Bellen metFotograaf Guus Dubbelman

‘Die tweedeling tussen zwart en wit choqueert elke keer weer’

In Nederland wordt al bijna twee weken gedemonstreerd tegen racisme. Volkskrant-fotograaf Guus Dubbelman was zo’n beetje bij elke betoging – in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Eindhoven, Nijmegen en woensdag nog in de Amsterdamse Bijlmer. ‘De gewelddadige dood van George Floyd heeft zoveel impact. Ook hier.’

Demonstranten in het Nelson Mandela-park in de Bijlmer eren en herdenken George Floyd.

Guus Dubbelman (Arnhem, 1957) zit middenin een verhuizing. Hij verkast naar de Bijlmer in Amsterdam, dus de coronacrisis kwam voor de fotograaf op het meest ongelukkige moment. ‘Ik ben een freelancer en krijg een stuk minder opdrachten. Ik verlies veel omzet. Het zijn gevaarlijke tijden, voor iedereen. Het is te hopen dat de economie niet verder instort, want dan kan het verschrikkelijk misgaan.’

Je was vanaf het protest op de Dam in Amsterdam bijna bij elke Black Lives Matter-betoging die in Nederland is gehouden. Was dat opzettelijk?

‘Ik was ook wel gegaan als ik geen opdracht had gehad om foto’s te maken bij de demonstratie in Amsterdam. Dit is zo belangrijk. Ook mijn twee zwarte dochters stonden op de Dam.

‘De krant had het protest bijna gemist. Ik begrijp het wel, we hadden net indrukwekkende reportages gehad van de correspondent in de Verenigde Staten. Het leek ook niet groot te worden. Maar misschien zou het anders gaan als redacties meer een afspiegeling zijn van de samenleving. Als er vier of vijf zwarte redacteuren zijn om te zeggen: hier moeten we bij zijn. Dan zijn de geesten misschien sneller rijp.’

Demonstratie op het Stadhuisplein in Eindhoven tegen racisme en politiegeweld.

Is er iets anders aan deze demonstraties?

‘Ik heb in mijn loopbaan van veertig jaar wel honderden protesten verslagen. Ik stond vijf jaar geleden ook op de Dam te werken, bij een betoging tegen politiegeweld. Toen kwamen daar zo’n 250 tot 500 mensen op af. Nu duizenden. Wat me opvalt dat er veel jonge vrouwen meedoen. Dat is wel te begrijpen. Vrouwen kunnen zich beter in een ander verplaatsen. En ze voelen de maatschappelijke problemen het zwaarst, zoals bij het gevecht om werk.’

Demonstraties hebben soms iets plichtmatigs, zoals die van de vakbonden. Daarom zijn die er ook steeds minder. Maar af en toe leiden ingrijpende gebeurtenissen tot grote demonstraties, omdat iedereen echt geschokt is. Ik protesteerde zelf in de jaren ’80 tegen de stationering van kernwapens in Nederland. Mijn vader heeft in zijn leven maar een keer meegedaan aan een demonstratie. Dat was tegen de verschrikkelijke oorlog in Vietnam.’

Waarom heeft de dood van George Floyd, een zwarte ongewapende, geboeide man die stierf door politiegeweld, zo’n indruk gemaakt?

‘Dat komt door de brutaliteit van het beeld. Zo’n politieman die geen enkel respect toont voor zijn vak, dat bedoeld is om burgers te dienen en te beschermen, en zo openlijk. Dat is enorm confronterend. Ik zeg weleens gekscherend dat de geschiedenis heel anders was gelopen als er iemand met een Hasselblad-camera bij de kruising van Jezus was geweest.’

Dubbelman legt de focus tijdens massale demonstraties graag op het individu, die allemaal een eigen reden hebben om te komen.

Waarom maken Nederlanders – ook witte Nederlanders – zich zo boos over gebeurtenissen die zich afspelen in de Verenigde Staten?

‘Misschien komt dat wel omdat we ons sinds de bevrijding door de Amerikanen zo op dat land hebben gericht. Het is altijd ons grote voorbeeld geweest. Toen Robert Kennedy in 1968 werd doodgeschoten – voor het oog van de camera – heb ik als 11-jarig jongetje in bed gehuild. Zo sterk was dat gevoel.

‘Natuurlijk is die enorme raciale achterstand in de VS niet nieuw, voor niemand, maar we zijn elke keer weer geschokt als het misgaat. Ik was ooit als fotograaf in Chicago, toen de politie mijn taxichauffeur aanhield. Hij werd enorm geïntimideerd. Ik ging met hem mee naar het politiebureau en zag daar de cellen, waarin alleen maar zwarte mensen zaten die wanhopig probeerden om familieleden te bellen. Dat maakte veel indruk.’

Je hoort vaak zeggen: de toestand in de VS is niet te vergelijken met die in Nederland. Klopt dat?

‘Die mensen hebben geen gelijk. Ja, het is hier minder erg, maar ook hier is er nog een kloof tussen wit en zwart. Nederland is een zeer gekleurd land: het is de grootste verandering die zich hier heeft voltrokken in de afgelopen vijftig jaar. Maar dat zie je niet terug, niet in de media en ook niet in de politiek. Die discussie moet ook hier nog tot wasdom komen.

Demonstranten in Nederland herinneren ook Tomy Holten, een Zwolse zwarte man die een paar maanden geleden na een hardhandige arrestatie overleed.

‘Van de politiek in de VS kunnen we niets verwachten. De twee kandidaten voor het presidentschap zijn veel te oud. Die horen met hun kleinkinderen te spelen. De ongelooflijke tweedeling is het belangrijkste onderwerp in Amerika. Daarover moet het gaan. Toen ik in de Verenigde Staten was, sprak ik met zwarte mensen over racisme. Ze vielen van hun stoel van verbazing. Met hun witte landgenoten hadden ze het daar nog nooit over gehad. Dat moet gebeuren. We moeten veel meer met elkaar praten.’

Ga je op een demonstratie anders te werk als fotograaf?

‘Je ziet in de krant meestal een opname van een menigte, maar ik richt me liever op bijzondere individuen. Je besluit als eenling naar zo’n demonstratie te gaan, uit een buikgevoel en als je een protestbord maakt bedenk je een originele leus. Dat zegt iets over jou. Als al die individuen op de Dam staan, wordt het een massa, anoniem. Dat vind ik minder boeiend.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden