Diefstal doeken na 13 jaar opgelost

Door een gestolen schilderij aan te bieden bij Christie's hebben de dieven zichzelf ontmaskerd.

Dertien jaar geleden gestolen uit een Bilthovense villa: zeven schilderijen van oude meesters. Dinsdag werd bekend dat vijf van de werken, van Jan van Goyen, Jan Steen, Herman Saftleven, Salomon van Ruysdael en Joos de Momper de Jonge, weer boven water zijn. De daders liepen bij de verkoop van de kunst tegen de lamp.


In 1999 werden de schilderijen bij een gewelddadige overval op een woonhuis buitgemaakt. De geschatte waarde van de 16de en 17de-eeuwse doeken lag destijds op 2 miljoen gulden. De daders werden nooit gevonden, een groots rechercheonderzoek en uitgeloofde beloningen ten spijt. Tot op 12 januari dit jaar een 61-jarige inwoner van Lelystad zich meldde bij veilinghuis Christie's.


De man bood het paneel Heuvellandschap met Boom van de relatief onbekende 17de-eeuwse kunstenaar Herman Saftleven aan. Hij vertelde veilingmeesters dat hij het werk op de kop had getikt op de Antwerpse vlooienmarkt. Jaap Ubbens, algemeen directeur Christie's: 'Bij dat soort verhalen gaan alle alarmbellen af. Zeker nadat onze specialist oude meesters het werk als echt had beoordeeld. Zoiets vind je niet op een rommelmarkt.'


Onderzoek leerde dat het aangeboden paneel inderdaad gestolen was, waarop Christie's de politie inschakelde. Drie maanden later, in april, vielen agenten huizen in Heino en Lelystad binnen. Naast de vijf kunstwerken werd ook een grote hoeveelheid xtc-pillen en 18 kilo hasj buitgemaakt. Twee mannen werden gearresteerd, na onderzoek volgde dinsdag een derde verdachte.


Thomas Aling, woordvoerder politie Utrecht: 'Dit waren jongens uit het harde criminele circuit. Als je ook zag hoe ze met de kunstwerken zijn omgesprongen. Dat getuigt niet van enig kunstbesef. Ze zijn uit de lijsten gehaald, beschadigd, één is zelfs gebroken. De schilderijen zijn nog net niet als placemat gebruikt.'


Waarom de mannen juist nu een afzetmarkt voor de schilderijen zochten is nog onbekend. De politie gaat ervan uit dat het de bedoeling was om met het werk van Saftleven de markt te testen. Aling: 'Waarschijnlijk gingen ze nu voor het snelle geld. En waar moet je anders naar toe dan een veilingshuis? In de kunstwereld moet je de weg weten voordat je iets zelf kunt verkopen.' Met het aanbieden van de Saftleven kozen ze voor een minder bekend werk van de vijf.


Jan Steen, Jan van Goyen en Salomon van Ruysdael zijn grote kunstenaars. Hun werk is relatief makkelijk identificeerbaar. Gestolen werk van bekende kunstenaars is op de legale markt praktisch onverkoopbaar. Erik Löffler, conservator bij het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD): 'Je kunt beter een Chinese vaas stelen. In Nederland wordt steeds beter bijgehouden welke kunst gestolen is. Een Jan Steen of een Van Goyen raak je niet zomaar kwijt. Veilingscatalogi zijn tegenwoordig openbaar en via internet kunnen mensen gelijk in databases zien of iets gestolen is.'


Door het aanbieden bij Christie's zorgden de dieven voor hun eigen ontmaskering. Naar twee van de in 1999 buitgemaakte schilderijen wordt nog gezocht. Het gaat hierbij om doeken van Wouterius Verschuur en Isaac Israëls. Aling: 'Op dit moment worden de verdachten gehoord. We hopen duidelijk te krijgen wat er precies gebeurd is. En waar de rest van de schilderijen is.' De vrouw van wie de schilderijen dertien jaar geleden werden gestolen, is inmiddels overleden. Haar nabestaanden zullen na het onderzoek de schilderijen terugkrijgen. Aling: 'Gelukkig kunnen de beschadigingen volgens de curatoren van Christie's grotendeels worden hersteld.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden