'Die pc is vervelend traag'

De invoering van digitale examens voor alle examenkandidaten hapert door softwareproblemen. Het vwo-examen kunst wordt wel op de computer gemaakt.

UTRECHT/HILVERSUM - 'Martin, probleempje!' De examensecretaris en wiskundeleraar Martin Verheggen wordt door de surveillante naar het computerlokaal gehaald. Zeven vwo-leerlingen van het Hilversumse A. Roland Holst College maken daar woensdagochtend het examen kunst. Een leerling kan het antwoord op een vraag niet opslaan. Paniek in haar ogen. Maar Verheggen helpt haar snel weer op gang achter de computer.


'De ideale examensecretaris', zegt Nynke de Boer, namens het College voor Examens verantwoordelijk voor de digitale examens in het voortgezet onderwijs in Nederland. 'Hij straalt rust uit. Vooraf zegt hij wat fout zou kunnen gaan, maar ook dat er dan niets verloren is. Alles wordt steeds opgeslagen.'


Toch geeft Verheggen toe slecht te hebben geslapen vanwege de digitale examens. 'Er kan iets gebeuren wat ik niet kan oplossen. Bij papieren examens gaat ook wel eens wat mis - verkeerde bijlagen of een ontbrekend antwoordvel - maar dan weten docenten snel hoe ze het zelf kunnen oplossen. Bij digitale examens vaak niet.'


De computerexamens hebben een kwetsbare reputatie. De directeur van een Haarlemse scholengemeenschap luchtte woensdag nog zijn hart in het Algemeen Dagblad: Nederland is nog niet rijp voor digitale examens vanwege alle technische problemen, betoogde hij. Het Landelijk Aktiekomitee Scholieren, dat zelf maandag bij zijn klachtenverzameling te maken kreeg met vastlopende systemen, blies enthousiast mee in de kritiek.


De Boer kent de aantijgingen. 'Het is natuurlijk altijd heel vervelend als het misgaat. Maar als je ziet dat op inmiddels 1.100 scholen met computerexamens maar enkele tientallen scholen echt problemen melden, kunnen we niet anders dan over de grote lijn tevreden zijn.'


Toch werd vorig najaar besloten een pas op de plaats te maken en het tempo van invoering iets te vertragen. Gebleken was dat er in de editie van 2011 te veel haperingen optraden: vastlopers, meldingen dat de toets niet kon worden voortgezet. Lange tijd was niet duidelijk waar het hem precies in zat. Maar inmiddels weten ze bij examenmaker Cito en eindverantwoordelijke CvE waar de 'bug' zit.


'De hele inrichting staat te scherp afgesteld', zegt Mark Martinot, manager digitale examens voortgezet onderwijs van Cito. 'Het systeem controleert voortdurend of de informatie wel goed wordt weggeschreven. Bij de minste hapering gooit de computer je er bij wijze van veiligheidsventiel meteen uit. Het goede is dat de antwoorden niet verloren gaan, maar het gebeurt echt te vaak, heel hinderlijk. De versie die we volgend jaar gebruiken is grondig verbeterd.'


In 2005 voorspelde Cito dat over tien jaar alle examens digitaal afgenomen zouden worden. Zo snel gaat het niet. In Groningen en Amsterdam wordt aan een nieuw examenprogramma gewerkt, dat waarschijnlijk in 2015 operationeel is. Dan doet het vmbo de meeste examens op de computer, en havo en vwo de kunstvakken en (deels) aardrijkskunde.


Geen misverstand: computerexamens zijn geen must. 'Digitale examens zijn geen doel op zichzelf', zegt De Boer. 'Het gaat altijd om de meerwaarde per vak. Bij een taal is die toegevoegde waarde veel kleiner dan bij kunstvakken. Daar kun je met al die kleurenfoto's, filmpjes en geluidsopnamen eigenlijk niet meer terug naar papier.'


Dat zien de leerlingen zelf ook. 'Heel relaxed, dit. Anders krijg ik pijn in mijn handen van al het schrijfwerk', zegt Rosan de Ruiter (18). 'Die filmpjes heb je echt nodig. Probeer anders maar een vraag over dansexpressie goed uit te leggen.'


'Alleen moesten die computers hier niet zo vervelend traag zijn', zegt haar buurman Mark Opmeer (17). 'Moet je kijken hoe lang het duurt om iets te laden.' Inhoudelijk was zijn voorbereiding niet anders dan voor een papieren examen. 'Je moet hier ook echt je standpunt kunnen beargumenteren, dat vergt veel schrijfwerk.' Daarom geven de havo- en vwo-examens in het scherm veel ruimte.


De vmbo-examens zijn daarmee vergeleken heel compact. 'Ik vind het fijn, die computerexamens', zegt een vmbo-leerling van het Utrechtse Trajectum-College. Voor Nederlands krijgt ze ook vragen naar aanleiding van videofilmpjes en daarmee is ze veel vertrouwder dan met geschreven tekst. Een klasgenote is minder enthousiast: 'Als ik moet lezen van een beeldscherm, sla ik snel hele stukken tekst over', zegt ze. 'Doe mij maar papier.'


Voor de twee beroepsgerichte niveaus van het vmbo, basisberoeps (BB) en kaderberoeps (KB) is dat echter een gepasseerd station. BB doet al een paar jaar alle algemene vakken op de computer, KB volgt in 2013. Groot voordeel voor juist het vmbo is de flexibiliteit. Bij digitale examens is het veel makkelijker verschillende gelijkwaardige versies naast elkaar af te nemen, zodat scholen niet gebonden zijn aan vaste dagen en tijden.


'Wij hebben het nu zo ingepland: steeds twee dagen voorbereiding per vak, en de dag erop het examen', zegt Jos van Sluijters, examensecretaris van het Trajectum. 'Voor deze kinderen werkt dat heel goed.' Bovendien scheelt het gedoe met al dat papier, vindt hij: opgaven, bijlages, uitwerkblad, antwoordformulier. 'Dit is voor hen veel rustiger.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden