Die vermaledijde jaren zestig zijn van ons allemaal

Ze waren links en staan tegenwoordig niet meer in een goed blaadje. Maar van de jaren zestig heeft iedereen een tik meegekregen.

Politieke en maatschappelijke ideeën uit de jaren zestig maken deel uit van het 'dna' van Nederland, stelt socioloog Noortje Thijssen in het proefschrift waarop ze woensdag promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. Opiniemakers suggereren de laatste tijd dat de 'linkse' jaren zestig hebben afgedaan en dat Nederland genoeg heeft van de bandeloosheid en het egocentrisme die eruit zijn voortgekomen. Maar in werkelijkheid is het grootste deel van spraakmakend Nederland nog erg tevreden met de uitkomsten van het roerige decennium. Ook Geert Wilders, die zich afzet tegen de 'softe' overblijfselen, heeft volgens Thijssen veel met de jaren zestig.


Uw proefschrift heet De jaren zestig herinnerd - over gedeelde idealen uit een linkse periode. Hoe links waren die jaren zestig?

'Daar doe ik in mijn proefschrift geen uitspraak over. Ik ben geen historicus maar een socioloog en ik kijk hoe het beeld van de jaren zestig de afgelopen tijd was. En dan blijkt dat veel opiniemakers heel positief zijn over veranderingen die ze zelf associëren met de jaren zestig, zoals seksuele bevrijding, vrouwenemancipatie en de acceptatie van homoseksualiteit. Dat terwijl ze zich tegelijkertijd kritisch uitlaten over de periode, die ze bijvoorbeeld afdoen als naïef.'


U werkt bij Bureau de Helling, het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, dat uw onderzoek betaalde. En u concludeert dat linkse idealen breed worden gedragen. De betaler bepaalt?

'Ik wist van tevoren dat dat zou worden gedacht en daarom ben ik extreem voorzichtig geweest, op het overdrevene af. Over sommige mensen schrijf ik zelfs dat ze kritisch zijn over de jaren zestig, terwijl ze zelf misschien vinden dat dat wel meevalt. In de toekomst wil ik wel een politiek gekleurder essay schrijven over de vraag waarom links de jaren zestig niet als iets positiefs voor zichzelf opeist.


'Overigens had ik oorspronkelijk verwacht dat mijn onderzoek de andere kant op zou gaan. Ik dacht dat Nederland klaar was met de jaren zestig, omdat je dat vaak hoort. Dat wilde ik begrijpen: hoe was het mogelijk dat een land met zo'n progressieve reputatie zich afzette tegen die progressieve tijd? Toen kwam ik erachter dat de waarden en idealen nog altijd breed worden omarmd.'


U heeft artikelen onderzocht die tussen 1994 en 2009 verschenen in De Groene Amsterdammer, Vrij Nederland, Elsevier en HP/De Tijd. Waarom zaten er geen bladen bij met een religieuze kleur? Dat had wellicht een ander beeld opgeleverd.

'Ik heb gekozen voor opiniebladen omdat die net wat meer afstand hebben van de waan van de dag dan bijvoorbeeld dagbladen. Ik heb wel een verkennend onderzoek gedaan naar het beeld van de jaren zestig in kranten, en daar zat volgens mij ook het Reformatorisch Dagblad tussen. Die verkenning suggereerde dat het beeld van de jaren zestig in de kranten niet heel erg verschilt van dat in de opiniebladen.


'Ik heb de opiniebladen wel bewust geselecteerd vanwege hun verschillende signatuur. Elsevier staat bijvoorbeeld als veel rechtser bekend dan De Groene Amsterdammer. Maar voor de waardering van de jaren zestig bleek dat niet veel uit te maken. Het onderscheid tussen links en rechts is achterhaald als het om de verdediging van idealen als vrouwen- en homo-emancipatie gaat.


'Ideeën die ooit non-conformistisch waren, worden nu ingezet met een conformistisch doel. Denk aan Geert Wilders, die het ideaal van homo-emancipatie gebruikt om migranten duidelijk te maken dat ze net zo moeten denken als wij.'


Waar komt het idee vandaan dat Nederland genoeg heeft van de jaren zestig?

'Juist omdat veel Nederlanders het sterk eens zijn over idealen die ze associëren met die tijd, benadrukken ze de kleine verschillen. Het is een manier van opiniemakers om zichzelf te profileren. Pim Fortuyn, bijvoorbeeld, hekelde het anti-autoritaire ideaal van de sixties. Zo speelde hij zichzelf in de kijker als iemand die hechtte aan gezag.


'Overigens is de felle manier van politiek en journalistiek bedrijven een duidelijke erfenis van de jaren zestig. Die heeft vrijwel iedereen overgenomen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden