Het is doen zonder denken. Maar voor het management is de innige samenwerking met de praktijk juist het ordenend principe van de hele opleiding.

Dienstbaarheid
Het probleem van Inholland is niet dat onterecht diploma’s zijn uitgedeeld. Het probleem is dat bij het hbo dienstbaarheid belangrijker lijkt dan kwaliteit. Dienstbaarheid aan de modegrillen van studenten die een hippe opleiding willen en dienstbaarheid aan het al te pragmatische werkveld. Zo wordt het hbo uitgekleed. En docenten die wel de kwaliteit willen bewaken, vinden het management eerder tegenover zich dan aan hun zijde. De studenten die vanmiddag Pro Inholland willen demonstreren, doen er daarom goed aan om zich drukker te maken om de inhoud van het onderwijs dan om het imago van hun opleiding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden