Dienaren Gods schamen zich, meer niet

Dat zich binnen de Amerikaanse zusterkerk een verwoestend zedenschandaal voltrekt, is hem bekend. Maar dat hij zich er geweldig bij betrokken voelt?...

Van onze verslaggever Sander van Walsum

'Die kwestie gaat ons in zoverre aan, dat het imago van de rooms-katholieke kerk er verder door wordt aangetast', zegt Jos Delsman, pastor in de O.L. Vrouw van de Altijddurende Bijstand in Den Bosch. 'Ze draagt bij aan het algemene beeld van verval. Maar verder dan plaatsvervangende schaamte gaat onze betrokkenheid niet. Ze hebben in Rome wat kwakzalverige maatregelen geformuleerd tegen de misstanden in Amerika. Ze doen maar. Wij worden er niet door geraakt.'

In zijn parochie vergrijpen kerkelijke ambtsdragers zich niet aan knaapjes. Daarvan is Delsman overtuigd. En ook daarbuiten zal dat niet de praktijk zijn, vermoedt hij. Waar hij meteen de kanttekening bij plaatst dat het dekenaat in Den Bosch de laatste jaren 'zo is uitgekleed' dat hij niet langer in staat is om een oordeel te vellen over het zedelijk peil in de andere parochies. Maar ook bij geruchte is hem nooit iets gebleken van Amerikaanse toestanden.

Priester en ethicus Theo Beemer rekent zedenverwildering evenmin tot de plagen van de kerk in Nederland. Hij kent veel betekenis toe aan de instelling, in 1995, van Hulp en Recht: een onafhankelijke stichting die klachten over machtsmisbruik van kerkelijke ambtsdragers behandelt. Van de tachtig cases die tot dusverre op de rol hebben gestaan, had een 'verwaarloosbaar aantal' betrekking op vermeende handtastelijkheden door priesters. En anders dan in de Verenigde Staten, zijn de beschuldigingen nog nooit tegen een bisschop geuit. In Nederland zijn de Rotterdamse bisschop Bär en tv-pastor Jan Terlaak ten onder gegaan in een sfeer van seksuele verdachtmakingen, maar Beemer vermoedt dat deze gevallen op zichzelf staan.

De Groningse priester, en voormalig europarlementariër, Herman Verbeek deelt die inschatting allerminst. Wat hem betreft, is het celibaat - de ongehuwde staat van de 'dienaren Gods' - een aanslag op de menselijke waardigheid en een poel van frustratie waarin onzedelijke gedachten kunnen gedijen. 'Het celibaat is in strijd met de heilige schepping , of - om het wat eigentijdser te formuleren - een vergrijp tegen de mensenrechten.'

Het Vaticaan heeft de zedencrisis in de VS niet aangegrepen om het leerstuk van het celibaat ter discussie te stellen, maar, integendeel, heeft het menselijk onvermogen gehekeld om zich naar de celibataire plicht te voegen. Daarmee heeft de kerkleiding haar isolement ten opzichte van de achterban verder vergroot.

Verbeek: 'De kerkvorsten miskennen de ontwikkelingen aan de basis en scheppen daarmee de voorwaarde voor een schisma of, erger nog, het einde van de katholieke kerk. Die kerk is twintig eeuwen oud, inderdaad. Maar wat twintig eeuwen oud is, kan in twee generaties worden weggevaagd. Daar is men hard mee bezig.'

Onder de Nederlandse parochianen heerst volgens Verbeek niet zozeer een stemming van rebellie, maar een geest van defaitisme. 'En dat zou je kunnen vertalen als: ongeloof. Daartegen is de kerk op termijn niet bestand. Men heeft het gevoel dat de kathedralen zijn bezet door een vreemde mogendheid. De kerkleiders zijn niet meer in staat om het onzegbare, het troostende en het schone van het geloof over te dragen. De mensen zoeken het daarom zelf: binnen de katholieke geloofstraditie of daarbuiten. Ondertussen groeit de irrelevantie van het episcopaat en van de kerkelijke dogma's.'

Tegen de celibaatsplicht wordt in Nederland al op grote schaal gezondigd, weet Verbeek. 'De meerderheid van de priesters heeft een relatie. De neiging om daarover openheid te betrachten, is de laatste jaren afgenomen. In de stilte van de pastorie spelen zich gruwelijke loyaliteitsconflicten af. De bisschoppen? Die zwijgen. Niet uit mededogen, maar omdat ze hun priesters niet graag zien vertrekken. Dat schimmenspel, die discrepantie tussen de leer en de werkelijkheid, verwoest hun gezag en ondermijnt de kerk. De kerkleiders hebben de mensen hun geloof afgenomen. En dat in een tijd die al door harteloos consumentisme wordt getekend.'

Theo Beemer ziet, zolang het Vaticaan in zijn dogmatisme volhardt, geen andere overlevingsstrategie dan zwijgen over gevoelige thema's. 'Wat de kerkleiding en de gelovigen scheidt, kan beter ongenoemd blijven. We zijn tenslotte een geloofsgemeenschap. Geen moraalridders.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden