Dief met verlos

Ze leefden eerst op straat, nu trainen deze probleemjongeren agenten hoe met hen om te gaan.

De onderlip van Mounia Moussi (27) trilt een beetje. Het meisje - tenger van stuk, donker haar, bruine bambi-ogen - kijkt strak voor zich uit. Ze doet haar best het geschreeuw in haar oor te negeren. 'Met je lelijke bril, geef hier dat achterlijke ding!', schreeuwt Mikael Martin.


Mounia schudt heftig haar hoofd, strijkt een haarkrul achter haar oor. Martin tiert verder: 'Wil je een klap, meisje, wil je soms een klap? Vraag je daar nu echt om? Bij mij?' In één beweging grist Mounia het montuur van haar neus en legt het in de hand van Martin.


'Dat was 'em weer, jongens', zegt hij. Ineens op een rustige toon. Hij klinkt zachtaardig, vriendschappelijk zelfs. Als docent drama kijkt Mikael Martin (44) naar zijn leerlingen: 'Onthoud: geef alsjeblieft die bril als je de kans loopt je voortanden te verliezen.'


Een 23-jarige leerling met de bijnaam 'Ice' staat op om te protesteren. Zijn zwarte, korte haar is in patroontjes geschoren, hij draagt een baggy spijkerbroek en een glimmende, zwarte jas. 'Ik zou nooit mijn geld geven, maar mijn tanden, die mogen ze eruit slaan.' Hij duwt met zijn tong zijn doorzichtige bitje uit zijn mond en lacht zijn gebobbelde tandvlees bloot. Geen tanden. Komt door de drugs. 'Weggerot', verklaart Ice.


De anderen in de klas grinniken als Ice nog een paar keer met zijn kunstgebitje klikt. 'Eng, hè', fluistert Mounia. Fernando (22) klapt hard in zijn handen. 'Dat doet hij nou altijd, die gek.'


Nog niet zo lang geleden leefden deze leerlingen op straat, waren ze werkloos of gebruikten ze drugs. Nu hebben ze een diploma gehaald en gaan ze een toekomst tegemoet als acteur. Ze kunnen aan de slag bij de agressietrainingen voor agenten, ambulancepersoneel en medewerkers van de sociale dienst. Vandaag is de laatste lesdag.


Tot nu toe werd de rol van de probleemjongere of de junk vaak vervuld door oudere, Nederlandse acteurs. 'Stond ik daar op 44-jarige leeftijd - pet achterstevoren, handen in de broekzak - samen met twee agenten achter me een vervelende, agressieve hangjongere te spelen', zegt docent Martin. 'De agenten die mij dan in het gareel moesten houden, hadden zo veel fantasie nodig om mij en mijn collega's serieus te nemen dat ze bijna vergaten actie te ondernemen.' En dus kwam hij tot de conclusie dat je beter probleemjongeren zelf in kunt zetten voor zulke trainingen. Het is realistischer voor de agent, en het biedt deze jongeren tevens een kans op de arbeidsmarkt.


De Amsterdamse sociale dienst, DWI, zag wel brood in het plan en selecteerde enkele werkloze jongeren die voor de vier maanden durende opleiding geschikt zouden zijn. Radar - bureau voor sociale vraagstukken - voerde het project, dat The Crew heet, vervolgens uit.


De jongeren wisten allemaal dat hun een intensieve opleiding te wachten stond als ze door de audities zouden komen. De meesten zagen het als - 'en dat bedoelen we niet respectloos' - een manier om hogerop te komen en niet achter de kassa te belanden. Fernando: 'Ik wilde een basis. Die heb ik nu gekregen.'


Hoewel de deelnemers graag hun leven willen beteren en meer structuur willen, was het niet altijd eenvoudig ze les te geven, vertelt Martin. 'Als ze twee stappen vooruitgingen, konden ze zo twee weken later weer vier stappen terugzetten.' Zo stond hij, op een dinsdagochtend, op Amsterdam Centraal om de trein naar Utrecht te nemen. In zijn eentje. 'Ik had de dag ervoor nog gezegd: 'Jongens, denk eraan, morgen om tien uur op Amsterdam Centraal verzamelen.' Maar ze kwamen alle zes niet opdagen.


'Ah, shit, ja mevrouw, ik heb mijn kaartje in de automaat laten liggen', zegt 'zwartrijder' Rafael op een vriendelijke toon. Hij zit onderuitgezakt op zijn stoel, zucht, tikt met zijn voeten op de grond en kijkt verveeld.


'En daar kom je nu pas achter?' reageert Latoya van Axeldongen (26), die conductrice speelt. Ze priemt met haar vinger - waaraan een nepnagel prijkt - naar Rafael. 'Jij krijgt van mij een boete, jongeman.'


Rafael wordt nu boos. Ineens. Hij trekt uit frustratie aan zijn lange, zwarte dreadlocks. 'Wat een geouwehoer, man, je kan me toch gewoon matsen, ga iemand bellen op het station, mijn kaartje ligt daar echt.' Latoya is 'een kinderachtig wijf' en 'moet niet zo zeiken'. Latoya zet het nu ook op een schreeuwen. 'Je betaalt die boete, klaar!' Dan geven ze elkaar lachend een omhelzing. Einde oefening. 'Welk gedrag vertoonde Rafael?', vraagt Martin aan de groep. 'Pakte Latoya het goed aan?'


Er klinkt luid gelach. Nee, natuurlijk pakte Latoya het niet goed aan. Dit was duidelijk de verkeerde aanpak: ze had geduld moeten tonen en vooral: niet moeten schreeuwen.


Op het bord noteert Martin met piepende stift een paar trefwoorden. Het gaat om A,- B,- C en D,- gedrag. A betekent aandacht vragen, medelijden opwekken, D betekent agressief gedrag en B en C zitten ertussenin. Maar eigenlijk let niemand op, deze leerlingen snappen het al. 'Piece of cake', klinkt het zelfs ergens achter in het lokaal.


Een paar leerlingen hebben zelfs al een jaarcontract gekregen bij Radar. Zo gaan Fernando en Rafael aan de slag bij DWI (Dienst Werk en Inkomen) om medewerkers te trainen in de omgang met junks. DWI kent Rafael al van zijn 'eigen shit'. 'Ik heb zelf aan de cliëntenkant van de tafel gezeten, moet je weten, en ik vond het schijtirritant dat die mensen achterover leunen en gewoon geen begrip tonen. Daar werd ik dan agressief van; met zo iemand wil ik geen gesprek aangaan.'


Het gaat bij zo'n oefening bij de trainingsacteur om straffen en belonen. Doet de medewerker van Dienst DWI iets goeds, zoals begrip tonen wanneer de cliënt aandacht vraagt, en een grens stellen wanneer een cliënt agressief wordt, dan wordt de medewerker daar tijdens het rollenspel ook voor beloond met goed gedrag.


Maar de details die hun spel zo echt doen lijken, hebben ze niet geleerd in hun cursus. Die kennis hebben ze opgedaan in de praktijk. Zoals het constant ophalen van hun neus - 'want junks zijn altijd ziek'. Rafael: 'Ik heb goedopgeleide matties kapot zien gaan aan de drugs. En in mijn portiek lagen constant junks. Eerst zwaai je alleen naar elkaar, dan zeg je 'hoi', en de volgende keer geef je ze een euro, weet je. Zo gaat dat.' Fernando knikt.


Rafael en Fernando zeggen het allebei: hangjongeren willen respect en begrip. Dat willen ze aan de sociale dienst en agenten leren. Fernando: 'Maar vaak worden we al benaderd alsof we heel wat fout hebben gedaan, zonder dat ze ook maar één woord met ons hebben gewisseld.' Hij trekt met zijn vingertoppen zijn blauwe shirt naar voren en wrijft over zijn te grote vest van spijkerstof. 'Misschien komt het door mijn kleren, mijn uiterlijk. Dan krijg je vooroordelen, hè. Laatst zat ik in de bus, ging er iemand tegenover mij zitten die per ongeluk tegen mijn scheen aan schopte. Hij zei geschrokken wel zes keer sorry. 'Geeft niks, joh', zei ik. Hij keek me verbaasd aan; had duidelijk verwacht dat ik agressief zou reageren in plaats van aardig.'


Oké, vroeger was Fernando 'geen lieverdje', en deed hij wel eens 'dingetjes'. Maar nu wil hij werken. Acteren. Net zoals de rest van de groep. 'Ik denk dat ik dit nog wel een tijdje blijf doen. Ik wil gewoon een schappelijke jongen zijn.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden